Eńbegi eresen endoskopıst dáriger

Bolat Kereıuly týraly hırýrg ne­mese endoskopıst dep qysqa qaıy­ra almaısyń. 1981 jyly Aqtóbe mem­le­ket­tik medısına ınstıtýtyn, Atyraý qalasyndaǵy ortalyq oblystyq aýrýhanadan ınternatýrany bitirgen jas maman Qulsarydaǵy aýdandyq aýrýhanada jumysqa kirisken sátten bastap «men hırýrgpin» dep tek bir baǵytta shektelip qalmaı, aýyl aýrýhanasynda barlyq salaǵa bel sheshe, bilek sybana kiristi. О́z isine shyn berilgen ári qyzmetiniń qyr-syryn tájirıbe júzinde jetik meńgersem degen taýdaı talaby bar jas dáriger sol tusta Qulsary aýrýhanasyn kez kelgen otany oılanbaı jáne sapaly jasaıtyn ortalyqqa aınaldyryp jibergen. Bir jyldan soń ota bóliminiń meńgerýshisi bolǵan Bolat buryn aýdandyq deńgeıde jasalmaıtyn asqazan, júrek, ót joldaryna ota jasap, gınekologııa, neırohırýrgııa, lor otalarymen batyl aınalysty. Basynan soqqy alǵan adamnyń tiri qalýy úshin shuǵyl túr­de basyna tesik salyp, uıyǵan qandy shy­ǵarýdy qolǵa aldy. Synyp kelgen­der­­ge ota jasap, temir salý arqyly bir­ne­she ret travmatologııalyq ota jasasa, balalarǵa keńirdekti tesip, trahıs­to­ma salyp júrdi. Bir jyly balalar arasynda dıfterııa tarap, qatarynan birneshe bala aýrýhanaǵa túsken sátte ýaqytynda trýbka salyp úlgere almaı, bir bala shetinep ketkenin Bolat Kereıuly arada qansha jyl ótse de áli kúnge deıin ókinishpen eske alady. Aýyl aýrýhanasynda ruqsat etilmegen otalardy jasaý ýaqytynda aıqaı-shý da týdyrmaı qoǵan joq. Biraq bul óz mamandyǵyn súıetin dáriger úshin shyńdalý mektebi boldy. Jas maman tájirıbe jınap, jan-jaqty jetile tústi.

Jalyndaǵan jasty ańǵarǵan bas­shy­lyq ony aýdandyq aýrýhanaǵa bas dáriger etip taǵaıyndady. Bul Bo­lat­ty súıikti mamandyǵy hırýrgııa­dan qol úzýine májbúr etti. Basshy re­tin­de uıymdastyrý jumystaryn da ur­shyq­sha ıirip ala jónelgen ol vengr dos­tarynyń kómektesýimen eki emhana saldy, qulaıyn dep turǵan aýrýha­na­ny ornalastyrý úshin balabaqsha ǵıma­ra­tyna qol jetkizdi, Qulsarydaǵy eki ja­taqhanany jóndeýden ótkizip, týber­ký­lez aýrýlaryn emdeıtin aýrýhana etip jasaqtady. Bul aýrýhanalar kúni bú­ginge deıin ókpe aýrýymen aýyratyn naý­qas­tardy emdep keledi.

1989 jyly Aqtaý qalasyna kóship kelgen Bolat usynylǵan basshylyq qyz­metterden bas tartyp, birneshe jyl qol úzip qalǵan hırýrgtik qyz­metin qaıta bas­taýdy jón dep tapty. «Bárin basynan bastaý kerek» degen oımen oblystyq aýrýhananyń qa­byl­daý bólimine jumysqa ornalas­ty. Sol jerden qoly shapshań, saýatty jas jigitti kórgen ota bóliminiń meń­gerý­shisi Súleımen Berdáýletov ony óz bólimine otashy retinde jumysqa aldy. Bolat Kereıuly Súleımen aǵasyn «meniń joǵary sanatty dáriger bolyp qalyptasýyma ustaz, basshy retinde kóp kómek bergen adam» dep rızashylyqpen atady. Elge bolsyn dep eńbek etý kóp nársege qol jetkizýge muryndyq boldy. Birin-biri túsinip, birin-biri qoldaǵan qos dáriger budan ári birlese eńbek etti. Ma­ń­ǵystaýǵa qajetti nebir irgeli isterdi uıym­dastyryp, halyq yqylasyna bó­len­di.

