Elorda tórinde qazaq halqynyń dara hám dana aqyny Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Abaı jáne adamzattyq gýmanızm» atty halyqaralyq forým óz jumysyn bastady. Abaı shyǵarmalaryndaǵy ózekti taqyryptardy ǵylymı turǵydan tereń zerdeleýge hám abaıtaný salasyndaǵy túrli tendensııalardy saralaýǵa arnalǵan forýmnyń búgin – ekinshi kúni.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda: «Keler urpaq Abaıdyń sara jolyn jalǵaýy tıis. Bul – uly aqyn armanynyń oryndalýy. Sondyqtan biz Abaıdyń oıynan da, toıynan da taǵylym alýǵa tıispiz», dep basty nazar toı toılaýda emes, oı oılaýda ekenin nyqtap aıtqan bolatyn. Onlaın formatta ótip jatqan bul forýmnyń da áýelgi maqsaty hakimniń danalyq hám fılosofııalyq oılaryn ǵylymı negizde qarastyrý bolyp otyr.
Nazarbaev Ýnıversıtettiń Prezıdenti Shıgeo Katsýdyń betashar sózimen bastalǵan forýmǵa Nıderlandy, Túrkııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, t.b. shet memleketterden ádebıetshi ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderi qatysty. Aýqymdy sharanyń ashylý rásiminde Abaı shyǵarmashylyǵyn zertteýge kóp kóńil bóletinin aıtqan Nazarbaev Ýnıversıtettiń Qazaq tili jáne túrkitaný kafedrasynyń meńgerýshisi, professor Iýlaı Shamıoǵlý:
– Bizdiń kafedra abaıtanýmen belsendi túrde aınalysyp júr. Aldaǵy ýaqytta basqa da professorlardy jumysqa shaqyryp, qazaq ádebıeti boıynsha taǵy bir sabaq ashqym keledi, – dedi. Sondaı-aq Amerıka jáne Eýropada oqyǵan túrkitanýshy retinde Abaıdy halyqaralyq kózqaras turǵysynan qalaı zertteýge bolatyny týraly maǵlumat jınap júrgenin aıtty. «Men abaıtanýshy emespin, biraq Abaıdyń shyǵarmashylyǵyna qatysty halyqaralyq ǵylymı qaýymdastyqtardyń esigin ashý úshin qoldan kelgenniń bárin isteımin», dedi professor.
Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Halyqaralyq Túrki akademııasy bıylǵy jyldy túrki áleminde «Abaı jyly» dep jarııalaǵan. Bul týraly forým barysynda akademııa prezıdenti Darhan Qydyráli aıtty. «Abaıdyń ózi de kezinde ákesi Qunanbaıdyń asyn ótkizbeı, oǵan jumsalatyn shyǵyndy jas shákirtterge shákirtaqy retinde, kedeı-kepshik, muqtaj jandarǵa taratyp bergeni belgili. Abaı taǵylymy sonysymen qundy, hakim amanatyna adal bolý, onyń aıtqan ósıetine, asyl isine umtylýymyz basty másele ǵoı dep oılaımyn», degen Túrki akademııasynyń prezıdenti mereıtoı aıasynda aqynnyń qara sózderi ázerbaıjan, túrik, ózbek tilderine aýdarylǵanyn hám Abaıdyń akademııalyq jınaǵy Túrkııa men Qyrǵyzstanda jaryq kórgenin, t.b. akademııanyń birshama aýqymdy jumystaryn atap ótti.
Forýmnyń plenarlyq májilisinde «Abaıdyń «Tolyq adam» iliminiń paıda bolý sebepteri» taqyrybynda baıandama jasaǵan abaıtanýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Mekemtas Myrzahmetuly:
– Qazaq ádebıeti tarıhynda izgilik ıdeıasyna súıengen kemel adam týraly oı alyptarynan qalǵan rýhanı muralar jelisiniń izderi dep mynalardy ataımyz: Alyp Er Tońanyń «Aqı nemese jomarttyq» ilimi, ál-Farabıdiń parasatty adam ilimi, Júsip Balasaǵunıdiń jáýanmártilik ilimi, Iаsaýıdiń hál ilimi, Abaıdyń tolyq adam ilimi jáne Shákárimniń ar ǵylymy. Men buny jıyrma jyl boıy zerttedim. Jaqynda «Abaıdyń «tolyq adam» ilimi» degen monografııa shyǵardym. Sol monografııada «tolyq adam» iliminiń barlyq júıesin qarastyrdym, – deı kele, «tolyq adam» iliminiń barsha túrki halyqtaryna rýhanı baǵdarsham bolatynyna toqtaldy.
Budan bólek «Ál-Farabı jáne Abaı danalyǵynyń úndestigi» taqyrybynda fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Jaqypbek Altaev, «Qazaq dalasyndaǵy «zamanaýı» oılar: Abaı ánderi men ǵaqlııat» taqyrybynda Muhtar Áýezovtiń nemeresi Zıfa-Alýa Áýezova (Nıderlandy), «Abaı óleńindegi áıel máselesi: «Hannyń qolyndaǵy qyz» taqyrybynda fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Orhan Sóılemez (Kastamoný ýnıversıteti, Túrkııa), «Shaǵabýddın Marjanı jáne Abaı» taqyrybynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory Tursyn Jurtbaı, «Abaı – bizdiń uly zamandasymyz, gýmanıst» taqyrybynda aqyn Iаngıboı Kýchkarov (О́zbekstan) hám t.b. ádebıetshi ǵalymdar baıandama jasady.
Eki kún qatarynan ótken forým Nazarbaev Ýnıversıtettiń Rýhanı jańǵyrý mádenı ortalyǵy men Nazarbaev Ýnıversıtettiń Qazaq tili jáne Túrkitaný kafedrasynyń uıymdastyrýymen iske asyrylyp otyr.