«Jol-kólik oqıǵasynan birneshe adam qaza bolypty» degen «jańalyqqa» da qulaq úırendi. «Birneshe adam» degenimiz sózdiń sypaıylyǵy úshin aıtylǵan áńgime, al shyn máninde keı jaǵdaılarda 7-8, tipti, bir avtobýstaǵy 30-ǵa jýyq adamnyń bir mezgilde kóz jumǵany týraly da kezinde tıisti mınıstrlik pen mınıstrge qaıǵyra jetkizgenbiz.
«Jol-kólik oqıǵasynan birneshe adam qaza bolypty» degen «jańalyqqa» da qulaq úırendi. «Birneshe adam» degenimiz sózdiń sypaıylyǵy úshin aıtylǵan áńgime, al shyn máninde keı jaǵdaılarda 7-8, tipti, bir avtobýstaǵy 30-ǵa jýyq adamnyń bir mezgilde kóz jumǵany týraly da kezinde tıisti mınıstrlik pen mınıstrge qaıǵyra jetkizgenbiz.
О́ıtkeni, osy jantúrshigerlik apattyń kóbi Jambyl oblysy arqyly ótetin Almaty – Tashkent avtojolynyń boıynda bolady. Birde Qordaı, Merki, endi birde Turar Rysqulov, Jýaly aýdandarynyń aýmaǵynan ótetin jolda kólik soqtyǵysyp, «bálenbaı adam shyǵyn boldy» degen habar dúńk ete tússe «taǵy da ma?» dep, aza boıyń qaza bolyp qoıa beredi eken, tipti.
El-jurtty «ah» urǵyzyp otyrǵan da osy jaıt. Almaty – Tashkent joly adam ómiri úshin óte qaýipti joldardyń biri bolyp qalyp otyr. Bul tótenshe jaǵdaı – jambyldyq jol polıseılerinen únemi jumys rejiminde bolýdy talap etse kerek. Basqa jumystyń bárin qoıa tursa da, kúndiz-túni osy «qyl kópirdiń» eń qaýipti-aý degen tustarynda jol saqshylary kólik jyldamdyǵyn, júrgizýshi «minez-qulqyn» baqylap turar bolsa, álgi apta saıyn bolyp jatatyn kisi ólimi týraly habardy estimes pe edik dep te oılaısyń. Biraq, ókinishke qaraı, jambyldyq IID jol polıseıleri bolǵan apatty ǵana tirkep, «bálenshe adam qaza tapty» degen jaǵa ustatar aqparat berýdi ǵana mindet sanaıtyn sııaqty.
Jambyl oblystyq IID bastyǵy B.Aımaǵambetov, mysaly, «Jyl basynan beri «Avtobýs», «Abaılańdar – balalar!», «Qarsy jolaq», «Biz – jol boıyndaǵy qaýipsizdik úshin», «Toı kerýeni», «Jaıaý júrginshi qaýipsizdigi», «Qaýipsiz jol», «Ekosaqshy», «Qaýipsizdik beldigi» dep atalatyn birqatar reıdter men is-shara ótkizdik. Olar boıynsha jol erejesin buzǵan kóptegen júrgizýshiler anyqtaldy. Ásirese, mas júrgizýshilerdi ustaýǵa kóbirek kóńil bóldik. Mysaly, jyl basynan beri 1384 júrgizýshi kóligine spırtti ishimdik iship alyp otyrypty. Sonyń saldarynan 10 aıdyń ishinde 12 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 10 adam qaza tapsa, 17 adam ártúrli deńgeıdegi jaraqat alǵan» deýi múmkin.
Biraq is osymen bitti me? Álgi araq pen sharapqa «toıyp» alyp kóshedegi júrginshiniń ómirine qaýip tóndirgen júrgizýshilerge qandaı jaza qoldanyldy? Oblystyq IID jol polısııasy sot oryndaryna osy boıynsha qansha is jiberdi? Álde qattama jyrtylyp, is «qysqaryp» ketti me? Qylmystyq is sot oryndaryna jetse, ondaǵy sýdıa qandaı úkim shyǵardy? Jyl basynan beri qansha júrgizýshi kýáliginen aıyryldy? Álde máselege «kókeleri» aralasyp, «bir jolǵa» keshirim jasatty ma? Mine, oblystyq IID beretin aqparattyń osy jaǵy elge jumbaq. Kólik júrgizý quqynan aıyrylǵan júrgizýshiler, bálkim, áli de iship alyp, áli de avtokólik aıdap, ózine de, ózgege de qaýip tóndirip, saırandap júrgen shyǵar.
