Memlekettik satyp alý zańdylyqtary jarııalylyq pen ashyqtyqty, bólingen qarjyny barynsha tıimdi jumsaýdy, adal básekelestikti, áriptesterge teń múmkindikter berýdi kózdeıdi. Áıtkenmen, memlekettik satyp alýǵa qatysýshylar tarapynan zańdy belden basý, bıýdjet qarjysyn búıideı jymqyrý faktileri jıi kórinis beretindigi jasyryn emes. Máselen, Aqmola oblysynda atalǵan sala boıynsha jyl basynan beri 40 qylmys anyqtalǵan. Bul byltyrǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 3,6 ese kóp.
Memlekettik satyp alý zańdylyqtary jarııalylyq pen ashyqtyqty, bólingen qarjyny barynsha tıimdi jumsaýdy, adal básekelestikti, áriptesterge teń múmkindikter berýdi kózdeıdi. Áıtkenmen, memlekettik satyp alýǵa qatysýshylar tarapynan zańdy belden basý, bıýdjet qarjysyn búıideı jymqyrý faktileri jıi kórinis beretindigi jasyryn emes. Máselen, Aqmola oblysynda atalǵan sala boıynsha jyl basynan beri 40 qylmys anyqtalǵan. Bul byltyrǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 3,6 ese kóp.
– Negizinen mundaı qylmystar senip tapsyrylǵan aqsha men múlikti qymqyrý nemese talan-tarajǵa salý, alaıaqtyq, bılik pen laýazymdyq qyzmetti asyra paıdalaný, para alý sııaqty keleńsizdikterden kórinis beredi, deıdi QR Ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi Aqmola oblystyq departamenti (qarjy polısııasy) bastyǵynyń orynbasary Edil Beısekov. Mynany qarańyz, Zerendi aýdanyndaǵy «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshy kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi» men «Zerendi-Servıs» memlekettik-kommýnaldyq kásipornynyń burynǵy basshylarynyń ústinen bir mezette 14 qylmystyq is qozǵalyp otyr. Olar aýdandyq aýrýhananyń qazandyq jabdyqtaryn ornatý kezinde, birqatar aýyldy sýmen qamtý barysynda jáne aýdan ortalyǵyna kireberis qaqpany jabdyqtaýda atqarylmaǵan jumystardy jalǵan aktilermen qabyldap alǵan. Atalǵan basshylardyń ashkózdiligi saldarynan memleketke 12 mıllıon teńgeden astam shyǵyn keltirildi. Qazir arnaıy prokýratýra qylmystyq isti tergeý amaldaryn júrgizýde.
Sońǵy jyldary Býrabaıda respýblıkalyq deńgeıdegi konferensııa, jıyn-máslıhattar jıi ótkiziledi. Jýrnalıstik mindet boıynsha, sonyń bárine bolmasa da arakidik qatysyp turamyz. Jergilikti halyq muny ýdaı qymbat qonaqúılerdiń qyzmetin qarjylaı jabýdyń amaly dep qabyldaıtyny jasyryn emes. Jınalysqa arnaıy shaqyrylǵandar bolmasa, restorandarǵa tisi batpaıtyndar eki-úsh kúndik basqosýda ashqursaq otyrady. Qazaqstannyń jalǵyz kýrorty Býrabaı kentinde de osy jaǵdaı. Al, Astananyń mártebeli qonaqtary taqtaıdaı aınalma joldarmen esh qınalmastan dik ete túsedi. Osy jol máselesinen shyǵady. Ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda Býrabaı aýdanynyń «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshy kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi» memlekettik mekemesiniń basshysynyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy. Ol Býrabaı kentindegi jol qurylysy tenderin ótkizý barysynda atqarylǵan jumystyń quny 20 mıllıon teńgeden astam qarjyǵa asyra baǵalanǵan qabyldaý aktisine qol qoıǵan.
