Kóptiń kóńilin ekiudaı pikirdiń elesi kezip júr. Oǵan sebep, álem jurtshylyǵyn ábigerge salǵan derttiń ekinshi tolqyny elimizde oryn ala ma, almaı ma degen saýal. Qaıǵy men ýaıymdy qatar alyp kelgen indettiń qaıtalanbaǵany abzal ǵoı, árıne. Deı turǵanmen kezbe dert keıbir elderde ekinshi márte qylań berip jatqany baıqalady. Alysqa aýyz salmaı-aq elordamyzdaǵy ahýalǵa toqtalyp kórsek.
Qatelikter qaterli dertti asqyndyrady
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, elimizde Covid-19 juqtyrǵan 108 901 adam tirkelgen. Sońǵy táýlikte 70 azamattan PTR arqyly indet anyqtaldy. Sondaı-aq 162 adam koronavırýstan emdelip shyqty. Jalpy jazylǵandar sany – 104 203. О́tken táýlikte koronavırýs belgileri bar pnevmonııanyń 4 jaǵdaıy jáne 2 ólim jaǵdaıy tirkeldi. Oǵan qosa 10 adam emdelip shyqty. 1 tamyzdan bastap aýyrǵandar 34 913 bolsa, onyń ishinde 370 ólim jaǵdaıy tirkeldi, al jazylyp shyqqandardyń sany 27 709-ǵa jetti.
Jaǵdaıdyń turaqtanǵanyna qaramastan karantın sharalarynan biz kútken nátıje bolmaı otyr. Naýqastar sany qaıtadan ósýde. Azamattar sanıtarlyq dárigerdiń aıtqan talaptaryn oryndamasa, taǵy da qatań karantın rejimine oralýymyz ábden múmkin.
Nur-Sultan qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Tımýr Muratuly aýrý qaıtalanǵan jaǵdaıda elordanyń medısınalyq daıyndyǵy joǵary ekenin aıta kelip, alǵashqydaǵy qatelikter qaıtalanbaýy úshin júıeli jumystar atqarylyp jatqanyn alǵa tartty.
«Eń birinshi maqsat – alǵashqy medısınalyq sanıtarlyq kómek kórsetý uıymdarynyń jumys sapasyn arttyrý. Bul baǵytta jumys iske asyrylyp jatyr. Eger adamnyń dene temperatýrasy kóterilse, qyzý, jótel baıqalsa, birinshi emhanadaǵy medısınalyq kómekke nemese jedel járdem qyzmetine júginedi. Osylaısha osy ekeýiniń arasyndaǵy ózara árekettesýdi qamtamasyz etý úshin arnaıy algorıtm bekitildi. Naýqas osy eki kezeńde medısınalyq kómekke júgingen kezde onyń densaýlyq jaǵdaıyna baǵa berý basty nazarǵa alynady. Kerek bolsa, ony aýrýhanaǵa jatqyzý nemese alǵashqy medısınalyq sanıtarlyq kómek uıymdarynda medısınalyq kómek kórsetý, dári-dármekpen qamtamasyz etip, úı jaǵdaıynda emdep shyǵý mańyzdy. Osyndaı sharalardy qoldanýdyń sebebi nede? Bastapqyda naýqasqa tıisti medısınalyq kómek kórsetilmeı, aýrýdyń asqynýyna jol bersek, bizdiń tarapymyzdan usynylǵan tósektik oryndar, medısınalyq uıymdardy qamtamasyz etken medısınalyq jabdyqtardyń máni bolmaıdy. Biz olaı medısına júıesiniń sapasyn arttyra almaımyz. Búginde qalada koronavırýs ınfeksııasyna arnalǵan bıomaterıaldardy zertteýge arnalǵan 13 zerthana bar. Zerthanalardyń jalpy qýattylyǵy táýligine 7 myń synaqqa deıin jetedi. Qazirgi ýaqytta 423 myń zertteý júrgizildi, oǵan qosa 162 myńǵa jýyq synaq bar. Jalpy qýattylyǵy táýligine 1 440 synaqtan turatyn 9 ızotermııalyq zerthanalyq keshen satyp alý josparlanýda», deıdi basqarma basshysy.
Júıeli jumystar júrgizilip jatyr
Koronavırýs ınfeksııasy qaıtalanǵan jaǵdaıda Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyq jumystaryn tolyqtaı júrgizgen.
