Elorda ekologııasy – eldiń aınasy

Birqatar shara qabyldandy

Qala basshysynyń aıtýynsha, qoqys óńdeý kesheniniń aýmaǵyna kúnine 1 myń tonnaǵa deıin qoqys, qaldyqtar shy­ǵarylady. Sol jerde suryptalyp, qaıta óńdeledi. Memleket basshysy ekologııa máselelerine, atap aıtqanda zańnamalyq bazany qamtamasyz etý men «waste to energy» tehnologııasyn engizý úshin qolaıly ınvestısııalyq jaǵdaı jasaýǵa erekshe kóńil bólip otyr. Ekologııa jaǵdaıynyń nasharlaýyna jol bermeı, ruqsat berilmegen qoqys oryndaryn kóbeıtpes úshin ekologııa mınıstrligimen birlese birqatar shara qabyldandy.

Sonymen qatar ákim atqarylatyn negizgi sharýalarǵa toqtalyp, aldaǵy jos­parlarmen de bólisti.

«Birinshi, qoqys óńdeý zaýytyn qaıta jańartyp jatyrmyz. Jańarǵan kásiporyn qýatyn jylyna eki ese, ıaǵnı 250 myń tonnadan 450 myń tonnaǵa deıin arttyrady. Qaldyqtar jartylaı avtomatty túrde suryptalmaq. Ekinshi, polıgon eki uıashyqtan tursa, onyń bireýi ábden tolyp qalǵan. Salaǵa jaýapty organdarmen birlesip polıgonǵa rekýltıvasııa júrgizemiz. Úshinshi, byltyr «Severnaıa grıada» kenishine rekýltıvasııa júrgize otyryp, qurylys qaldyqtaryn qoımaǵa jınap, qaıta óńdeıtin alań qurylysyn bastadyq. Bul ekologııa men sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaıdy aıtarlyqtaı jaqsartady», dedi A.Kólginov.

Qala basshysynyń sózinshe, atalǵan alańda kirpish, asfalt, beton qal­dyqtary sııaqty qurylys qaldyqtaryn qaıta óńdeıtin usatý keshenin ornatý qaras­tyrylǵan. Onda qurylys qaldyq­tarynyń 50%-yn qıyrshyq tasqa, 10-15% armatýraǵa óńdeýge bolady.

«Tórtinshi, qatty turmystyq qaldyq­tardy bólek jınaý jumystaryn jal­ǵastyra beremiz. Ol úshin qalada konteınerler ornatyldy. Turmystyq qatty qaldyqtardy óńdeý deńgeıi – 75%, qaıtalama shıkizatty alý 17% kórsetkishine jetti. Bul kórsetkishterdi josparly túrde arttyrý qajet. Pan­demııa bastalǵaly beri adam kóp jınalatyn jerlerde medısınalyq zattardy, maskalardy, qolǵaptardy tastaıtyn arnaıy konteınerler ornatyldy. Besinshi, ruqsat etilmegen qoqys úıindilerin joıý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Jyl basynan beri 300-ge jýyq polıgon joıyldy. Qurylys nysandaryna monıtorıng jáne reıdter júrgizetin jedel top jumys isteıdi. Ekopolıgonǵa qurylys qoqystaryn shyǵarý boıynsha da tekserýler júrgiziledi. Mysaly, 15 qazannan bastap ákimshilik jaýap­kershilikke 37 kásipker tartylsa, onyń ishinde 15-i – qurylys kompanııasy. Olar 900 mln teńgege jýyq aıyppul tóleıdi. Altynshy, qoqysty bólek jınap, sanıtarııa erejelerin saqtaý mádenıetin qalyptastyrý óte mańyzdy. Senbilikter ótkizip, júıeli negiz­de aǵash egemiz. Barlyq memlekettik mek­tepte ekologııalyq saǵattar ótkizilip, qoqys óńdeý zaýyttaryna ekskýrsııalar uıym­­dastyrylady. Bul baǵytta bizge erik­­tiler men qala turǵyndary kóp kómek kórsetip keledi», dep jazdy A.Kólginov.

Iá, tazalyq – qashanda adam densaý­lyǵy­nyń myqty bolýyna tikeleı áser ete­tin birden-bir mańyzdy faktor. Ol úshin turǵyndardyń árqaısysy jeke jaýap­kershilikke jete nazar aýdarsa deımiz.

