Qytaı Kompartııasy tóraǵa áskerılerdiń, kúsh qurylymdarynyń jáne syrtqy saıasattyń ústinen qadaǵalaýdy kúsheıte túsýi úshin memlekettik qaýipsizdik komıtetin qurýǵa sheshim qabyldaǵaly otyr. Bul týraly ITAR-TASS habarlady.
Osy ózgeris Sı Szınpınge óziniń aldyndaǵy eki tóraǵada bolmaǵan artyqshylyqtardy beredi. Bylaısha aıtqanda, Qytaı osydan bastap shyn máninde ujymdyq basqarý qaǵıdatynan bas tartpaqshy.
Endi tarıhqa birshama sholý jasap óteıik. 1978 jyly bılik basyna kelgen Dıan Sıaopın jumysty naryqtyq qatynastardan bastap, nátıjesinde áskerılerdiń de, úkimettiń de tarapynan qurmet pen bedelge tez qol jetkizdi. Al 1997 jyly Den qaıtys bolǵannan keıin eldi tehnıkany qurmetteıtinder basqara bastady. Sarapshylar sózine qaraǵanda, áldeqandaı qaýipsizdik organyn qurý jónindegi ınısıatıvalar negizinen áskerılerdiń kúsh salýlarymen iske aspaı qala bergen.
Qazir sol kedergilerdiń bári yǵysyp qalyp, partııa aqyry qaýipsizdik komıtetin qurý jónindegi sheshimge qol jetkizdi. Kútilip otyrǵandaı, ol kóp jaǵdaıda AQSh-tyń Ulttyq qaýipsizdik keńesi úlgisine uqsas negizde jumys istemekshi.
Bul jańalyq jaqynda ótken Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń plenýmynan keıingi kommıýnıkede jarııa bolǵan sanaýly naqty sharalardyń birinen sanalady. Al pleným sheshimin bılik basyna kelgenine bir jyl bolǵan Sı Szınpınniń ózindik «jobasy» retinde qarastyrýǵa da bolady. Kommıýnıkede sondaı-aq naryqtyń kúshi ekonomıkada sheshýshi ról atqaratyny, biraq partııanyń qoly burynǵysynsha kúshti kúıinde qala beretini aıtylǵan. Bir jaqty túsinýge kelmeıtin bul dabyl reformanyń aldaǵy baǵyty máselesinde áli kóp suraqtyń bar ekenin ańǵartady.
Qazir kóptegen sarapshylar Qytaıda qaýipsizdik komıtetiniń qurylýy Sı Szınpınniń óz bıligin shoǵyrlandyra bastaǵanyn jaryqqa shyǵardy dep esepteıdi. «Ol bıliktiń barlyq tetigin ýysynda ustaıtynyn pash etti», - dep atap ótti Krıstofer Djonson.
Bul qadam Qytaıdyń jańa basshysy ımıdjimen sáıkes keledi. Bılik basyna kelgen alǵashqy jylynyń ózinde ol áskerı bazalarda birneshe ret bolyp, áskerılerge «soǵys júrgizip, jeńiske jetýge» buıryq berdi. Aldyndaǵy eki basshyǵa qaraǵanda, Sı óziniń áskerılerge bıligin tez qalyptastyryp, ondaǵy jemqorlyqqa qarsy naýqandy tıimdi júrgize bastady.
Elde ulttyq qaýipsizdik máselesin júrgizetin organnyń kerek ekeni barǵan saıyn bilinip jatyr. Beıjińniń kórshileri onyń Azııadaǵy aýmaqtar men akvatorııalar tóńiregindegi shıeleniske jaýyngerlik turǵyda qaraýynan alańdap otyr. Al analıtıkterdiń uǵymynsha, ulttyq qaýipsizdik komıteti Sıdiń syrtqy jáne qorǵanys saıasatyn úılestirip otyrýyna múmkindik beredi. Taǵy bir sarapshylar bul komıtet eldiń ishki qaýipsizdigine Amerıkanyń ulttyq qaýipsizdik keńesine qaraǵanda da artyǵyraq aralasatynyn aıtyp otyr.
Bul jańalyqtardyń álem úshin qandaı áseri bolmaq? Bálkim, Qytaı endi Qurama Shtattarǵa meılinshe tegeýrindi jaýap qaıtara alatyn shyǵar. Buǵan deıin amerıkalyq sheneýnikter qaýipsizdik máselesi jóninde dıalog jasamaqshy bolǵanda, Qytaı basshylyǵynyń konsensýsqa bara qoımaıtyny, al qytaı áskerıleriniń basqa elderdiń qarýly kúshterimen baılanys ornata bermeıtini kóp nárseniń ornynan jyljymaı turyp qalatynan sebepkerlik etetinin aıtýshy edi. Múmkin jańa organ osy máseleler túıinin sheshýge kómektesetin de shyǵar?
Murat Aıtqoja.