Qatań tártip joq jerde júrgizýshi de erkinsip ketedi. Mysaly, shilde aıynda Almatydan Taraz qalasyna qonaqqa kelgen júrgizýshi qyz bir dámhanada qurby-qurdastarymen spırtti ishimdik iship, shý shyǵarady. Onymen qoımaı oqıǵa ornyna kelgen polısııa serjantyna soqtyǵyp, onyń pogonyn julyp alady. Mine, jurt osy oqıǵanyń bolǵanyn ǵana estidi. Sońy nemen aıaqtaldy? QR QK 321-babynyń 1-bóligimen buzaqy qyzǵa qylmystyq is qozǵalyp, 200-den 500 aılyq eseptik kórsetkish boıynsha aıyppul salyndy ma? Álde 5 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyryldy ma nemese bas bostandyǵyn shekteý týraly úkim shyǵaryldy ma? Bul – belgisiz. Bálkim, ol Almatysyna baryp, túk bolmaǵandaı áli de kólik júrgizip júrgen shyǵar...
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Rólge mas kúıinde otyrǵan júrgizýshi – kópe-kórineý qylmysker. Ondaılardy zańnyń eń qatań baby boıynsha jazalaý kerek. Áıtpese, zańdy kúsheıtý qajet. О́ıtkeni, Qazaqstan júrek-qan tamyrlary aýrýy boıynsha birinshi orynda tursa, jol-kólik oqıǵasy jóninen ekinshi eken. Men keshe Qasymovpen sóılestim, ótken jyly jolda 2145 adam qaza bolsa, bıylǵy toǵyz aıda 2273 adam qaıtys bolypty. 22 myń adam jaraqat alǵan. Adamdarymyz Sırııadaǵy soǵystaǵydaı qyrylýda. Biz nemene osyndaı jaǵdaımen kelisýimiz kerek pe? Ol aıtady (Ishki ister mınıstri – K.S.) «jol erejesin saqtamaǵan» dep, al sonda polısııa ne úshin tur?» degen bolatyn. Elbasynyń bul sózin Ishki ister mınıstri de, Jambyl oblystyq IID bastyǵy da estip, oqyǵan shyǵar dep oılaımyz. Biraq, ókinishke qaraı, adamnyń etinen ótip súıegine jetetin osy sóz aıtylǵan jerinde qaldy. О́ıtkeni, jol boıyndaǵy erkinsigen júrgizýshiler sol baıaǵy qarsy baǵytqa shyǵyp ketý, bir-birimen jarysý, iship alyp rólge otyrý sııaqty soraqylyqtaryn áli de jalǵastyrýda. Olardyń aldynda jol polısııalary da dármensiz. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy 3 aıynyń ózinde Jambyl oblysy arqyly ótetin halyqaralyq avtokólik dálizinde jolaýshylar tasymaldaıtyn avtokólik júrgizýshileriniń kinásinen 13 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 14 adam qaza bolsa, 87 adam jaraqat aldy. Odan beri, mine, jeti aı ótti. Jol apaty da, kisi ólimi de kóbeımese, azaıǵan joq. Elbasy aıtsa, jer-jerdegi osyndaı jaǵdaıǵa jaıbaraqat qarap otyrǵan polısııa basshylaryna ashynǵannan aıtady.
Aıtsa aıtqandaı, biz osy maqalany jazýǵa kiriser kezde taǵy bir jaǵymsyz jańalyq estidik. Turar Rysqulov aýdanynyń ortalyǵy Qulan aýylynda jol-kólik apaty oryn alyp, 3 adam qaza taýypty. Almaty – Tashkent avtojolynyń 441 shaqyrymynda Taraz – Bishkek baǵytymen ketip bara jatqan «Mersedes-Bens-D» avtobýsy «KamAZ» júk kóligimen soqtyǵysqan. Oqıǵa kezinde avtobýsta 19 jolaýshy bolǵan. Sol jol-kólik oqıǵasy saldarynan 3 adam qaza bolsa, 6 jolaýshy aýrýhanaǵa jatqyzylypty. Sol kúni... taǵy bir jamanat habar jetti. Almaty – Tashkent avtojolynyń boıyndaǵy Merki men Qordaı aýyldarynyń arasynda «Mersedes Bens-320 E» avtokóligimen ketip bara jatqan 59 jastaǵy júrgizýshi jol-kólik oqıǵasy saldarynan qaza tapqan...
Al, ókinishke qaraı, Jambyl oblystyq IID basshylyǵy úshin jol boıyndaǵy apattardyń aldyn alýdan basqa da jumystar jetkilikti sııaqty. Sizge ótirik, bizge shyn, elektrondy poshtamyzǵa jýyrda ǵana «Jambyl oblysy MKQB MM-niń 61 jyl mereıtoıy toılandy» degen taqyryppen maqala kelip tústi. Toı saltanatynyń túrli-tústi sýretterimen. Alpys jyldy, maqul, mereıtoı delik. Al qarbalas jumysy onsyz da bastan asyp jatqan polıseılerge 61 jyldy toılaýdyń ne qajettiligi boldy eken?..
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy.