Elimizde óz kásibine urpaqtaryn da baýlyǵan eńbek áýletteri az emes. Sondaı otbasylardyń biri – Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jezkent kentinde turatyn Qapan Mýsınniń otbasy. Ol 5 ulymen birge osy jerdegi taý-ken kombınatynda jumys isteıdi.
Elimizde óz kásibine urpaqtaryn da baýlyǵan eńbek áýletteri az emes. Sondaı otbasylardyń biri – Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jezkent kentinde turatyn Qapan Mýsınniń otbasy. Ol 5 ulymen birge osy jerdegi taý-ken kombınatynda jumys isteıdi.
Bir otbasynan shyǵyp, ómir aǵynymen bir saladaǵy jumysta tabysqan áýletti barlyq jezkenttikter biledi. Bulardy aýylda «Mýsınder brıgadasy» dep te ataıdy keıbireýler. Sebebi, olar bildeı bir kenishtiń ár jerinde jumys istese de, shahtanyń qalypty jumysyna qajetti negizgi salalarda tabysty qyzmet atqaryp keledi. Qapan Mýsınniń ózi energetıka salasynyń tájirıbeli mamany. Ol sonaý 1972 jyldan bastap elektr energetıkasy salasynda jumys isteıdi. О́zi jumysshy mamandyǵyn tańdaǵasyn, uldarynyń da eńbekqor bolýyn jáne qıyndyqtan qoryqpaı ósýin qalady. Degenmen, balalaryna «sen pálenshe mamandyqty tańda», dep aıtyp kórgen emes.
– Men ózim 18 jasymnan eńbekke aralastym. Qazir eńbektenem degen adamǵa jumys kóp qoı. Jastardyń ózine baılanysty. Eger olar eńbektense jumys barshylyq. Qala bolsyn, aýyl bolsyn. Prezıdentimiz de jumysshylardyń arasynan shyqqan ǵoı. О́zi de osy salany qoldap jatyr. Sol sebepti jastar mansapty emes, eńbekti oılaǵany jón, – dep óz pikirin bildirip jatyr Qapan aǵa.
Sóıtip, aǵaıyndy Mýsınderdiń barlyǵy portfel ustap mansap qýýdy emes, saıman ustap eńbektenýge kiristi. Eger osy otbasynyń kúndelikti jumysyna kóz júgirtsek, kádimgi óndiris júıesi kóz aldynda paıda bolady.
Kenishtiń jumysy ken qazýdan bastalatyny belgili. Ken qazylatyn oryn daıyndalǵan kezde sol jerdiń tóbesin taý jynysy qulamastaı etip bekitý qajet. Bul qaýipsiz jumystyń basty qaǵıdasy jáne sharty. Osy jerde aǵaıyndy Mýsınderdiń bir ókili – Jastilek qyzmet etedi. Ol bekitý ýchaskesinde jerasty sheberi. Bul mańyzdy ári jaýapty sala. Sebebi, jer astynda tynymsyz eńbek etip júrgen shahterlerdiń qaýipsizdigi laıyqty deńgeıde bekitilgen tóbege de baılanysty.
Qazylǵan kendi qýaty joǵary jerasty tıeý-tasymaldaý kólikteri tasymaldaıdy. Birneshe tonna taý jynysyn op-ońaı kóteretin mashınalardyń qulaǵynda oınaıtyn mamandar qatarynda Jastilektiń aǵasy Dýman Mýsın bar. Alty-jeti saǵattyq bir aýysymda Dýmannyń kóligi júzdegen tonna kendi arnaıy jolaqqa aparyp túsiredi. Bul jumys asqan muqııattylyq pen sheberlikti talap etedi. Sebebi, shahtanyń dálizderinde osy syndy kóliktermen qatar kóptegen adamdar da jumys isteıdi.
Dýmannyń kóligi kendi túsirgen jolaq – arnaıy temirjol vagonetkalaryna tıeýge arnalǵan oryn. Bul jerde Dýman men Jastilektiń inisi Jasulan jumys isteıdi. Skreper dep atalatyn qurylǵynyń kómegimen Jasulan kólikter túsirgen rýdany bir jerge jınaqtap, arnaıy dálizder arqyly vagonetkalarǵa tıeıdi.
Mýsınderdiń taǵy bir ókili Telman da osy kenishte qyzmet etip júr. Ol qazir jer astyndaǵy ken tasymaldaıtyn temir joldyń jaǵdaıyna jaýapty maman. Jer qoınaýynda ondaǵan shaqyrymǵa sozylǵan shoıyn joldyń qalypty, qaýipsiz jáne toqtaýsyz jumysyn qamtamasyz etý óte jaýapty sala. О́ıtkeni, rýdanyń kózdegen jerge ýaqytyly jetýine búkil kenishtiń jumysy baılanysty bolyp otyr.
Al «gorızont» dep atalatyn jer astyndaǵy kelesi qabatta Mýsınder áýletiniń erkesi ári kenjesi Birjan ákesi Qapan Júnisbekuly ekeýi jer astyndaǵy qosalqy elektr stansasynyń jumysyn qamtamasyz etip otyr. «Úıde men balalaryma aqylshy bolsam, jumysta ulym Birjan maǵan bastyq», dep qaljyńdaıdy Qapan aǵa. О́ıtkeni, ol qosalqy stansasynyń kezekshisi, al Birjan Mýsın birneshe qosalqy stansa men elektr qýatyn taratý oryndarynyń júıeli jumysyn úılestiretin energetık laýazymynda.
– Ákemiz qamqorshymyz, ári aqylshymyz. О́zimniń laýazymym joǵary bolǵanymen ákemniń jumys tájirıbesi mol. Ol maǵan jumystyń mán-jaıyn túsindirse, men bul saladaǵy jańa tehnologııalar jaǵynan kómektesem, – deıdi jas maman Birjan.
Osylaı aǵaıyndy Mýsınder ákesimen birge kenishte qajyrly eńbek etip júr. Al jumystan keıin olar jeke otbasyn qurǵandaryna qaramastan, ózderi «úlken úı» dep ataıtyn ata-anasynyń qara shańyraǵynda bir dastarqan basyna jınalady. Bul jerde bes ul, bir qyzdy tárbıelep ósirgen anasy Medelhan apaı taǵatsyzdana kútip otyrady.
– Qansha aıtqanmen jerasty jumysy ońaı emes. Olar úıge kelgenshe táýbe dep otyramyn. Osylaısha joldasym men balalarym bir jerde jumys istep júrgenine qýanam. Sebebi, bir-birine qamqorshy da, qorǵaýshy da bolady ǵoı, – dep aǵynan jaryldy ardaqty ana.
«Otaǵasy men uldar kileń kenshilerdiń termınderimen sóıleı bastaǵanda, bastapqyda túsinbeıtinmin», dep kúledi Qapan Júnisbekulynyń zaıyby. Ýaqyt óte kele, bul kisi de shahterler jumysynyń qyr-syryn jaqsy meńgerip alypty. Al endigi armany ósip kele jatqan nemereleriniń de osyndaı eńbekqor azamat bolýy. Amandyq bolsa, kenshiler áýleti áli de úlkeıedi.
Ermek DIýZKENEV.
Shyǵys Qazaqstan oblysy.