«Indettiń kúzgi-qysqy kezeńinde aldyn alý jáne emdeý boıynsha is-sharalar jospary bekitildi. Sımptomsyz jáne COVID-19 jeńil túrde ótetin jáne olarmen baılanysta bolǵan adamdardyń densaýlyǵyn qashyqtan basqarý jumystary emhanalarda jalǵasady. Sondaı-aq biz mobıldi brıgadalardyń sanyn 207-ge deıin jetkizdik. Jedel respıratorlyq aýrýlarmen aýyratyn naýqastardy qabyldaýǵa arnalǵan fıltr bólmeler, alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek deńgeıinde naýqastarǵa medısınalyq kómek kórsetý algorıtmi ázirlendi jáne ol JRVI, KVI naýqastardy kezeń-kezeńimen baǵyttaýdy qamtıdy. Jasalǵan algorıtm salalyq resýrstardy utymdy paıdalaný jáne birinshi tolqyn kezinde týyndaǵan keleńsiz jaǵdaılardy boldyrmaýǵa múmkindik bereri sózsiz», dedi T.Muratuly.
Aýyrlyq dárejesi boıynsha azamattardyń aǵynyn jikteý maqsatynda Qalalyq jedel járdem stansasy bazasynda ahýaldyq ortalyq uıymdastyrylǵan. 103 pýltine túsken qońyraýlardy bólý mehanızmi 103-tiń Chatbot júıesi (Telegram) arqyly qońyraýlardy qabyldaý jumysy jalǵasyp keledi. Barlyǵy 2,5 myńnan asa qońyraý túsken, pandemııanyń sharyqtaý ýaqytynda táýligine 200 qońyraý bolǵan.
Qajet bolǵan jaǵdaıda qyzmet kórsetetin jedel járdem brıgadalarynyń sanyn BMSK uıymdarynda 70 brıgadaǵa deıin, stansa deńgeıinde 100 brıgadaǵa deıin (barlyǵy 170 brıgada) arttyrý oılastyrylǵan. Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi men Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasy koronavırýstyń múmkin degen ekinshi tolqynynyń kúzgi-qysqy kezeńine daıyndyq jumystaryn tolyqtaı júrgizip jatyr. Osylaısha koronavırýs ınfeksııasymen kúresýdiń 3 kezeńdi jospary quryldy. Birinshi kezeńde medısınalyq uıymdar bazasynda 1 645 tósektik oryn ornalastyrý josparlanýda. Sonymen qatar kópsalaly medısınalyq uıymdar shuǵyl jáne josparly túrde emdeýge jatqyzylatyn naýqastardy qabyldaýdy jalǵastyrady. Ekinshi kezeń birqatar respýblıkalyq klınıkada qosymsha 1 919 kereýet ornalastyrýdy qarastyrady. Úshinshi kezeńde 2 500 tósektik ornymen ınfeksııalyq aýrýhanalardyń júktemesin qarastyrý (70%): 2 090 tósektik orynǵa arnalǵan qosymsha nysan tartylady. Munyń barlyǵy 5 600-ge deıin juqpaly tósektik oryn ornalastyrýǵa múmkindik beredi, onyń 441-i reanımasııalyq bolyp qoldanylady. Búgingi tańda aýrýhanalar ókpeni jasandy jeldetý apparaty qurylǵylarymen (434 jeldetý qurylǵysy) tolyqtaı qamtylǵan, sondaı-aq 19 kompıýterlik tomograf, 27 rentgen apparaty, 583 ottegi konsentratory jáne shamamen 1 584 ottegi núktesi bar.
Qazir elordada saqtyq sharalaryna barynsha kóńil bólinip, jer-jerde tıisti talaptardyń oryndalýy qatań qadaǵalanýda. Osy rette balalardyń amandyǵy úshin mektepterdegi jaǵdaı da jiti nazarda tur. Jaqynda Nur-Sultan qalasynyń bas sanıtarlyq dárigeri Janna Pralıeva elorda mektepterine júrgizilgen monıtorıngtiń nátıjesin jarııa etti.
Onyń aıtýynsha, qalalyq taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý departamenti bilim berý nysandarynda karantın sharalarynyń saqtalýyna monıtorıng júrgizdi. Qalada barlyǵy 91 jalpy bilim beretin mektep, onyń ishinde 78 memlekettik, 12 jekemenshik jáne 1 mamandandyrylǵan mektep bar. Onyń bárine túgel monıtorıng júrgizildi. Monıtorıng barysynda 31 mektepte (34,0%) ereje buzýshylyqtar anyqtaldy. Mektep dırektorynyń ózi jáne oqytýshylar quramy, sondaı-aq oqýshylardyń ata-analary maska taǵý talaptaryn saqtamaǵan. Mektepterdiń birinde dırektor ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Sonymen qatar bas sanıtar koronavırýsqa qatysty talaptar saqtalmasa, onda qatań karantındik sharalardyń qaıta qabyldanýy múmkin ekenin eske saldy.
