Elimizdiń ishki tártibin saqtaý úshin eńbek etip júrgen polısııa qyzmetkerleriniń jumysy ońaı emes. Kún saıyn emes, saǵat saıyn qaýip-qatermen betpe-bet keletin tártip saqshylarynyń ómiri qyl ústinde júredi dese de bolady.
Tártip saqshylary qazir qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýmen qatar adamdardy nebir qaýip-qaterden qutqarýshy da. Laýlaǵan ottyń ishine ımenbeı kiretin de, sýǵa ketkenderdi qutqaratyn da, ózin-ózi ólimge qıyp bıikten sekirmekshi bolǵandardy aman alyp qalatyn da polısııa qyzmetkerleri. Qoǵam men memleket aldynda qabyldaǵan anttaryna adaldyq tanytyp, ózgeniń ómiri úshin óz ómirlerin qurban etken saqshylar qanshama?! Táýelsizdik alǵan 30 jylǵa jýyq ýaqyttyń ishinde 791 polısııa qyzmetkeri qyzmet babynda qaza tapsa, 2555 qyzmetker jaraqat aldy.
Polısııa qyzmetkerleriniń osyndaı jankeshti eńbegine kóleńke túsiretinder de az emes. Halyqpen betpe-bet jumys isteıtin bolǵandyqtan tártip saqshylarynyń árbir áreketi men sózi adamdardyń kóz aldynda. Osyndaıda eldiń seniminen shyǵa almaı, keri pikir qalyptastyratyn áriptesterimizdiń bolýy árıne ókinishti. Polısııanyń bedeli – qoǵamnyń bedeli ekeni aıqyn. Búginde elimizdiń ishki ister organdaryn jetildirý baǵytynda jasalyp jatqan reformalardyń nátıjesinde polısııanyń bedeli kóterilip kele jatqany sózsiz. Polısııa mártebesin arttyratyn – halyqpen jaqyn qarym-qatynas jasaý men ashyqtyq. Keńestik kezdegi mılısııanyń bıik bedelin alasartyp alǵan qazirgi polısııanyń negizgi qarýy – qyzmetke adaldyq. Bul oraıda saqshylardyń arasyndaǵy sybaılas jemqorlyqty boldyrmaý úshin arnaıy baǵdarlamalar qabyldanyp, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettermen jáne qoǵamdyq uıymdarmen memorandýmdar jasalýda.
Sybaılastyqtyń aldyn alatyn tıimdi sharalardyń biri – memlekettik qyzmet kórsetýdi avtomattandyrý. Búginde ishki ister organdary kórsetetin 36 qyzmettiń 30-y, ıaǵnı 83 paıyzy avtomattandyrylǵan. Qyzmetkerlerdiń adamdarmen tikeleı baılanys jasaı otyryp atqarylatyn kólikti tirkeý, júrgizýshi kýáligin berý, jol júrý erejesinen emtıhan qabyldaý sııaqty qyzmetter Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna berildi. Osyndaı jumystardyń nátıjesinde ishki ister organdaryndaǵy jemqorlyq qylmystary aıtarlyqtaı azaıdy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda: «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty boıynsha jergilikti polısııa qyzmetiniń meılinshe tutas reformasyn jasaý qajettigi pisip-jetildi. Osyǵan oraı ýchaskelik ınspektordyń róline basa mán beriletin bolady», degen edi. Bul mindetter polısııa qyzmetkerlerine zor jaýapkershilik júktep otyr.
Ishki ister organynda polısııa bedelin kóterýge birden-bir áser etetin qyzmetker – ýchaskelik ınspektor. О́ıtkeni ol – jurtqa jaqyn polısııa qyzmetkeri. Kez kelgen oqıǵanyń basyna birinshi bolyp jetetindikten ýchaskelik ınspektordyń bilimdiligi men biliktiligi óte mańyzdy.
Búginde Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń mártebesin kóterýge baǵyttalǵan zańnamalyq sharalar ázirlenýde. Ishki ister mınıstri E.Turǵymbaev Joldaýdaǵy mindetterdi oryndaý maqsatymen jergilikti jerlerdegi ýchaskelik pýnktterine jóndeý jumystaryn júrgiziletinin, sondaı-aq qosymsha ýchaskelik pýnktteri salynatynyn, ýchaskelik ınspektorlardyń qyzmettik kóliktermen qamtamasyz etiletinin málimdegen bolatyn. Júzege asatyn bul istiń de polısııa bedelin kóterýge yqpaly zor bolmaq.
Joldaýda «Azamattardyń máselelerin tyńdap, kórip qana qoıý jetkiliksiz. Eń bastysy – durys jáne ádil sheshim shyǵarý qajet», degen tapsyrma berildi. Bul oraıda Ishki ister mınıstrligi óz jumysynyń ashyqtyǵyna da erekshe mán berýde. Turǵyndardyń senimin arttyrý jáne halyqpen ashyq-jarqyn kezdesýdi júzege asyrýdyń bir joly – turǵyndardy kedergisiz qabyldaý. Árbir aryz-shaǵymnyń artynda bir adamnyń ǵana emes, bir otbasynyń taǵdyry turatyny belgili. Sondyqtan da mınıstrlik basshylary azamattardy qabyldaý tártibin qaıta qarap, búginde bul is júıeli júzege asyrylýda. Al oblystyq, aýdandyq jáne qalalyq polısııa basshylary men orynbasarlary adamdardy qabyldaýdy jıiletti.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy aıasynda uıymdastyrylatyn «Jolda qabyldaý» aksııasy da adamdarmen tikeleı baılanys jasaýdyń utymdy joly. Turǵyndarǵa polısııa qyzmeti jaıly aqparattardy áleýmettik jeliler arqyly da habarlap otyrýdyń paıdasy zor bolýda. «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdatyn jetildirý maqsatynda atqarylyp jatqan taǵy bir jumys – polısııa qyzmetine baǵa berýde qoǵamdyq pikirmen sanasý desek, osy baǵytta táýelsiz ınstıtýttar áleýmettik zertteýler júrgizýde.
Polısııanyń mártebesin kóteretin bilikti kadrlar ekeni daýsyz. Ishki ister organdaryna bilimdi de bilikti kadrlar daıarlaýda atqarylǵan naqty jumystardyń biri – vedomstvolyq bilim berýdi jańǵyrtý jumystary. Mınıstrlikke qarasty oqý oryndarynyń sanyn azaıta otyryp, bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha mamandar daıarlaýdan bas tartqanymyz belgili. Bul ózgeristegi negizgi maqsat – azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý men memlekettiń beriktigin saqtaýǵa jaýapty polısııanyń kadrlyq sapasyn jaqsartý. Sońǵy kezde ishki ister organdarynda atqarylyp jatqan reforma talaptaryn eskere otyryp kadrdy sapaly túrde irikteýge basa nazar aýdarylýda.
Halyqtyń polısııaǵa degen senimin arttyrýda qylmystyń ashylýy mańyzdy ról atqarady. Búgingi tehnologııa qaryshtap damyǵan zamanda qylmysty ashý jáne tergeýdiń qoldanylyp júrgen ádisteri men tásilderin IT-tehnologııa basyp ozǵany anyq. Qazir ishki ister organdary qyzmetiniń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jáne aqparattyq kommýnıkasııalyq tehnologııany qoldaný arqyly jasalǵan quqyqbuzýshylyqtardy ashatyn qyzmetkerlerdi daıarlaýǵa degen jaýapkershilik zor.
Byltyrdan beri ishki ister organdarynda ońtaılandyrý jumystary júrýde. Basqarý býyndaryn qysqartý esebinen únemdelgen qarjy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn arttyrýǵa jumsalyp keledi. Organ qyzmetkerlerin baspanamen qamtamasyz etý máselesin sheshýde páter jaldap turatyn qyzmetkerlerge ótemaqy tóleý tıimdi ádis bolyp otyr.
Polısııa bedelin kóterýde qylmystyń aldyn alý jumystaryn utymdy uıymdastyrýdyń alar orny erekshe. Búginde osyndaı alǵy shepte júretin qyzmetkerlerdi planshettermen, beınetirkegishtermen qamtamasyz etý jyldanjylǵa jaqsaryp keledi. Beıne baqylaý kameralarynyń da qylmystyń aldyn alýǵa jáne ashýǵa yqpaly zor bolyp otyr. Sotqa deıingi óndiristi avtomattandyrýǵa toqtalsaq, bıyl 60 myńnan astam qylmystyq is elektrondy formatta tirkeldi. Bul kórsetkish aldaǵy ýaqytta arta beretini sózsiz.
О́kinishke qaraı, tártip saqshylarynyń qyzmetine aıtylar syn da az emes. Olardyń ishinde rasymen moıyndaýǵa bolatynyn aıtpaǵanda, «tıse terekke, tımese butaqqa» degen pikirler qazaqstandyq polısııanyń bedelin túsiretini anyq.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Jalpy bul qubylysqa beıjaı qaraýǵa bolmaıdy. Polısııanyń bedelin kóterýge birden-bir yqpal etetin birqatar joldar bar. Sonyń biri – qazaqstandyq polısııanyń erlikteri men qyzmet barysyndaǵy qıyndyqtary týraly fılmder daıyndaý. Mysaly, alysqa barmaı-aq Reseıdiń telearnalarynda polısııanyń jankeshti jumysyn nasıhattaıtyn, olardyń tapqyrlyǵy men kásibıligin kórsetetin fılmder táýlik boıy beriledi. Bizdiń qatarymyzda da dál sondaı qyzmetkerler az emes. Tipti kúni keshe ǵana pedofıldi ustaý úshin 13-qabattan sekirgen qazaq polıseıi Baqytjan Bákirov týraly nege kıno túsirmeske?! Oqıǵa barysynyń ózi kıno tiline suranyp turǵan sıýjet emes pe? Bizde kerisinshe, kúni-túni teledıdardyń betin bermeıtin ázil-syqaqshylardyń «tuzdyǵy» polısııanyń bedelin túsiretin kórinister. «Boıaýshy boıaýshy dese, saqalyn boıapty» degendeı, tártip saqshylaryn ájýalaý qazir sánge aınalyp ketkendeı.
Sondyqtan ishki ister organdary qyzmetkerlerine kúıe jaǵýshylar men ájýaǵa aınaldyrýshylarǵa tosqaýyl qoıatyn zańnama kerek. Bıylǵy Joldaýda «Ýchaskelik ınspektordyń mártebesin zańnama arqyly arttyryp, onyń ónimdi jumys isteýine mol múmkindik bergen jón. Ol azamattar aldynda tanymal, qoljetimdi ári bedeldi bolýǵa, solardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa tıis», dedi el Prezıdenti. Endeshe polısııanyń bedelin qalaı kóterýge bolady degen túıinniń tarqatylýyna tek ishki ister organdary ǵana emes, ıdeologııa salasynyń da atsalysqany jón.
Álimjan JARYLQAǴANOV,
zapastaǵy polkovnık