1990 jyly S.Berdáýletov usy­ny­sy­men Mańǵystaýda buryn bolmaǵan onkodıspanser bólimshesi ashylyp, isker basshy, bilikti dáriger B.Kereıuly atalǵan bólim­sheniń alǵashqy meńgerýshisi bol­dy. Mańǵystaýda talaı jyl jyr bolyp jýyrda ǵana iske qosylǵan Onko­lo­gııa­lyq aýrýhanaǵa kóshkenge deıin oblys­tyq aýrýhanada ornalasqan 20 ke­reýettik bul bólimshe oblystyń onko­lo­gııalyq aýyrtpalyǵyn arqalap tur­dy. Bólimshe jumysyn jolǵa qoıyp, ózi syndy bolashaǵynan kóp úmit kút­ti­retin jalyndy jas onkolog dár­iger S.Shantemirovti Atyraýdan sha­qyr­typ, bólim tizginin qolyna ustatqan B.Kereıuly S.Berdáýletovpen birge endi Mańǵystaýdan endoskopııa bólimin ashý úshin jumys istedi. Bul da óńirde buryn qalyptaspaǵan sala bolatyn. Turǵyndar sany jyldan-jylǵa artyp, aýrý túrleri de kóbeıip kele jatqanyn ańǵarǵan qyraǵy qos dáriger máseleniń aldyn alýdy, der kezinde qımyldap, qajetti jumystardy shuǵyl uıymdastyrýdy qolǵa aldy.

Biraz júgiris, tynymsyz eńbektiń arqasynda 1991 jyly óńirde endoskopııa bólimshesi ashylyp, munyń da alǵashqy basshysy bolyp jumysyn úılestirý Bolatqa senip tapsyryldy. Bir jyldan soń ol kespeı-aq, ekrannan qarap turyp ota jasaýdy sol kezde qol­ǵa ala bastaǵan Amerıkada úırenip, bili­min jetildirdi. Qazaqstandyq mamandar úshin endoskopııalyq zertteý júrgizýdiń jańarýy, endohırýrgııalyq ota jasaý ertegi syndy kórindi jáne alǵash shoshqalarǵa ota jasap kórdi. Tipti synaq-úırený kezinde birneshe shoshqany óltirip alǵandary da este. Amerıkada hırýrgııanyń endohırýrgııa pánin oqyp kelgen S.Berdáýletov ekeýi 1993 jyly Mańǵystaýda Qazaqstan bo­­ıynsha birinshi ret naýqastyń ót jolyna endohırýrgııa dástúrimen ota jasap, jańalyq engizdi. Artynsha B.Kereıuly óńirde endohırýrgııa arqyly alǵashqy gınekologııalyq ota jasady. Sol kezde Aqtaýda Bolatsyz ota jasalmaıtyn edi deýge bolady. Apparatyn arqalap ota jasalatyn jerge aldymen Bolat jetedi.