Synapty shamdardy jınaý úshin 600-den asa konteıner ornatyldy

Elordada qala ekologııasyn jaqsar­tý boıynsha jumys turaqty negizde júrgizilýde. Bul máseleni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óziniń halyqqa Jol­daýynda atap ótken bolatyn. Qazirgi ýa­qyt­ta Nur-Sultanda barlyq aýdanda qu­ramynda synap bar shamdardy, ter­mo­metr­ler men batareıalardy jınaýǵa ar­nal­ǵan 600-den asa konteıner ornatyldy.

«Turǵyndar shamdardy sonda tastaıdy, bizdiń kompanııa konteınerlerden jınap, zaýytqa ákelip, zararsyzdandyrady», deıdi «NTP Kazecotech» JShS bas dırektory Vladımır Andreev. 1 qa­ra­­shadaǵy jaǵdaı boıynsha 500-den asa sham lampalary jınalǵan. Osylaısha, 3 mln 908 myń tekshe metr aýanyń ýly býmen lastanýyna jol berilmedi. Sonymen qa­tar konteınerlerge qyzmet kórsetý kezin­de kompanııa vandalızm jáne basqa da bir­qatar máselege tap bolady.

«Kóbine kólikter, buzaqylar konteınerlerge zııan keltiredi, bólshekterdi, esikterdi, sórelerdi, qoraptardy jáne basqalaryn urlaıdy. Munyń bári adamdar arasynda túsinbeýshilik týǵyzady», dep túsindirdi V.Andreev. Kompanııaǵa qońyraý túsken jaǵdaıda kemshilikterdi joıý eki saǵat ishinde júzege asyrylady. Sonymen qatar kompanııa qyzmetkerleri menshikke jaýapkershilikpen qaraýdy talap etedi, óıtkeni bul azamattardyń ómir súrý sapasyna áser etedi.

Sonymen qatar osy jyldyń maýsym aıynda Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdary qaýymdastyǵy Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi atynan Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵatty paıdalaný basqarmasy qoldaýymen «StopMusor» áleýmettik jobasyn bastaǵan bolatyn. Joba halyqtyń saýattylyǵy men áleýmettik jaýapkershiligin artty­rý­ǵa, sondaı-aq azamattar arasynda tur­mys­tyq qaldyqtardy kádege jaratý máde­nıetin qalyptastyrýǵa tárbıeleýge baǵyttalǵan.

«StopMusor» jobasy sheńberinde keń aýqymdy túsindirý aqparattyq kampanııa­syn, sondaı-aq ekologııalyq aksııalar men is-sharalardy ótkizý, saıt, áleýmettik jelilerdegi better jáne el turǵyndaryn jappaı tartý úshin jobanyń mobıldi qosymshalaryn iske qosý josparlanýda. Joba kóshelerde shashylǵan qoqystyń qorshaǵan ortaǵa jáne adam densaýlyǵyna teris áseri týraly halyqtyń habardar bolýyna múmkindik beredi. «StopMusor» jobasy 2021 jyldyń naýryzyna deıin jalǵasady. О́kinishke qaraı, COVID-19 pandemııasyna baılanysty turǵyndardyń jappaı oqshaýlanýyna qaramastan, qaladaǵy qoqystaný deńgeıi artty jáne kórinis boıaýy qoıýlana tústi.

«Osy jyly Qazaqstannyń eko­logııa­lyq uıymdary qaýymdastyǵy «StopMusor» jobasyn júzege asyrýda eldiń barlyq eko-volonterleriniń kúsh-jigerin biriktirýge nıetti. Bul bastama – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy 11 jel­toqsanda Jastar jylynyń jabylýynda sóılegen sózinde atap ótken «Taza álem» baǵytynyń ajyramas bóligi. Qoǵamdyq pikir kóshbasshylaryn, estrada juldyzdaryn, akterlerdi, qoǵam belsendilerin, jastar kóshbasshylaryn jáne Qazaqstannyń barlyq azamatyn taza qala ıdeıasyn tanymal etýge jáne eriktiler jylynda qorshaǵan ortany saq­taýǵa óz úlesin qosýǵa shaqyramyz. Qazaq­stannyń ekologııalyq uıymdary qaýym­dastyǵynyń «StopMusor» áleý­mettik jobasy «Fılıp Morrıs Qazaq­stan» JShS qarjylyq qoldaýymen júzege asyrylady», deıdi jobany uıymdastyrýshylar.