«Esepti kezeńde farmasevtıkalyq kompanııalar qyzmetiniń monıtorıngi nátıjeleri boıynsha 102 sýbekt tirkelmegen dárilik preparatty satý jáne dári-dármekterge belgilengen shekti ruqsat etilgen baǵadan asyp ketý faktileri boıynsha ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Buǵan deıin dárigerler men mamandar birneshe ret turǵyndardy maska taǵý, áleýmettik qashyqtyqty saqtaý, adamdar kóp jınalatyn jerlerge barýdy shekteý týraly qarapaıym talaptardy oryndaýǵa úndeý jasady. Biraq bárimiz kórip otyrǵanymyzdaı, bul talaptar elenbeıdi jáne saqtalmaıdy. Eger osylaı jalǵasa berse, jalpy qala boıynsha KVI aýrýynyń ósýine ákelýi múmkin. Biz belgili bir qyzmet túrlerin toqtata otyryp, qatań shekteý jáne karantın sharalaryn qaıta engizýge májbúr bolamyz. Osyǵan baılanysty taǵy da qala turǵyndary men qonaqtaryn shydamdylyqqa, sanıtarlyq erejelerdi saqtaýǵa shaqyramyn. Sebebi vırýstyń taralýy jalǵasýda», dedi elordanyń bas sanıtary.
Saqtyqqa selqos qaraǵandarǵa aıyppul salynýda
Elordada karantın rejimin buzǵandardy anyqtaý úshin polısııa jáne taýarlar men kórsetilgen qyzmetterdiń qaýipsizdigin baqylaý basqarmasy qyzmetkerleriniń qatysýymen mobıldi toptar reıd ótkizedi. Sonyń nátıjeleri boıynsha bas sanıtarlyq dárigerdiń qaýlysyn saqtamaǵan faktiler tirkeldi.
Máselen, Nur-Sultan qalasynyń Saryarqa aýdanynda «Dáýlet» saýda úıinde monıtorıngtik tekserý kezinde termometr men dezınfeksııalyq kilemshe bolmaǵan, al jalǵa alýshylar maska taǵý rejimin saqtamaǵan. «Zabava» dúkeninde de termometr bolmaǵan. Osy saýda nysandaryna túsindirý jumystary júrgizildi.
Baıqońyr aýdanynyń birneshe kompıýterlik klýbtarynda, jóndeý pýnktterinde, dúkenderinde, monshalary men kafelerinde osyndaı buzýshylyqtar anyqtaldy. Olardyń ıelerine túsiniktemeler berilip, aıyppul salyndy.
«Baıqońyr aýdany basqarmasynda kúndelikti reıdter júrgizemiz. Keıbir sýbektiler eki-úsh ret jaýapqa tartyldy. Nátıjesinde olardyń jumysy toqtatyldy. Kún saıyn biz 10-nan asa quqyqbuzýshylyqty anyqtaımyz, qujattar jınaımyz, túsindirme alamyz jáne SES-ke jiberemiz. Eki-úsh kún ishinde olar tártip buzýshylardy shaqyrady, hattamalardy toltyrady jáne aıyppul salady. Mundaı reıdter tańǵy 4-5-ke deıin jalǵasady. Júrgizilgen jumystar arqyly búginde quqyqbuzýshylyqtar sany azaıdy», dedi Baıqońyr aýdandyq polısııa basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary Qurban Tańǵyshbaev.
Polıseıler karantın tártibin buzýshylardy anyqtap, olardy jaýapkershilikke tarta otyryp, kásipkerlik sýbektileri boıynsha kúndelikti túngi jáne kúndizgi reıdter júrgizedi. Sonymen qatar demalys kúnderi polıseıler azamattarmen koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyna jol bermeý boıynsha túsindirý jumystaryn júrgizýdi jalǵastyrýda.
Bir táýlik ishinde Nur-Sultan qalasynyń polısııa qyzmetkerleri taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý basqarmasynyń ókilderimen birlesip, 141 kásipkerlik obektisin tekserip, 70 karantın buzýshylyqty anyqtady. Barlyq tártip buzýshy QR ÁQBtK-niń 425-baby boıynsha ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Sondaı-aq elordada koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyn boldyrmas úshin halyqpen jumys júrgizilýde. Barlyq azamat maska taǵý, sanıtaızerlerdi paıdalaný jáne áleýmettik qashyqtyqty saqtaýy qajet.