Ota jasaýmen birge izbasar shákirtter daıyndaýdy da umytqan joq. Talaı dáriger Bolattan endohırýrgııanyń qyr-syryn úırenip, búginde oblys medısınasynda irgeli jumystar atqaryp júr. Eń qyzyǵy, Bolat sheteldik apparatty Máskeýde saryla bir aı kútip, qa­rajaty taýsylǵan soń kómekshi jaldaı almaı, ony jalǵyz ózi tıep, Mań­ǵys­­taýǵa ákelýi boldy. Endi ornataıyn dese, nusqaýlyqtaǵy sheteldik jazý-syzý, keıbir bólshekterdiń sáıkes kelmeýi Bolatty taǵy biraz júgirtti. Apparatqa qat­ty qyzyqqan ol Aqtaýdaǵy RMZ zaýy­tyna baryp, tokarlarǵa keıbir ból­shekterdi jondyryp, Máskeýden eki evreı azamatyn shaqyrtyp, montaj jasatty, aqyry qostyryp, qoldanysqa engizdi, alǵashqy otany jasady. Sol jyly jeltoqsan aıynda M.Álıevtiń qa­tysýymen apparattyń tusaýkeser rá­si­mi uıymdastyryldy. Otandyq medı­sı­naǵa mańǵystaýlyq qos dárigerdiń engizýi­men qolǵa alynǵan jańa dástúr qazir jappaı qoldanysta, ıaǵnı búginde ota­lardyń 80%-y endohırýrgııalyq ádis­pen jasala­dy.

«Biz birinshi endoskopııalyq ota ja­sa­ǵan kezde eshqandaı apparat bolǵan joq, Keńes Odaǵynan qalǵan apparattarmen bastadyq. Qazir múmkindik mol, qarjy bolsa, sheteldik apparattyń túri kóp. Búginde japonııalyq «Olımpýs», «Fıýdjı» jáne germanııalyq «Shtors» fırmalarynyń quraldaryn qoldanyp jatyrmyz. Sondaı-aq Mańǵystaýda endoskopııa boıynsha ózgelerden qalyspaı, óńesh, asqazan, on eki eli ishek, toqishek, ókpe, keńirdekshe syndy tynys jú­ıe­lerin zerttep, ota jasaımyz. Táý­lik boıy jumystamyz deýge bolady. О́ıt­ke­ni asqazannan, on eki eli ishekten nemese ókpeden, toqishekten qan ketý syndy kúrdeli jaǵdaılarda naýqas janynan tabylyp, qandy toqtatýǵa tyrysamyz. Endoskopııalyq ÝZI, ıaǵnı endos­kop arqyly júrektiń boıyn zertteý jumys­ta­ryn dárigerlerimiz jemisti bastap ketti. Qazir isikti alý otalaryn da jasap júrmiz. Buryn isikterge músheni kesip ja­sasaq, qazir endoskop arqyly kespeı, nar­kozsyz jasaımyz», deıdi Mańǵystaý oblys­tyq aýrýhanasy Endoskopııa jáne fýnk­sıonaldy dıagnostıka bóliminiń meń­gerýshisi Bolat Kereıuly.

Naýqas jandar sendelmeı, bir jerden emdelsin degen maqsatpen Bolat basshylyqtan qoımaı surap, endo­skopııa, ÝZI – bárin bir bólimge shoǵyr­lan­dyrdy.

2006 jyldan beri dárigerlerdiń kásipodaq uıymyn basqaratyn ol túrli shara­lar uıymdastyryp, dárigerlerdiń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýin basty nazar­da ustaıdy. COVID-19 indetin aýyz­dyqtaýǵa qatysqan dárigerlerge qoldaý kórsetip, arnaıy oryndarda demal­ýy úshin sertıfıkattar berip, kóptiń kó­ńi­linen shyqty. Jýyrda zeınet­ker­lik­ke shyǵýdy josparlap otyrǵan Bolat Kereı­ulynyń otandyq, óńir medısınasyn damytýdaǵy eńbegi zor. Biraq onyń osy ýaqytqa deıin aýyz toltyryp aıtar­lyqtaı marapatqa ıe bolmaǵany óki­nishti. 2009 jyly «Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» atanǵan oǵan eń bastysy halyq rıza, al marapat máselesin quzyrly oryndar eskeredi dep oılaımyz.

Mańǵystaý oblysy