Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Parlament palatalarynyń birlesken májilisinde jarııalaǵan «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» taqyrybyndaǵy Joldaýy qazirgi kúrdeli kezeńde respýblıka halqyn eleń etkizgen erekshe Joldaý boldy. Jer-jahanǵa zor qaýip tóndirgen pandemııa zardaptary seıilmeı otyrǵan búgingi tańda ekonomıkalyq daǵdarys pen halyqtyń ál-aýqatynyń tómendeýi árbir azamatty tolǵandyryp, kókeıde myń-san saýal týyndatyp otyrǵany belgili.
Memleket basshysy óziniń jańa Joldaýynda memleket pen qoǵam ómiriniń ár salasyna qatysty oı-pikirleri men tyń ıdeıalaryn, usynystary men tıisti organdarǵa arnalǵan tapsyrmalaryn ortaǵa sala kelip, kópshiliktiń kókeıindegi suraqtarǵa tııanaqty ári kókeıge qonymdy jaýap berdi.
Prezıdenttiń aıtýynsha, álem sońǵy 100 jyl ishinde bolmaǵan asa kúrdeli daǵdarysty bastan ótkerýde. Jahandyq ekonomıkany qaıta qalpyna keltirý úshin keminde 5 jylǵa deıin ýaqyt qajet deıdi sarapshylar. «Sondyqtan álemniń jańa bolmys-bitimi qalyptasyp jatqan shaqta biz reformaǵa tyń serpin berýimiz kerek» degen Prezıdent jańa reformalardyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy. Ol, ásirese memleket basqarýdyń, jańa jaǵdaıdaǵy ekonomıkalyq damýdyń, teńgerimdi aýmaqtyq damýdyń, azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartýdyń, qoljetimdi ári sapaly bilim berýdiń, densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń, ádiletti memleket qurýdyń, azamattardy memleket basqarý isine qatystyrýdyń jańa úlgilerin usyndy.
Men ózim bilim men ǵylym salasynyń mamany bolǵandyqtan, Joldaýdaǵy osy máselege arnaıy toqtalǵaly otyrmyn. Memleket basshysy 2019 jylǵy Joldaýynda bilim sapasyn jaqsartý, qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń aıasyn keńeıtý, daryndy aýyl jastaryn iriktep, otandyq jáne sheteldik joǵary oqý oryndaryna daıyndaý, az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylardy qoldaý, joǵary bilimniń sapasyna qol jetkizip, básekege qabiletti mamandar daıarlaý sııaqty ózekti máselelerdi kótergeni belgili. Bul mindetter búginde oryndalý ústinde. Al endi Prezıdent Q.Toqaev bıylǵy jańa Joldaýynda da bilim men ǵylym salasyndaǵy jańa máselelerge toqtalǵan.
Bıylǵy pandemııa bilim salasyna da zardabyn az tıgizgen joq. Indet saldarynan mektep oqýshylary men stýdentter qashyqtan oqýǵa kóshti. Bul jumystyń tásili men mazmuny túbegeıli ózgerýde. Qashyqtan oqytýdy uıymdastyrýda jiberilgen kemshilikter kóp. Osy arada Prezıdent áli kúnge bizde naqty bir onlaın-platforma bolmaǵandyqtan muǵalimder, oqýshylar men ata-analar kúndiz-túni «WhatsApp»-tan bas kótermeı otyrǵanyn aıtty. Bul máseleni sheshý úshin qajetti barlyq fýnksııalary bar biryńǵaı onlaın bilim berý platformasyn shuǵyl ázirleý týraly tapsyrma berdi. Sonymen qatar Memleket basshysy sapaly bilim alý úshin ádettegideı sabaqqa qatysyp, muǵalimdermen jáne synyptastarymen aralasyp oqýdyń jóni bólek ekenin, bul úshin sanıtarlyq talaptardy saqtaı otyryp, bilim alýdyń dástúrli tásiline qaıta kóshý qajettigin eskertti. «Kúndelikti máselelerdi sheshýmen qatar, balalardyń bárine birdeı múmkindik týǵyzý úshin júıeli sharalar qabyldaý qajet. Balalarymyz qaı jerde júrse de, qandaı tilde oqysa da sapaly bilim alýy kerek», dedi Q.Toqaev.
Bilim salasyndaǵy basty máseleniń biri – ustazdar jalaqysynyń azdyǵy ekenin aıtqan Prezıdent 2021 jyldyń qańtarynan bastap olardyń jalaqysyn 25 paıyzǵa kóbeıtetinin nazarǵa saldy. 2025 jylǵa deıin 6 jasqa deıingi balalar mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen 100 paıyz qamtylady. Memleket qarapaıym aýyl mektepterine qoldaý kórsetý arqyly qala men aýyldaǵy bilim berý salasyndaǵy alshaqtyqty qysqartady.
