Synaptaı zyrǵyǵan ýaqyt bárin umyttyrady deıdi. Jas qartaıady, dúnıe eskiredi, kóne joǵalady. Iаǵnı tirlikte eshteńeniń máńgilik baıany joq. Bul, árıne ǵaryshtyq ólshemmen qaraǵanda. Alaıda jaqsy adamdar hám jaqsy shyǵarmalar, jaqsy ánder umytylmasa, keıingilerdiń kóńil túkpirinde saqtalsa eken deısiń. Qazaq óneriniń bergi tarıhynda tasada qalǵan nemese ómirden erte ozǵan talanttar barshylyq. Qazirgi urpaqqa beımálim sol daryndarǵa izdeý salyp, ómirinen bir úzik syr tartý maqsatynda biraz ýaqyttan beri «Umytpańdar meni» aıdaryn qaıta jańǵyrtqan edik. Osy oraıda aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ǵalym Jaılybaı sazger Qasymhan Asanov týraly áserli áńgimesin baıandap berdi.
Er-turmany arqasyn qajaǵan tulpardaı ómiri ókinish pen óksikke toly, qoldaýsyz, qorǵaýsyz ketken aǵalardyń biri – belgili sazger Qasymhan Asanov. Arqanyń seri samalyndaı kerbez ánderdiń ıesi edi ol. Kez kelgen talanttyń óz bolmysy, óz tabıǵaty bolady. Onyń názik janyn taskereń qoǵam, tasmańdaı taǵdyr aıalaı qoıǵan joq.
...Qaramashy, qadamashy, kózińdi,
О́tkir tentek oıatarsyń sezimdi.
Oı túbinde janyp ketse
lapyldap
Aıa, meni, aıa, sáýlem, ózińdi...
Án terbetilip baryp kókke qalyqtaıdy. Sen de ánmen birge baqyt qushasyń, kóńil aıdynynyń aqqýlary qanatyn qaǵady. Osy ándi san márte tyńdaǵam. Artyna án mektebin tastap ketken áıgili ánshi, ustazym Igilik Omarov Qazaq radıosynyń efırinen oryndaıtyn. Mektep jıyndarynda da dara dombyrasyn, qara dombyrasyn aıalaı shertip «...qaramashy, qadamashy, kózińdi» dep erke sylqym bir ánge basqanda, aq bantıkti klastas qyz eseıip ketkendeı, ón boıynan tylsym bir kúı tógilgendeı áserlenýshi edim.
Keıin halyq ártisi Qaırat Baıbosynovtyń oryndaýynda osy án odan da ajarlanyp ketti. Qaırat aǵama ózim qolqalap ta talaı aıtqyzǵam. Búginde Seıil Aıaǵanov inim gıtaranyń jeti isheginen jeti ǵalamnyń únin shyǵaryp «Aıa, meni, aıa sáýlem ózińdi...» dep quıqyljytqanda Jaıyqta shalqyp, qaıyqta terbelgendeı kúı keshesiń.
Radıo efırinde ótetin konsertterde ara-tura aqyn Jumaǵalı Saınnyń sózine jazylǵan Qasymhan Asanovtyń áni «Qaramashy, qadamashy, kózińdi...» dep habarlap jatady.
Osy ǵajap ánniń avtory Qasymhan Asanov kim edi? Ol – 1937 jyldyń 25 aqpanynda Sáken eli – Jańarqanyń Qarajartas aýylynda dúnıege kelgen. Balalyǵy dúrbeleń men dúbirge, qan maıdanǵa tap bolǵan býynnyń barlyq ókili sııaqty ol da elgezek, jan dúnıesi jumsaq aýyl balasy.
