Zymyraǵan ýaqyt degen osy. Keshe ǵana ortamyzda júrgen Oral dosymyzdyń qaıtys bolǵanyna da, mine, qyryq kúndeı ýaqyt bolypty.
Orekeńmen naqty tanystyǵym 1990 jyldan bastaý alǵan edi. Osy jyly ol Torǵaı oblystyq partııa komıtetiniń partııalyq uıymdastyrý jáne kadrlyq jumys bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵanda, men QKP Ortalyq komıtetiniń uıymdastyrý bóliminde basshylyq qyzmette bolatynmyn. Mine, osy tustan bastap bir qyzmet salasynda birge jumys isteı bastadyq.
Zymyraǵan ýaqyt degen osy. Keshe ǵana ortamyzda júrgen Oral dosymyzdyń qaıtys bolǵanyna da, mine, qyryq kúndeı ýaqyt bolypty.
Orekeńmen naqty tanystyǵym 1990 jyldan bastaý alǵan edi. Osy jyly ol Torǵaı oblystyq partııa komıtetiniń partııalyq uıymdastyrý jáne kadrlyq jumys bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵanda, men QKP Ortalyq komıtetiniń uıymdastyrý bóliminde basshylyq qyzmette bolatynmyn. Mine, osy tustan bastap bir qyzmet salasynda birge jumys isteı bastadyq.
Munan keıin Orekeń Torǵaı óńirinde biraz basshylyq qyzmetterdi abyroımen atqardy da, 1994 jyly Joǵarǵy Keńeske depýtat bolyp saılandy. 1995 jyly Qazaqstan Prezıdenti Apparaty uıymdastyrý-baqylaý basqarmasyna memlekettik ınspektor retinde qyzmetke keldi. Kóp ótpeı el Úkimeti Apparatynyń áleýmettik-mádenı damý bóliminiń meńgerýshiligine taǵaıyndaldy.
Osy kezden bastap Orekeń qolynan is keletin bilikti basshy kadr retinde respýblıka kóleminde jaqsy tanyla bastady. Sonyń nátıjesinde 2004 jyly Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna, artynsha Májilistiń tóraǵalyǵyna saılandy.
Orekeńniń uıymdastyrý qabileti joǵary bolatyn. Adamdarmen sóılese biletin. Mundaıda onyń bilimdiligi, saıası saýattylyǵy kórinip turatyn. Problemalardy ár qyrynan kórip, ony sheshe biletin. Bilikti basshy bolýymen qatar, elimizdiń mádenı keńistigindegi júrip jatqan úderisterdiń mán-mańyzyn jaqsy zerdeleıtin edi.
Meniń oıymsha, Májilis tóraǵasynyń qyzmeti biliktilikpen qatar dıplomatııany da qajet etedi. О́ıtkeni, ár jerden, ár saladan saılanǵan depýtattardyń ózindik pikiri bar. Solardyń basyn qosyp, kún tártibindegi máselege dál baǵyttaı ári uıystyra bilý ońaı sharýa emes.
Onyń ústine ázirlengen zań jobalarynyń der kezinde talqyǵa túsip qabyldanýy tóraǵa qyzmetine kóp baılanysty. Árıne, qabyldanatyn zańdardyń barlyǵy halyqtyń kóńilinen tolyq shyǵa bermeýi múmkin. О́ıtkeni, kóptegen zańdar jaqsy nıet úshin ǵana jazylmaıdy. Áreket etetin ýaqyttyń qatań shyndyǵy men talabyn eskere otyryp, alǵa qoıǵan maqsatty naqty oryndaý, kózdelip otyrǵan máselede qatynastardy rettep, tártipke keltirý úshin qabyldanady. Biraq, qalaı alyp qaraǵanda da kez kelgen zań óziniń áreket etý aıasyndaǵy halyq sheshimin kútip otyrǵan problemalyq máselelerden tys turmaýy tıis.
Mine, osyndaıda Orekeń «týra bıde týǵan joq» deıtindeı máseleniń obektıvtiligine zer sala otyryp, depýtattarmen til tabysyp jumys istep, zańdardyń halyq kóńilinen shyǵý jaǵyn da eskerip, adamgershilik, parasattylyq tanyta bildi. Osyndaı jaýapty qyzmette oǵan bilimdiligi, biliktiligimen qatar depýtattar arasyndaǵy jeke basynyń bedeli de máselelerdi yń-shyńsyz, daý-damaısyz sheship otyrýǵa jaqsy járdemshi boldy dep esepteımin.
Oral Muhamedjanovtyń Parlament Májilisine tóraǵalyq etken ýaqyty jeńil jyldar emes edi. Parlament bir tarap, onan keıin qaıta saılandy. Mine, osy eki shaqyrylymda da Oraldyń tóraǵalyqqa saılanýy oǵan Elbasy tarapynan joǵary senim kórsetilgendiginiń bir dáleli.