Prezıdent azamattardyń saýattylyǵy men sıfrly biliktiligin arttyrý maqsatynda Úkimetke úzdiksiz bilim berý tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyrdy.
Kásibı bilim berýdiń búkil júıesi eńbek naryǵynda suranysqa ıe bilikti mamandar qalyptastyrýǵa baǵyttalýǵa tıis. Bizdiń zaman – kásipkerlerdiń zamany. Kásipkerlik qabilet ár balaǵa jas kezinen darytylýy kerek. Bul úshin «Kásipkerlik negizderi» páni mektepten bastap joǵary oqý oryndaryna deıin tegis oqytylýy kerektigin eskertti Prezıdent. Balalardy sport pen dene tárbıesine tartý, «Balalar úıirmelerin» qalpyna keltirý nazarǵa alyndy. Osy arada Prezıdent balalarǵa zorlyq-zombylyq jasaýshylardyń jazasy qataıtylatynyna da nazar aýdardy.
«Ǵylym salasyn damytý týraly da aıtqym keledi. Bul máselede bizge tyń kózqaras pen jańa tásilder kerek, sondaı-aq halyqaralyq tájirıbege arqa súıeýimiz qajet. Úkimetke jyl saıyn álemniń jetekshi ǵylymı ortalyqtarynda 500 ǵalymnyń taǵylymdamadan ótýin qamtamasyz etýdi, sondaı-aq «Jas ǵalym» jobasy aıasynda zertteý júrgizý úshin 1 myń grant bólýdi tapsyramyn», degen Prezıdent ǵylymdy qarjylandyrýdyń jáne qoldaýdyń mańyzdy kózi – iri kásiporyndardyń, ásirese shıkizat salasyndaǵy kompanııalardyń qarajaty ekenin, olar tapqan tabystyń 1 paıyzyn ǵylym men tehnologııany damytýǵa berý týraly qoldanystaǵy norma talaptary saqtalmaı otyrǵanyn eskertti.
Prezıdent Úkimetke osy qarajatty jınaqtaý isin ortalyqtandyrýdy jáne onyń bıýdjet arqyly jalpyulttyq ǵylymı basymdyqqa saı bólinýin qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Iri bıznes ókilderin óńirlik ýnıversıtetterdiń ǵylymı qyzmetin qamqorlyqqa alýǵa shaqyrǵan Memleket basshysy elimizdi ǵylymı-tehnologııalyq turǵydan damytý jónindegi arnaýly baǵdarlamalyq qujat qajet ekenin aıtty. Onyń basty mindeti ulttyq deńgeıdegi naqty máselelerdi sheshýge ǵylymnyń áleýetin paıdalaný bolmaq.
Mine, Joldaýdyń ár joly osylaısha elge, jas urpaqqa, jas Qazaqstan memleketiniń bolashaǵyna degen qamqorlyqqa toly. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ujymy ómirlik mańyzy zor bul Joldaýdy qyzý qýattaı otyryp, jańa jaǵdaıdaǵy jańa Qazaqstannyń bilikti pedagog kadrlaryn daıarlaý úshin tyń serpinmen eńbek etýge qulshynýly ekenin atap ketkim keledi.
Elimizde pedagog kadrlaryn daıarlap kele jatqan Qazaqstandaǵy tuńǵysh joǵary oqý orny – Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti jyl saıyn álemniń eń úzdik ýnıversıtetteriniń qatarynda óz ornyn joǵarylatýda. QS World University Rankings-2021 jahandyq reıtınginiń nátıjesi boıynsha Abaı atyndaǵy QazUPÝ #601-650 oryndaryn ıelenip, álemdegi eń úzdik pedagogıkalyq ýnıversıtetterdiń TOP-5-ine kirdi. Qazaqstan boıynsha ýnıversıtetaralyq reıtıngte Abaı ýnıversıteti altynshy orynǵa ıe boldy.
Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttiginiń zertteý qorytyndysy boıynsha Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti úzdik tórttikke endi. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń arasynda bizdiń ýnıversıtet 1-orynǵa ıe boldy. Joǵary oqý oryndarynyń ınstıtýsıonaldyq reıtıngisinde bakalavrıattyń bilim berý baǵdarlamalarynyń baǵyttary boıynsha qorytyndy kórsetkishtermen el joǵary oqý oryndarynyń arasynda birinshi oryndy ıelendi. Álemdik pandemııaǵa baılanysty týyndap otyrǵan qıynshylyqtarǵa qaramaı biz kásibı mamandar daıarlaý jáne bilim sapasyn kóterý jolynda tabandylyqpen eńbek ete beremiz.
Takır BALYQBAEV,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, professor