Jesir daýy... Eń názik, shetin jáne eski daý. Tártipsizdiktiń, kúnániń, qushtarlyqtyń «gúldenýine» jol bermeý úshin kemeńger bıler úkim aıtady, tártip buzǵandar dala zańymen jazalanady. Myń jyl boıy solaı bolǵan shyǵar. El ishinen qashyp shyǵyp, alystaǵy, aıdaladaǵy bir týysynyń aýylyna baryp jan saqtaǵan jaǵdaılar da kezdeskeni málim. Kórkem ádebıette bul taqyryp kóp shıyrlanǵan. Proza tilinde de, poezııa tilinde de. Endi buǵan jańasha qyrynan kelmeseń, aldyńǵylardyń salǵan soqpaǵyn taptap, óz izińdi tappaı qalatynyń anyq. Eski dúnıeni jańa mánermen jazý ekiniń birine buıyra bermeıtini sodan.
Shymdan – qazaq ádebıetindegi jańa beıne. Ol ishki áleminde ómir súrdi. Sol álemnen shyqqan joq... Psıhoanalızdiń jiligin shaǵyp, maıyn ishken jazýshy kemel jastaǵy bolysty es-tússiz ǵashyq etken sulýdyń jumbaq álemine oqyrmandy qyzyqtyra biledi. Es pen tústiń arasyndaǵy sol álemde Shymdan sulý janyna jubanysh tabady. Ol – Serikbaı bolysqa degen zor qushtarlyq. «Kenet uzap ketip qalǵan myna adamnyń kóleńkesi qap-qara arna sııaqty kórinip ketti. Aqqan sýy da joq. Jaǵasyna bitken tal-teregi, kók maısasy da joq. Qańyraǵan óli arna. Osy qap-qara arnany boılap ketip bara jatqan adam sonshalyqty jalǵyz. Japadan-jalǵyz. Shymdannyń júregi shymyr ete qaldy. Ishi eljireı aýyrdy. Tamaǵyna kelip qalǵan túıirtpekti kúshpen jutyp jiberdi. Sol sát óziniń kim ekenin. Myna adamnyń kim ekenin kámil túısingen edi». Sol túısiný Shymdandy eresek ómirdiń tabaldyryǵynan attatty. Tabaǵa qaldyrdy. Qorlyq kórsetti...
Psıhoanalız – jıyrmasynshy ǵasyrda paıda bolǵan ilim. Freıdtiń bul ilimi psıhıkasy zardap shekken naýqastardy baqylaý barysynda ómirge kelgen. Ol sanaly túrde qabyldanbaıtyn sezim-kúılerdi zerttedi. Keıinirek, sanaly adamdarda da beısanaly sezimder bolatynyn ashty. Budan soń álemdik ádebıettiń qalaı ózgergeni belgili. Shymdan – beısanaly sezim-kúıge erik bergen keıipker. Sondyqtan basynan ótip jatqan oqıǵalardy da tús sııaqty qabyldaıdy. Atastyrǵan jeriniń áńgúdik jigitteri men zorlyqshyl kúıeý tapa-tal túste qyz aýylynyń topalańyn shyǵaryp, atqa óńgerip alyp ketken. Mine, ol bosaǵadaǵy týlaqtyń ústinde kisendeýli otyr. «Túski tamaqtyń qaldyǵy týra ekige bólinedi de, jartysy syrttaǵy ıtterge, jartysy Shymdanǵa tastalady. Bula bolyp ósken Shymdan bundaı qorlyqqa tózgisi kelmedi... Qusaǵa batty». Mine, oǵan kempirler jabylyp, birdeńeni ıisketip, suıyqtyq ishkizip jatyr. Eki kún «emdegen» soń, úshinshi kúni tań ata tolǵaǵy bastalǵan. Sol kempirler sulýdy shyńǵyrta qınap, jańa ǵana jan kire bastaǵan túınekti julyp tastaıdy... Onymen qoımaı, bunyń boıyna qonystanyp alǵan ázázildi qýyp shyqpaq.«Ol aldymen áıeldiń ernine, qos anarynyń arasyna, abuıyryna qonyp qozdyrady eken. Osy atalǵan jerler myqtap turyp, sıyrdyń jas japasymen sylandy. Sodan keıin áldeneshe ret úshkirildi, betine túkirik jaǵyldy. Aqyry es ketti, jan shyqty degende, em aıaqtaldy». Osynsha qorlyq kórse de, «Serikbaı bosatyp alady» deıtin úmit qyzdy óltirmeıdi. Biraq onda tiri adamnyń beınesi de joq. Qur súlder.