Sazgerlikke soqpaq salǵan alǵashqy ánderiniń, qarlyǵash sazdarynyń tarıhy jaıly 2000 jyly jýrnalıst Álimjan Qutjanulyna bergen suhbatynda ózi bylaı deıdi: «...1956 jyl. Densaýlyǵyma baılanysty aýylda jatqam. Jan serigim – dombyramdy alyp, aýyl syrtyndaǵy tóbege kúnde eki-úsh ret shyǵamyn. Birde «Qazaq ádebıeti» gazetiniń kezekti sanyn oqyp otyryp, Jumaǵalı Saınnyń óleńderine kózim tústi. «Qaramashy, qadamashy, kózińdi» óleńin neshe ret oqyǵanymdy, qaıtalaǵanymdy ózim de baıqamaı qalyppyn. Tamyljyǵan tabıǵat, týǵan jerdiń saf aýasy, tóbede aınalyp ushqan qos qarlyǵash – bári-bári mynaý janary jáýdiregen jaryq dúnıege ǵashyq-tuǵyn. Bir sát osy án kókke qalyqtap ala jóneldi».
Iá, názik te syrly án talaılardyń júrekterin jaýlap, kóńilin kól-darııa etti. Osy toptamadaǵy «Shárbaıǵa» degen óleńge de ádemi án týdy. Ol da Qaırat Baıbosynovtyń oryndaýynda elge tez tarady. Sodan sońǵy týyndylarynyń biri «Oına, balam» áni. Nazy da, naqyshy da bólek úsh birdeı ánniń avtoryn birde belgili kompozıtor Sadyq Kárimbaev aýylǵa izdep kelmesi bar ma? Qasymhanǵa Almatyǵa, konservatorııaǵa barýǵa keńes beredi. Aýyl balasy án bólimine emes, akterlik bólimge túsip Asqar Toqpanovtyń shákirti bolyp shyǵa keledi. 1961 jyly konservatorııany oıdaǵydaı támamdaǵan ol M.Áýezov atyndaǵy drama teatrynda eki jyldaı akter bolyp, Qaraǵandydaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy teatrǵa aýysady. Osynda 15 jyl eńbek etken sazger, akter B.Maılınniń «Shuǵanyń belgisi» spektakline jáne «Otyz tıyn shtraf» komedııasyna mýzyka jazady.
1973 jyldary Jezqazǵanda halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵynda dırektor bolyp, Jaqsygeldi Seıilovpen birge áıgili «Qarakóz» ansamblin qurysqan.
Onyń «Qarajartas», «Qarakóz», «Sarysý áýeni», «Qaraǵandy valsi», «Ketti qaıda tátti sezim baıaǵy», «Jaryma» taǵy basqa ánderi keń taraǵan.
Kezinde Shámshi, Áset, Muqaǵalı, Ospanhandarmen syrlasqan, syılasqan Qasymhan Asanov jasy egdelene bastaǵanda taǵdyrdyń nebir aıaýsyz soqqylaryn kórdi. Áýeli ózi Ásııa dep ataıtyn jeńgemiz (koreı qyzy) máńgilik saparǵa attandy. Sazger janyn perzentteri túsinbedi. О́miriniń sońǵy jyldary rýhy túsip, berekesi qashty. Keshegi «Qaramashy, qadamashy kózińdi» sııaqty seri ánniń avtory Shubarkól kómir kenishinde qaraýyl bolyp zeınetke shyqqanǵa deıin kóreshegin kóripti.
– Shámshi dosymnyń ómirden ozǵanyn Shubarkólde, kúzette turyp estidim. Aıdala, tún ishi bolatyn. Jylap turyp, kókke qarata úsh márte myltyq attym. Meniń janymdy kim túsinsin, bastyqtar kezekti ret sógis berdi, – deıdi eken, jaryqtyq.
Jary qaıtqan soń urpaqtan da, jaqynnan da qaıyr kórmegen Qasymhan sazger 2005 jyly óz-ózin jep tyndy...
Qarajartas aýylynyń qasyndaǵy «Qaramashy, qadamashy kózińdi» dep qarlyǵash áýenin qalyqtatyp, kóńilin kókke sharyqtatyp mań dalany terbegen bozbala sazger jıi baratyn sol tóbeni jerlesteri áli kúnge «Qasymhannyń án tóbesi» dep ataıdy eken. Al keıbireýge Qaraǵandy vokzalynda sharap iship shaıqalyp júretin qartań tartqan qańǵybas adam elesteıtin shyǵar...
Iá, solaı «Qasymhannyń án tóbesi!»