Uly Abaıdyń «Men bir jumbaq adammyn, ony da oıla» degen óleń joldaryn bárimiz bilemiz. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Abaı amanaty» atty maqalasy osy jumbaqtyń kiltin ashqandaı kórinedi jáne aqynnyń fenomen tulǵasyn túsinýge jol ashady.
Abaı álemge tanyldy. Álem Abaıdy tanydy. Buǵan uly aqynnyń týǵanyna 150 jyldyǵyna oraı ótkizilgen IýNESKO sheńberindegi is-sharalar kýá. Ol kezde Qazaqstannyń táýelsizdik jarııalaǵanyna tórt-aq jyl bolǵan edi. Soǵan qaramastan, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Abaı toıyn osyndaı bıik deńgeıde ótkizýge erekshe eńbek sińirdi. Bul týraly maqalada jaqsy aıtylǵan.
Elbasy Abaı ómir súrgen dáýirdiń tarıhı, saıası máni týraly erekshe tolǵanys jasaıdy. Shynynda da, Abaı Qazaq handyǵy ydyrap, Patshalyq Reseıdiń otarlaý saıasaty ornyqqan kezde ómir súrdi. «Eski dáýirdiń qundylyqtary joǵalyp, ajyrap «bulyńǵyr ýaqytqa» tap boldy» dep jazypty Elbasy. Árıne sol zamannyń ashy shyndyǵy týraly tushymdy oılar erekshe áser etedi. Bir jaǵynan eski dáýirdiń yqpalynda qalǵan halyq otyryqshylyqqa úırene bastaıdy. Al ekinshi jaǵynan, bilim-ǵylymǵa jol ashylady.
Abaı óz zamanynan oza týdy. Sondyqtan da Eýropa, orys ádebıeti men mádenıetin jaqsy tanydy. Bul óz kezeginde Abaıdyń rýhanı kemeldenýine jol ashty. Kemeńgerlik oı ony óz halqynyń bolashaǵy týraly tolǵantty. Oılaryn óleńderi men qara sózderine engizip, urpaǵyna amanat sóz qaldyrdy.
N.Á.Nazarbaev aıtqandaı, Abaı ulttyq renessanstyq tulǵaǵa, óz halqynyń «temirqazyǵyna aınaldy».
«Abaı amanaty» atty maqala Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń jeke óz taǵdyrymen ushtastyryla jazylypty. Bir jaǵynan muny Elbasynyń Abaıtanýdaǵy rólin tanýǵa múmkindik berse, ekinshi jaǵynan ony ult lıderiniń óz halqyna aıtqan jan syry dep te qabyldaýǵa bolady. Mysaly, táýelsizdik alǵan sátte jańa turpattaǵy Qazaqstan qurý aldynda turǵanda N.Á.Nazarbaev Abaı ilimine júginipti.
Uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep...» degen sózi N.Nazarbaev saıasatynyń basty qaǵıdatyna, ultaralyq dostyq, tatýlyq ishki saıasattyń basym-baǵytyna aınalady. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylýy osy Abaı sózinen týyndaǵanyn Elbasy maqalasynan oqydyq.
Maqala Abaı óleńderin, bolmasa qara sózderin taldaý, saraptaý turǵysynda emes, kerisinshe, uly aqyn armandarynyń qalaı júzege asyp jatqan derekterimen qymbat.
«Jalǵa júr, jat jerge ket, mal taýyp kel» degen aqyn sózi N.Nazarbaevty Ýkraınaǵa sapar shekkizedi. Temirtaýǵa kelip, domna peshine metallýrg etip turǵyzady.
Árıne oqý men bilim Abaı ańsaǵan arman edi. О́z halqynyń nadandyqtan arylyp, órkenıetti elder qataryna qosylýy týraly armany sóz joq Abaı shyǵarmashylyǵynyń basty qaǵıdaty bolyp tabylady. Ol arman-amanat qalaı oryndalyp jatyr? Muny N.Nazarbaev «Bolashaq» baǵdarlamasynyń týýyna sebepker boldy dep esepteıdi. «Nazarbaev Ýnıversıteti», «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» – Abaı amanatyn oryndaýǵa ashylǵan jol.
Abaı óz halqyn qalaı súıse, biz de Abaıdy solaı súıýimiz kerek. Abaı qazaqtyń rýhanı sımvoly retinde álemge tanyldy. Qazaqstan da álemdik saıası ortada óziniń laıyqty ornyn aldy.
Uly aqyn Abaı Qunanbaıulynyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı jazylǵan N.Nazarbaevtyń osynaý oıly, zerdeli maqalasynan túıgenderimniń bul bir parasy ǵana. Bul maqalany Abaıtanýdyń jańa qyry dep bilemin.
Baqytjan JUMAǴULOV,
senator