Serikbaı bolystyń beınesi de buryn-sońdy kezdespegen. Ádette, bolys dese, kóz aldymyzǵa aqyldy, aılaly kisi elesteıtini bar ǵoı. Ádebıetten tórt qubylasy túgel, azdap tońmoıyndaý nemese toǵysharlaý bolystardyń talaıyn mysalǵa keltirer ek. Qazaq qalamgerleri bolys shenindegi azamatty áıel zatyn esi kete súıip, ol úshin kez kelgen qurbandyqqa barǵan jan retinde sýrettemegen. Myna shyǵarmada qyryq alty jastaǵy bolystyń dúnıetanymy múlde basqa. Ol qorlyq kórgen súıiktisin kúıeýinen tartyp alady, sońynda bolys sheninen de aırylady...
«Shymdanda» shym-shytyryq oqıǵa kóp. Sonyń ishinde Jógi baıandaıtyn barymtanyń aınalasyndaǵy oqıǵalar qazaq ádebıetinde barymta taqyryby tolyq ashylmaǵanyn kórsetedi. О́z basymyz kóbinde barymtashyǵa qandyqol qaraqshy retinde qarap kelippiz. Olar bar bolǵany ıesiniń adal qyzmetshileri degen túsinik basqa kelmegen. Basyn báıgege tigip, kún-tún jortatyn, muz jastanyp, qar jamyla júrip baıdyń malyna mal ákep qosatyn jyryndy barymtashylardyń taıqy taǵdyryn oılaǵanda ózekke ókinish pen óksik qosa kepteldi. Ásirese qarsy jaqtyń doıyry men qamshysy múlt tıip, qaza bolǵan barymtashylardy kim sanapty? Manııaz da sondaı qurbandyqtardyń biri. Olar Baraqbaı baıdyń malyn kóbeıtip berdi. Sol úıir-úıir jylqylar Shymdannyń túbine jetti... Buny da ókinip otyryp Jógi aıtady: «Men ákelgen kókmoınaqtar Shymdan qaraǵymnyń basyn jutty-aý». Malyńdy shashyp júrip adamnyń janyn sýyryp alý ozbyrlyqtyń, qatygezdiktiń belgisi. Biraq jalǵan namys adamgershilik pen ádildikti oılata ma? Shymdannyń zorlyqshyl kúıeýi malyna senip, qorlyq kórsetti, oıazǵa aryz túsirdi. Sońynda oıaz Shymdandy óz kúıeýine qosylý kerek degen sheshim shyǵardy.
Qara sýdy teris aǵyzǵan Kenjebaı baqsy esinen adasyp jatqan Shymdannyń tamyryn basyp, ary-beri qarap «qylqyn» deıdi. «...Bul aýrýdyń aty – qylqyn. Serikbaıǵa «artyn kút» depti. Jan aýrýyna em qonbaıdy. Bekem bol depti. Bir sátke ǵana esi kirdi. Serikbaı, jaǵy soraıǵan, júdeý... Budan kóz almaıdy. Shymdan qolyn sozyp, jeńinen sıpady. Birdeńe aıtpaq edi. Biraq aıta almaı qaldy. Áldebir qap-qara tylsym ústine janyshtaı qulady. Sol sát jaryq dúnıe sońǵy ret zymyraı jarq etti de, joq boldy». Jan aýrýyna ushyraǵan sulý Shymdan taǵdyrǵa kóngen joq. Ol myna ádiletsiz álemge óz ólimimen qarsylyq kórsetti.
«Shymdan» – bitim-bolmysy bólek shyǵarma. Munda oqıǵa qýýshylyq joq. Jazýshynyń adamnyń jany, adamnyń máni hám adamnyń quny syndy uǵymdardy zerdelegeni baıqalady. Shyǵarma avtory kim deseńiz, qara sózdiń talassyz sheberi Talasbek Ásemqulov.