Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Jeńistiń ońaı kelmegeni málim. Bul soǵys qanshama qandasymyzdy qyrshynynan qıyp, halqymyzdy seldiretip tastaǵanymen rýhymyzdy tunshyqtyra alǵan joq. Kerisinshe, soǵysqa deıingi kezeńde qýdalaýǵa ushyraǵan ulttyń uldary qan maıdanda ózderiniń qaısarlyǵyn dáleldep, eldiń eńsesin kóterdi. Sol maıdangerlerdiń qatarynda Qyzyl Tý jáne II dárejeli «Otan soǵysy» ordenderiniń ıesi Bah Perneshov te bar.
О́tken shaqqa, tarıhymyzǵa, ata-babalarymyzdyń ómir jolyna qurmetpen qaraý, olardyń erlik isterimen maqtanyp, ony úlgi tutý búgingi urpaqtyń basty mindetteriniń biri bolýy kerek. Bah Perneshov Túrkistan oblysy Qazyǵurt aýdanynyń týmasy. 1938 jyly ásker qataryna shaqyrylyp, áskerı boryshyn óteýge attanady. Otan aldyndaǵy úshjyldyq jaýyngerlik boryshyn ótep, 1941 jyldyń maýsymynda áskerden bosap, elge qaıtyp kele jatqanda soǵys bastalady da elge jetpeı nemisterdiń qorshaýynda qalady. Úsh jyldaı áskerı boryshyn ótegen serjant qorshaýda qalǵan ózi sııaqty áskerılerdiń basyn qosyp, orman panalap, talaı qıynshylyq kórip, qorshaýdy buzyp shyǵyp óz jaýyngerlerimizdiń qataryna qosylady... Sonymen Keńes áskeriniń quramynda taǵy da bes jyl soǵysqa qatysyp, ony aıaqtap elge oralady.
Elge aman-esen kelip, úılenip, aýylda brıgadır jáne ferma bastyǵy bolyp ómiriniń sońyna deıin jumys istedi. Elge asa qadirli boldy. Shahmattan aýyldyń chempıony edi. Soǵys týraly kóp aıta bermeıtin. Oqta-tekte jora-joldastaryna qorshaýdan qalaı shyqqandaryn aıtyp otyratyn... Dneprden bórenelermen ótkenderi týraly aıtqandary esimde... Orden-medaldary tolyp turatyn. Ol kezde balamyn, olardyń qandaı ordender ekenin, qalaı alǵandyǵyn suramaımyz da. Raıymbek degen balasy ekeýmiz olardy keýdemizge taǵyp alyp oınaıtynymyz esimde.
Aǵamyz qyrǵyn soǵystan aman kelip, tórt ul, eki qyzdyń ákesi atandy. Sol qan maıdandaǵy bastan keshken qıyndyqtarynyń zardaby bolsa kerek, 1966 jyly óńesh aǵzasynyń obyryna shaldyǵyp 49 jasynda dúnıe saldy.
Qazir Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy qaharmandar týraly túrli málimetter belgili bolyp jatyr. Biz de tıisti oryndarǵa hat jazyp, Bah Perneshov týraly mynadaı málimetter aldyq:
Bah Perneshov 1938 jyldyń qyrkúıek aıynda Tashkent qalasynan áskerge alynyp, batysta úshjyldyq boryshyn atqaryp elge qaıtyp kele jatqanda qorshaýda qalady. 1942 jyldyń 1 qazanynan bastap Keńes áskeriniń qataryna qaıta qosylyp, Batys maıdanda soǵysqa aralasypty.
Soǵysty serjant bolyp bastap, gvardııa leıtenanty dárejesinde aıaqtaıdy. Erliginiń arqasynda batareıa komandıri bolady. Alǵan negizgi marapattarynyń qatarynda Qyzyl Tý jáne II dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordenderi bar. Soǵysqa 1942 jyldyń qazan aıynda Batys maıdanynan kirisip, ony I Ýkraın maıdanynda aıaqtaǵan.
Tarqata aıtar bolsaq, 1942 jyldyń 26 sáýirinde B.Perneshov Redsy jáne Mıhalkıno derevnıalarynda nemistiń úsh tankisin joıady. Buǵan deıin Lıtvadaǵy urysta taǵy eki nemis tankisin dál kózdep atyp, qatardan shyǵarady. Mine, osy erlikteri úshin oǵan bólimshe komandıri ataǵy jáne Qyzyl Tý ordeni beriledi. Shenaý, Kazımır, Roven jáne Dobersdorf derevnıalaryn jaýdan qaıtaryp alý úshin bolǵan soǵystarda tankige qarsy batareıanyń komandıri B.Perneshov onnan astam qarsylyq aımaqtaryn, jaýdyń 5 avtomashınasyn joıady. Sondaı-aq dushpannyń bir vzvodyn jer jastandyrady. Osy erligi úshin ol 1945 jyldyń 28 naýryzynda II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalady.
Qaı kezde de: «Sen qurmette ony! Túsindiń be qaraǵym! Ol aqshaǵa satqan joq, tizeden kesip aıaǵyn», degen aqyn Ábý Sársenbaevtyń ósıeti ardagerlerge degen qurmettiń sımvoly bolyp qala bermek.
Taǵdyrǵa qaramaısyz ba? «Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da, ajaldy óledi» degen máteldiń aqıqat ekendigine osy kisiniń ómiri dálel. Bir otbasynyń jalǵyz ulynyń surapyl soǵysqa bastan-aıaq qatysyp, aman-esen elge oralyp, otaý quryp, bala-shaǵaly bolyp, artyna bir qaýym urpaq qaldyrýy Qudaıdyń qudiretimen bolǵan ıgilik demeske lajymyz joq. Qazir Bah Perneshovtiń kindiginen taraǵan tórt ul, eki qyzdan 25 nemere jáne 43 shóbere órbip otyr.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys – adamzat balasy úshin umytylmaıtyn uly qasiret. Al ótkenge taǵzym – beıbit kúnniń qadirin eselep arttyratyn uǵym. Bizdiń maqsat – umyt qalǵan ardagerlerimizdiń esimderin dáriptep, olardyń erlikterin jas urpaqqa tanystyrý.
Ábdisabyr О́MEShULY,
professor