Joǵaryda aıtylǵanmen ózektes myna jaǵdaıdy Úkimet nazaryna usynǵandy jón sanaımyz. Irgedegi Astanadan keletin iri basshylardyń Býrabaı aýdanynyń ortalyǵyna bas suqqany neken-saıaq. Ol aýdannyń jyl aralatyp aýysatyn ákimderine de tıimdi sııaqty. О́ıtkeni, oblystyń úshinshi qalasy sanalatyn Shýchınskiniń ortalyǵyndaǵy tórt-bes kóshe bolmasa, basqalarynyń kóshe syqpyty joq. Tipti, oblys ortalyǵyna qalaı shyǵýdy bilmeı, jan-jaǵyńyzǵa qarap basyńyz aınalady. Syrt jaqta jaıaý júrginshiniń jińishke joly degen bolmaıdy. Atam zamanda tóselgen asfalttyń ár jerden qaraıatyn jyryndysyna sekirgen adamdardy kóresiń. Al, kólik júrgizýshilerdiń azabyn táptishteýdiń ózi artyq. Esesine, munda tehnıkalyq kómek kórsetý stansalary kóp. Solardyń birinde bolǵanymyzda júrgizýshilerdiń «Búgin qar jaýyp tur ǵoı. Kóp uzamaı shuńqyr-jyralardy muz qatyryp tastaıdy», dep bir-birin jubatyp turǵanyn estidik.
Jaýaby qıyn suraqtar barshylyq. О́ıtkeni, tenderdegi alaýyzdyqqa jappaı kiriskendeı ekenbiz. Aıtalyq, izgilik ordasy esepteletin «Zerendi aýdandyq mádenıet jáne tilder bólimi» MM basshysy A.Kemelov alaıaqtyǵy men para alǵany úshin tórt jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Tipti, memlekettik satyp alýdaǵy dármensizdikti utymdy paıdalanǵan B.Qasymovtyń qylmystyq toby ortaq qazynamyzdan 11134700 teńgeni op-ońaı qaltasyna salǵan.
Elbasy N.Nazarbaev Úkimettiń qazan aıyndaǵy keńeıtilgen májilisinde bylaı dedi: «Qýaty da, kólemi de birdeı eki nysannyń baǵasy eki túrli bolatynyna nege shúbá keltirmeısińder? Máselen, Aqmola oblysynda 1200 oryndyq mektep dál sondaı 900 oryndyq mektepten 219 mln. teńgege arzanǵa túsken». Aqtóbe, Atyraý oblystaryna da dál osyndaı syn aıtyldy. Qazir oblys basshylyǵy, tıisti vedomstvolar máselege qatysty qatań tekserister júrgizip jatyr.
Jalpy, qylmys anyqtalǵannan keıin alasurý emes, onyń aldyn alyp, keleńsizdikke jol bermegen jaǵdaıda tıimdilikke qol jetkiziletini túsinikti. Olaı deıtinimiz, oblystyq qarjy polısııasynyń aralasýymen, bıyldyń ózinde memlekettik satyp alý barysynda 1107282000 teńge bıýdjet qarjysy únemdelip qaldy. Mysaly, aldyn ala júrgizilgen monıtorıng nátıjesinde «Stepnogorsk-vodokanal» kásipornynyń dızel otynyn satyp alý quny 6065591 teńgege, Býrabaı aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń «S» synybyndaǵy jedel kómek kóligine jumsamaq qarjysy 13216000 teńgege artyq eseptelgeni anyqtalǵan. Al, Sandyqtaý aýdandyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary bólimi elektrondyq satyp alý kezinde 1 tonna benzındi 148610 teńgeniń ornyna 440000 teńgege satyp alýǵa mámile jasaı jazdaǵan. Konkýrsty toqtatý jáne memlekettik satyp alý josparlaryn qaıta qaraý sııaqty faktiler ózge aýdandarda da oryn alýy memleket tarapynan berilgen múmkindiktiń tıimdi paıdalanylmaıtynyn aıǵaqtasa kerek.
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan».
Aqmola oblysy.