Iá, bas shaharda karantın sharalarynyń saqtalýyn qadaǵalaý kúsheıtilip jatyr. Talaptarǵa sáıkes kelmegen shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri jabylýy múmkin. «Meıramhanalar, kafeler, saýda ortalyqtary jáne basqa kásipkerlik sýbektileri men ShOB sanıtarlyq normalardy saqtamaǵan jaǵdaıda, biz karantındi qaıta engizýge májbúr bolamyz», dep habarlady ákimdik.
Mobıldi toptar saýda jáne oıyn-saýyq oryndaryna kúndelikti reıdti kúsheıtti. Elorda turǵyndary men qonaqtary maska taǵý tártibin qatań saqtaýy kerek. 5 shildeden bastap karantın tártibin buzǵan elorda turǵyndary men kásipkerlerge jalpy somasy 128 665 848 teńgege 587 aıyppul salyndy. Onyń ishinde jeke tulǵalarǵa – 12 809 358 teńge mólsherinde 267 aıyppul, kásipkerlik sýbektilerine – 115 856 490 teńge mólsherinde 320 aıyppul. Karantındi óreskel buzýshylar – negizinen tyıym salynǵanyna qaramastan óz qyzmetin júzege asyrǵan tamaqtaný oryndary, azyq-túlik dúkenderi, túngi klýbtar ıeleri. Eń óreskel buzýshylar – «Alýa» kafesi (Mustafına k-si, 38), Dorffman syra klýby, «Tekıla» laýndj-bary (Jeke batyr k-si, 49), sondaı-aq sulýlyq salondary men azyq-túlik dúkenderi.
Sonymen qatar 102 farmasevtıkalyq kompanııanyń qyzmetine júrgizilgen monıtorıng nátıjeleri boıynsha tirkeýden ótpegen dári-dármekterdi satqany jáne dári-dármek baǵasynyń shekteýlerin buzǵany úshin 29 farmasevtıkalyq kompanııa jaýapkershilikke tartylyp, sotta aıyppul salyndy. Aıyppuldyń jalpy somasy 13 864 998 teńgeni qurady.
Sondaı-aq qalada shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine kúndelikti reıd jalǵasýda. О́tken demalys kúnderi polıseıler, SES jáne ákimdik ókilderi bazarlar men basqa da nysandardy aralady. Belgili bolǵandaı, keıbir ShOB ókilderi karantın rejimi kúsheıgenine qaramastan tártip buzýyn tyıar emes. Mysaly, bazarlardyń biriniń ıeleri demalys kúnderi jumys ýaqytyn saqtamaǵany úshin úlken aıyppul tóledi. Taǵy bir orynda tekserýshiler kireberiste sanıtaızerler ornatylmaǵanyn anyqtady.
«Saýda úıleri demalys kúnderi jumys istemeýi kerek, tek dárihanalar, qoǵamdyq tamaqtaný oryndary bolsa ǵana jumys isteýge quqyly», dep túsindirdi Baıqońyr aýdany boıynsha taýarlar men qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Saltanat Yqylasova.
Mamandardyń aıtýynsha, qazirgi kezdegi negizgi buzýshylyqtar – jumys rejimin saqtamaý, qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynda kelýshiler sanynyń kóp bolýy, satyp alýshylar men satýshylar úshin maskanyń bolmaýy, áleýmettik qashyqtyq saqtamaý, nysannyń kireberisinde antıseptıkterdiń bolmaýy, keı jerlerde kelýshiler men qyzmetkerlerdiń termometrııasy júrgizilmeıdi. Sondaı-aq jıi kezdesetin buzýshylyqtar qataryna buqaralyq otbasylyq is-sharalardy, kezdesýlerdi, jıyndardy ótkizý jatady.
9 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha barlyǵy 1 240 raport kelip tústi. Onyń 627-si qaralyp, 133 766 808 teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salyndy. Onyń ishinde 509-y boıynsha 110 196 325 teńge óndirildi. Tórt materıal sottyń qaraýyna jiberildi.
Eger quqyq buzýshylyq anyqtalǵan jaǵdaıda, jeke tulǵalarǵa 30 AEK (83 340 teńge), zańdy tulǵalarǵa – 230-dan 1600 AEK-ke deıin (4 mln 445 myń teńgege deıin) aıyppul salynady. Kinásin moıyndaǵan jaǵdaıda, aıyppul 7 kún ishinde 50% jeńildikpen tólenedi. 7 kún ishinde tólenbegen nemese kinásin moıyndamaǵan jaǵdaıda, ákimshilik aıyppul týraly qaýly tolyǵymen shyǵarylyp, 30 kún ishinde tólenedi.