Aıta ketetin taǵy bir jaıt, «Nur-Sultan qalasynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵatty paıdalaný bas­qarmasy» memlekettik mekemesi Jabaıy tabıǵat búkil álemdik qory (WWF) qam­qorlyǵymen jyl saıyn «Jer – saǵaty» halyqaralyq sharasyn ótkize­di. Onda 170 elden jáne 7 myń qaladan 2 mlrd-tan asa adam qatysady. Bıyl «Jer – sa­ǵaty» halyqaralyq aksııasy 13-shi ret ótkizildi, al Qazaqstanda 11-shi ret ótti.

Kúnine 700 tonnadaı qoqys tógiledi

Iá, elorda elimizdiń bet-beınesi, memlekettiń mereıi, bolashaǵymyzdyń boı túzeıtin aınymas aınasy deýge bolady. Qalamyzdyń qaqpasynan kirgen árbir adam tazalyǵyna tańǵalyp ótse, atqarylǵan jumystyń aqtalǵany bolar. Osy rette shahardyń tazalyǵyna shabyttana kirisip, tańmen talasyp eńbek etip júrgen «Clean City NC» kompanııasynyń mamandarymen sóılesken edik.

Atalǵan mekeme Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń Nur-Sultan qalasy aımaǵynan turmystyq qatty qaldyqtardy shyǵarý­shy uıymdarǵa tańdaý jasaý jóninde jarııa­laǵan tenderde jeńimpaz atandy. Qatty turmystyq qaldyqtardy tasy­mal­daý jáne jınaý boıynsha júrgi­zile­tin keshendi jumystar Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń Tabıǵı resýstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqar­ma­symen jasalǵan kelisimsharty talabyna sáıkes, 2017 jyldan bastap 5 jyl júzege asyrylady.

«Clean City NC» JShS – Nur-Sultan qalasyndaǵy qatty turmystyq qaldyq­tardy (QTQ) shyǵarýmen aınalysatyn mamandandyrylǵan iri kompanııa. Bul zamanaýı tehnıkalyq bazamen, bilikti qyzmetkerler men arnaıy tehnıkamen jaraqtalǵan avtoparki bar kompanııa sapaly qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etedi. Kompanııa qaldyqtardy shyǵaratyn zamanaýı tehnıka parkimen jabdyqtalǵan. Onda «Eýro-4» ekologııalyq standarttaǵy 66 zamanaýı (onyń ishindegi 30 kólik 2017 jyly shyqqan) arnaýly kólik bar.

«Biz tar jerde ornalasaqan QTQ shyǵaryp alý úshin arnaıy shaǵyn kólik­ter satyp aldyq. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, bizdiń kompanııa turǵyn úı alaptary men jeke uıymdar aımaǵyndaǵy qaldyqtardy jınaý jáne tasymaldaý boıynsha keń kólemdi qyzmet usynady. Arnaýly kólik quraldarynyń qozǵalys baǵdaryna GPS júıesi arqyly «qupııa baqylaý» júrgizilip otyrady. Usynylǵan qyzmetterdiń sapasyna kepildik beretin ózge de Know-how sııaqty tehnıkalyq múmkindikter monıtorıng jasaıdy. Tazalyq kestesine keletin bolsaq, kún saıyn 66 qoqys tasıtyn jáne basqa da 25 birlik tehnıka eki aýysymda qalany tazalaýǵa shyǵady. «Almaty» aýdanyndaǵy 10 ýchaskeniń 8-i kún saıyn 2 retten ár aýysymda tazartylady. «Esil» aýdanyndaǵy 7 ýchaskeniń 3-i kún saıyn 2 retten ár aýysymda tazartylady. «Saryarqa» aýdanyndaǵy 10 ýchaske kún saıyn ár aýysymda, «Baıqońyr» aýdanyndaǵy 8 ýchaske kún saıyn 2 retten ár aýysymda tazartylady. Birinshi aýysymdaǵy qyzmetkerler tańǵy 06.00-den 14.00-ge deıin, ekinshi aýysymdaǵy qyzmetkerler 14.00-den 22.00-ge deıin qala tazalyǵyn qadaǵalaıdy. Birinshi aýysymda 65 kólik, ekinshi aýysymda 8 kólik shyǵady. Ásirese jazǵy ýaqyttarda, qarbyz-qaýynnyń qaýlap ósken shaqtarynda kúnine 800 tonnaǵa deıin qoqys tógemiz. Al qazirgi ýaqytta tańnan keshke deıin eseptegende 657 tonnadaı qoqys tógip jatyrmyz», deıdi «Clean City NC» JShS О́ndiris basqarmasynyń dırektory Dastan Satybaldyuly.

