Keńes Odaǵynyń Batyry Nurken Ábdirov 1919 jyly 9 tamyzda qazirgi Qaraǵandy oblysy, Aqtoǵaı aýdany Nurken (burynǵy Jámshi) selolyq okrýginen eki shaqyrymdaı jerde, Qaratal (burynǵy Kalının) aýyly mańyndaǵy Tezekbaı taýynyń eteginde dúnıege kelgen. 1929 jyly Qaraǵandyda kómir óndirisi ashylyp, jumys oryndarynyń kóbeıýine baılanysty Nurken ata-anasymen Qaraǵandy qalasyna qonys aýdaryp, osy qalada bilim alady.
Al 1935 jyly Jambyl atyndaǵy 7 jyldyq mektepti bitirgennen keıin 18-shahtanyń kitaphanasyna qyzmetke ornalasady. Sonda qyzmet atqara júrip, 1937 jyly Máskeýdiń kitaphana qyzmetkerlerin daıarlaıtyn tehnıkýmyn bitiredi. Odan keıingi jyldary «Qazaq kitap saýdasy» mekemesiniń Qaraǵandy bólimshesinde esepshi bolyp qyzmet istep júrgende, zań oryndarynyń shaqyrýymen, 1938-1939 jyldary aýdandyq, oblystyq prokýratýrada tergeýshi bolyp qyzmet atqarady. 1939 jyly Qaraǵandy ushqyshtar klýbynyń oqýyn bitirip, zapastaǵy ushqysh atanady.
1940 jyly Nurken Ábdirov ásker qataryna shaqyrylyp, Orynbordaǵy ushqyshtar ýchılıshesine oqýǵa jiberiledi. Ol ushqyshtar daıarlaıtyn oqý ornynda áskerı ushaqtardy basqarýdy úırendi.
Soǵys bastalǵanda Nurken Tashkenttegi áýe atqyshtary kýrsyna jiberiledi de, ony bitirgennen keıin Sibirdegi qalalardyń birine shabýylshy-ushqysh mamandyǵyn meńgerýge attandy. Sóıtip ol 267-ushqyshtar dıvızııasynyń 808-shabýylshy polkine qosylyp, maıdanǵa attanady. Nurken «IL-2» shabýyldaýshy ushaǵymen aıqasqa kiredi. 16 ret aspanǵa kóterilgen Nurken Ábdirov jaýdyń 12 tankisin, 28 júk mashınasyn, oq-dári tıegen 18 mashınasyn, 3 janarmaı sısternasyn, úsh qarý uıasyn talqandaıdy. 1942 jyly 19 jeltoqsanda óziniń serigi atqysh, baılanysshy A.Komıssarovpen soǵys aspanyna 17-ret, ıaǵnı sońǵy ret samǵap shyqqan edi. Olar Bokov-Ponomarevka aýdanyndaǵy jaýdyń shoǵyrlanǵan kúshin joıýǵa tapsyrma alady. О́ziniń osy sońǵy shaıqasynda on alty tankti, zenıt artıllerııasynyń eki uıasyn, kóptegen jaý sarbazyn joıady. Jaý zeńbirekteri de Nurkendi úzdiksiz atqylaýmen bolady. Aqyrynda Nurkenniń ushaǵy laýlap jana bastaıdy. Sekirip-aq ketýge bolatyn edi, biraq Nurken bul oıdan aýlaq boldy. «Jaraly qyranyn» nemis tehnıkasynyń shoǵyrlanǵan jerine qaraı baǵyttady. Ushaqtaǵy óziniń ekıpajymen, lapyldaǵan jalyn qushaǵyna, jaý tankteriniń qalyń ortasyna súńgip kete bardy. О́zi de mert boldy, dushpandy da zor shyǵynǵa ushyratty.
Batyrdyń aqtyq sózin ekinshi ushqyshy keıingi urpaqqa jetkizdi. Ol almatylyq jerlesi Alekseı Pısanko edi. Aqtyq sózi: «Qosh bol, Lesha, Otanǵa degen meniń jalyndy sálemimdi jetkiz. Qaraǵandyǵa hat jazyp jiber. Qosh bol, dosym!». Mine, naǵyz batyr osylaı depti.
Batyr Rostov oblysyndaǵy Bokov stansasy mańyndaǵy Konkı degen hýtordyń irgesine, baýyrlastar zıratyna jerlengen. Alpysynshy jyldardyń muǵdarynda baýyrlastar zıratynyń basyna qyzyl granıtten eskertkish qoıylǵan. Eskertkishtiń qabyrǵasyndaǵy taqtada mynandaı jazý jazylǵan: «Bul jerde Keńes Odaǵynyń Batyry Nurken Ábdirov pen atqysh-radıst Aleksandr Komıssarov jerlengen».
Nurken Ábdirovke nemis basqynshylaryna qarsy soǵysta kórsetken erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. 1958 jyly Qaraǵandynyń jastary qarajat jınap, Nurken Ábdirovke eskertkish turǵyzdy. Kenshiler astanasynda keń de kórkem kósheniń biri, sport kombınaty dańqty jerlesimiz Nurkenniń atyn aldy. Ushqyshtyń teńdesi joq erligi zapastaǵy podpolkovnık, bir kezde Nurkenniń súıikti ustazy bolǵan G.Iаkımovtyń kitabyna arqaý boldy. Osy kitaptyń jelisimen «Qazaq telefılm» stýdııasy derekti kıno túsirdi.
Aqtoǵaı selosy ortalyǵynda bir kóshe batyr esimimen atalsa, Nurken selosy ortalyǵyndaǵy mektepke batyrdyń aty berilgen, mektepte murajaı úıi ashylǵan. 2019 jyly batyrdyń 100 jyldyǵy Qaraǵandy oblysy kóleminde atalyp ótilip, Aqtoǵaı selosyndaǵy Batyrlar saıabaǵynda qyzyl granıtten eskertkish ornatyldy. Ár jyl saıyn batyrdy eske túsirý maqsatynda ártúrli sporttyq jáne mádenı sharalar ótkizý jalǵasyn taýyp keledi.
Serik AIаÝLYM,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq
ýnıversıtetiniń stýdenti