Orekeń jaıly, minezdi adam edi. Bireýdi syrtynan jamandaý, kek saqtaý, kisiniń sońyna túsý degen ol úshin múldem jat qylyq edi. Qolynan kelgeninshe adamǵa kómekteskisi kelip turatyn. Jaqsy iske janashyrlyqpen qaraıtyn. Depýtattardyń Orekeńdi ekinshi márte tóraǵa etip saılaý jónindegi usynysqa qoldaý bildirýiniń bir ushyǵy onyń osy adamgershilik qasıeti men parasat-paıymyna, degdar minezdiligine baılanysty bolsa kerek.
Arǵy ata-babasynan, ákesinen juǵysty bolǵan Orekeńniń taǵy bir jaqsy qasıeti ánshiligi edi. Marqum ándi jaqsy aıtatyn. Keıbir emen-jarqyn kezdesýlerde «Oreke, bir án shyrqasaq qaıtedi», dep ótinish jasaǵanymyzda, joǵary laýazymdy adam retinde kóp bálsinip jatpaıtyn. Jalpy qandaı ortada bolmasyn halyqtan ózin bólmeıtin.
Bir jaǵynan alǵanda osynyń ózi Orekeńniń qarapaıymdylyǵyn, aqjarqyndyǵyn, halyqpen etene jaqyn bolǵandyǵyn kórsetse kerek.
Orekeńmen biraz saparlarda birge boldyq. Biraz kúnderdi birge ótkizippiz. Qımaıtyn joldas edi. Amal ne, aramyzdy ajal ajyratyp jiberdi. Biraq bul fánı jalǵanda máńgilik júrý eshkimniń mańdaıyna jazylmaǵan ǵoı. Onyń ústine, esimi elimizge tanymal bolǵan, qarymdy qaıratker retinde elimizdiń táýelsizdigin nyǵaıtýǵa aıanbaı ter tógip, úles qosqan tulǵany halyq barda óldi dep aıtýǵa bola ma.
Artynda qalǵan urpaǵy bar, sońyn kúzetip otyrǵan úıdegi zamandasymyz bar, endi solardyń amandyq-saýlyǵyn tilep, marqumnyń ımany salamat bolyp, nury peıishte shalqysyn deımiz.
Oralbaı ÁBDIKÁRIMOV.
ASTANA.
ORAL TÝRALY OI
Oral ótti dúnıeden,
Ol da ketti...
Eshkim júrip kórmegen joldan ótti.
Alyp tynar
Aqyry
Aınaldyryp –
Ajal shirkin,
Qashanda bolǵan epti.
Júrmeýshi edi
Jaǵalap ulyqtardy,
Súıýshi edi
Salt-dástúr-ǵuryptardy.
Bıigine
Bıliktiń shyqty-daǵy,
Sol bıikte –
Máńgilik turyp qaldy!
Shyjǵyrylmaı tirliktiń shyjyǵyna,
Mansap qýyp,
Túspedi qyzyǵyna.
Dana bolyp qaraıtyn
Ol bıikten
Qarapaıym qazaqtyń qyz-ulyna.
Kórdim talaı
О́nerde ozǵan atyn,
Ol án salsa –
Týǵan el máz bolatyn.
Qypsha belder
Qıpaqtap otyra almaı,
Qolań shashtar eriksiz
Qozǵalatyn.
Ǵumyr keshti –
Bir túspen – bir óńmenen,
Boldyrǵan joq astynda kúreń dónen.
Bıiginde mansaptyń otyrsa da,
Sheneýnik bop eshqashan
Shirenbegen.
Alaqanmen
Aıalap jerdiń dánin.
Jıi oılaýshy ed,
Jabyǵyp
Eldiń qamyn...
Áldekimnen dáneker izdegende,
Qol sozýshy ed,
Degendeı:
– «Men mundamyn!»
«Men mundalap» turatyn dara tulǵa.
Sóıleýshi edi –
Namys pen Ar atynan.
Áz júregin torǵaıdaı shyryldatyp,
Bir jaqsylyq jasaýǵa jaratylǵan.
Saırandamaı ómirdi – bazar kórip,
Qarashaǵa jetkizbeı,
Qazan kelip...
El dep,
Jer dep soǵatyn er júrekti,
Ajyratyp jiberdi –
Ajal kelip.
Tastaı qaıǵy halqymnyń
Búıirinen,
Soqqan kezde kózden jas úıirip em...
Ol qoshtasyp ketkenmen
Qarap jatyr,
Astanaǵa –
Saryarqa
Bıiginen!
Serik TURǴYNBEKULY.