«Clean City NC» JShS 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap qatty turmystyq qaldyqtardy (QTQ) shyǵarý qyzmetteri boıynsha tarıfi ózgergen. Naqtyraq aıtsaq, abattandyrylǵan sektordaǵy jeke tulǵalarǵa aıyna 1 turǵynǵa – 390 teńge, abat­tandyrylmaǵan sektordaǵy jeke tul­ǵalarǵa – 414 teńge, saıajaı koo­per­tıvi­niń bir qatysýshysynan QTQ shyǵarý tólemi – 715 teńge, zańdy tulǵalarǵa (1 tek­she metr úshin) – 2 144 teńge. Kompanııa áleý­mettiń belgili bir tobyna jeńildikter de jasaǵan. Mysaly, Uly Otan soǵysynyń qatysýshylaryna – 100%, Uly Otan soǵy­synyń qatysýshylaryna parapar, kóp­balaly analarǵa, I toptaǵy múgedekterge – 50%, II toptaǵy múgedekterge, zeınetkerlik jasqa jetip zeınetke shyqqan zeınetkerlerge 25% paıyz jeńildik jasalǵan.

Suryptalǵan úı qaldyqtary óńdeý kólemin arttyrady

«Kazrecycleservice» JShS – elordaǵy qaldyqtardy óńdeıtin jalǵyz kásiporyn. Nur-Sultan qalasynan shyǵatyn barlyq qal­dyq osy zaýytqa jetkiziledi. Zaýyt jyl­y­­na 350 myń tonnaǵa deıin qatty tur­­­­mys­tyq qaldyqty qabyldaıdy. Ká­sip­­­oryn­­da polıetılen, pet-bótelke, plas­­tık qal­­­dyq­tar qaıta óńdeledi. Saǵa­tyna 800 kg PET jáne 1 tonna polıetılen óń­deı ala­tyn múmkindigi bar zaýyt, da­­­ıyn shı­ki­zat­ty ónim jasaýǵa jiberedi. Kásip­­oryn 130 adamd­y jumyspen qamtyp otyr.

2018 jyly elordada qaldyqty suryp­­taý jobasy qolǵa alyndy. Nur-Sultan qala­sy boıynsha 6 276 sary tústi kon­teı­ner qoıyldy. Sary tústi kon­teı­ner – qaǵaz, karton, plastık, shyny qal­dyq­taryn tastaýǵa arnalǵan. Jasyl tústi kon­­t­eı­nerge qaıta óńdeýge jara­maı­tyn qal­­dyq­tar salynady. Sary konteıner­degi qal­dyqtardy arnaıy mashına alyp ketedi. Nur-Sultan qalasynan shyǵatyn qal­dyq­tar qoqys óńdeıtin zaýytqa jetkiziledi.

«Bizdiń zaýyt táýligine 1 myń tonnaǵa jýyq qatty qaldyqtar qabyldaıdy. Sol qaldyqtardyń barlyǵy suryptaýdan ótedi. Suryptaý barysynda kelip túsken qaldyqtardyń 15 paıyzy ǵana qaıta óńdeledi. О́ıtkeni qaldyqtar aralasyp keletindikten onyń sapasy joǵalady. Bizde birneshe sehtar bar. Suryptaı­tyn jáne qaıta óńdeıtin seh jumys isteı­di. Su­ryptalǵan shıkizat avtomatty túr­de ta­zartylady. Zaýyttyń saǵatyna 800 kg PET jáne 1 tonna polıetılen óń­­deı alatyn múmkindigi bar. Daıyn bol­ǵan shıkizat qajetti ónim jasaýǵa jiberiledi. Halyq úıden shyǵatyn qaldyqty jappaı suryptap tastaıtyn bolsa, óńdeý kólemin arttyrýǵa bolady», deıdi zaýyt mamandary.