Ǵalamsharlyq qalamger

Qazaq pen qyrǵyzdyń arasynda altyn kópirdeı bolǵan Shyńǵys Aıtmatovtyń 85 jyl­­­­­dyǵy elordadaǵy Túrki akade­­­mııasynyń uıytqy bolýy­men halyqaralyq deńgeıde ata­lyp ótildi. Telqońyrdaı Aıt­­­ma­tov merekesine arnalǵan ǵy­lymı-tájirıbelik konferensııa­ny Túrki akademııasynyń pre­zıdenti Shákir Ybyraev ashyp, ǵalamsharlyq qalamgerdiń mura­­­laryna toqtaldy. Parlament Se­natynyń depýtaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın adamzat jyr­shysynyń san qyrly talantyn tarata aıtyp, onyń qazaq pen qyrǵyzdyń búkil bolmysyn týyn­dylaryna tirek etkenine dálel-dáıekter keltirdi. «Biz kóp jaǵdaıda ótken dáýirimizdi jamandaýǵa beıim turamyz. Biraq, Muhtar Áýezovteı alypty, Shyńǵys Aıtmatovtaı kórnekti tulǵany HH ǵasyr syılaǵanyn umyta beretinimiz ókinishti», dedi. Qyrǵyz jurtynyń kórnekti ǵalymy, akademık Abdyldajan Akmatalıev óziniń ómir boıy Aıtmatovtyń janynda júrgenin, onyń qaı shyǵarmasyn alsań da ulttyń rýhy kórinip turatynyn aıtty.

Qazaq pen qyrǵyzdyń arasynda altyn kópirdeı bolǵan Shyńǵys Aıtmatovtyń 85 jyl­­­­­dyǵy elordadaǵy Túrki akade­­­mııasynyń uıytqy bolýy­men halyqaralyq deńgeıde ata­lyp ótildi. Telqońyrdaı Aıt­­­ma­tov merekesine arnalǵan ǵy­lymı-tájirıbelik konferensııa­ny Túrki akademııasynyń pre­zıdenti Shákir Ybyraev ashyp, ǵalamsharlyq qalamgerdiń mura­­­laryna toqtaldy. Parlament Se­natynyń depýtaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın adamzat jyr­shysynyń san qyrly talantyn tarata aıtyp, onyń qazaq pen qyrǵyzdyń búkil bolmysyn týyn­dylaryna tirek etkenine dálel-dáıekter keltirdi. «Biz kóp jaǵdaıda ótken dáýirimizdi jamandaýǵa beıim turamyz. Biraq, Muhtar Áýezovteı alypty, Shyńǵys Aıtmatovtaı kórnekti tulǵany HH ǵasyr syılaǵanyn umyta beretinimiz ókinishti», dedi. Qyrǵyz jurtynyń kórnekti ǵalymy, akademık Abdyldajan Akmatalıev óziniń ómir boıy Aıtmatovtyń janynda júrgenin, onyń qaı shyǵarmasyn alsań da ulttyń rýhy kórinip turatynyn aıtty.

Ázerbaıjannyń Mıllı Máji­lis depýtaty, Nızamı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń dırektory Isa Gabıbeılı, Shyńǵys Aıtmatov túrik jurtyna ortaq jazýshy ekenin KSRO zama­­­nynda-aq dáıektegenin alǵa tart­sa, Túrkııanyń Hajettepe ýnı­versıtetiniń professory Myr­zaoglý Gýlaı Shyńǵys shyǵar­masynda búkil túrik bolmysy sýretteletinin, otandastarynyń 50 paıyzy onyń týyndylarynda adamǵa degen qurmet erekshe dep baǵalap otyrǵanyn jetkizdi. Ulyqbek atyndaǵy О́zbekstan ulttyq ýnıversıtetiniń professory, Nasımhon Rahmonov túrki jurty dos-baýyr ekenin, uly tulǵalar osylaı ult pen ultty ja­qyndastyratynyn tilge tıek etse, Qazan federaldy ýnıversıtetiniń professory Hatıp Mınnegýlov Aıtmatovtyń álemdik deńgeıdegi qalamger ekenin qazaq baýyr­lar elordasyndaǵy saltanat­ty saraıda ótkizgen osy jıy­ny­nan-aq kórýge bolatynyn, Shyqań shyǵarmalary tatar elinde áldeneshe ret ja­ryq kórgenin, 85 jyldyǵy bıik dáre­­je­de ótip jatqanyn aıta kele: «Jalpy túrik halyqtaryna ortaq uly tulǵalardy osylaı birlikte áspet­tep otyrsaq, ony urpaqtar sabaqtastyǵyna aınaldyrsaq, baýyrlastyǵymyz arta túser edi. Tatar eli bıyl qazaq týys­tar 120 jyldyǵyn atap ótken uly aqyn Maǵjan Jumabaevtyń jyr jınaǵyn óz tilinde oqyr­­­man­daryna usyndy», dep ásem bezendirilgen kitapty jurtqa kórsetti. M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory, UǴA korrespondent-múshesi Ýálıhan Qalıjan Aıt­­matov pen Shahanovtyń dos­tyǵy qaı-qaısymyzǵa de úlgi bolý kerektigin atap ótip, Shyń­ǵys shyǵarmalaryndaǵy qazaq keıip­kerlerin jan-jaqty sara­la­dy. Qazaq ǵylymynyń qazir­gi aqsaqaldarynyń biri Tur­synbek Kákishev «Aıtmatov uly qalamger, ol adamdar bo­ı­yn­­­­daǵy máńgúrtızmdi tap basyp kórsete bildi» dese, halyq jazýshysy Muhtar Shahanov Aıtmatov shyǵarmalarynyń tórtkúl dúnıeniń 177 tiline aýdarylǵanyn tilge tıek etti, Shyńǵys aıtqan shyndyqtarǵa taldaý jasady. Ol ómir boıy qyzmettiń quly emes, ádebıettiń uly bolǵanyn jetkizdi. Aka­demık Seıit Qasqabasov Shyń­ǵys shyǵarmalaryndaǵy bılik psıhologııasy men kish­­­ken­taı adamdardyń ómirine tereń­dep baryp, qaı dáýirde de bıliktiń kishkentaı adamdardy qorlaı­tynyn dáttep, oǵan «Aq kemedegi» keıip­kerlerdiń is-áreketinen mysaldar keltirip dáıektedi.

Akademık Ǵarıfolla Esim Shyqańa oıshyl retinde qarap, týyndylaryn da sol turǵy­dan zerttep, zerdeleıtinin, ási­rese, ádilettilikti sóz etip, ádiletsizdiktiń adamdy qasiretke uryndyratynyn, quldyq psıho­logııaǵa jetkizetinin týyndylar arqyly taratyp, «Jazý, til, ol tehnologııa, al Shyńǵystyń alǵa shyǵaratyn oıshyldyǵy bul bólek áńgime. Keıbir azamattar «Aq kemedegi» balany sońynda óldi dep júr. Bul qate pikir. Bala ólgen joq. Balyq keıipte keme komandıri, ákesine Orazquldyń ádiletsizdigin jetkizýge talpynýda. Qashanda urpaq ákeni ádilettiliktiń sımvoly dep bilgen» dedi.

Jalpy, Shyńǵys shyǵar­ma­­la­ryndaǵy mıftiń astarynda aqıqat jatqanyn konferensııaǵa qatysýshylar jan-jaqty qozǵap, ol bir kúnniń isi emes, aldaǵy eleýli eńbekterge arqaý bolatynyn atap ótti.

Súleımen MÁMET,

«Egemen Qazaqstan».