Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda depýtattar 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet, eńbek kóshi-qony, memlekettik satyp alý, agroónerkásiptik keshen, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti máselelerine qatysty zań jobalaryn qarady.
Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda depýtattar 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet, eńbek kóshi-qony, memlekettik satyp alý, agroónerkásiptik keshen, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti máselelerine qatysty zań jobalaryn qarady.
Ústimizdegi jyldyń 15 qazanynda qaıtys bolǵan Oral Baıǵonysuly Muhamedjanovtyń depýtattyq ókilettigin Ortalyq saılaý komıssııasynyń usynysymen merziminen buryn toqtatý týraly qaýly qabyldandy. Málim bolǵanyndaı, Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysyna sáıkes «Nur Otan» partııasynyń múshesi Ásıma Bımendına Májilis depýtaty bolyp tirkelgen. Jalpy otyrysqa kelip qatysqan jańa depýtatty spıker áriptesterimen tanystyra kelip, qyzmetine tabys tiledi. Á. Bımendına buǵan deıin Astana qalalyq Bilim basqarmasynyń tóraıymy qyzmetin atqarǵan.
Sondaı-aq, depýtattar «2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa óz kelisimderin berdi. «Balapan» baǵdarlamasy boıynsha memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa, Almaty qalasyndaǵy metropolıtenniń birinshi jelisiniń ekinshi kezegin salýǵa, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtýǵa jáne aýyz sý boıynsha qyzmetter baǵasyn sýbsıdııalaýǵa qarjy qarastyrylypty. Jobalardy iske asyrýǵa 2014 jyly – 51,3 mlrd. teńge, 2015 jyly – 12 mlrd. teńge, 2016 jyly 6,2 mlrd. teńge qosymsha qarajat bólinedi dep kútilýde. Endi zańdyq qujat Memleket basshysynyń qol qoıýyna jiberiledi.
Sol sııaqty, Senat túzetýler engizgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine eńbek kóshi-qony máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da depýtattar tarapynan qoldaý tapty. Zań jobasy eńbekshi kóship kelýshilerdi zańdastyrýǵa jáne kóshi-qon úderisterin memlekettik retteýdi jetildirýge baǵyttalǵan. Jeke tulǵalarda jumys isteý úshin eńbek mıgranttaryna ruqsat berý tártibi aıqyndalyp otyr. Bul rette eńbekshi kóship kelýshilerge jeke tabys salyǵyn aılyq eseptik kórsetkishtiń 2 eselengen mólsherinde salý kózdeledi. Zańdyq qujatqa engizilgen ózgeristerge sáıkes elimizge kelip, zańsyz eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldikter zańdastyrylady, olardyń elde bolýyn baqylaýdyń tıimdiligi artady. Jeke tulǵa úshin sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsattar beriledi. Etnostyq qandastarymyzdyń Qazaqstan azamattyǵyn alý úshin elimizde mindetti túrde bes jyl turýy merzimi tórt jylǵa tómendetildi.
Depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik satyp alý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasymen memlekettiń qatysýy bar zańdy tulǵalardan taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý kezinde olardyń jasyryn monopolııasyn bolǵyzbaý, taýarlarǵa, jumystar men kórsetiletin qyzmetterge baǵalardyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qurý qarastyrylady. Ásirese, sybaılas jemqorlyqty azaıtý, ónim berýshini biliktilik turǵydan irikteýge baqylaýdy kúsheıtý sharalary kózdeledi. Eń bastysy – memlekettik satyp alýdy uıymdastyrý men ótkizý úshin Úkimet, oblys, respýblıkalyq mańyzy bar qala men Astana ákimdikteriniń memlekettik satyp alýdy biryńǵaı uıymdastyrýshysyn qurý usynylady.
Taǵy bir aıta keterligi, 2014 jyldyń 1 qańtarynan engiziletin Ulttyq rejim boıynsha memlekettik satyp alýlarǵa otandyq óndirýshilermen qatar, sheteldikter de qatysýy qarastyrylady. Úkimettiń memlekettik satyp alý úderisine tyıym salýdy jáne shekteýdi belgileı alatyn quzyreti de nazardan tys qalmaǵan. Mundaı satyp alýlarǵa Keden odaǵy elderi ónim berýshileriniń ǵana qatysýy kózdelgen.
Vıse-premer – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovtyń aıtýynsha, jeńildikter Keden odaǵynyń ónim berýshilerine ǵana usynylady. Mınıstrdiń sózinen málim bolǵanyndaı, zań jobasynda memlekettik satyp alýlar barysynda baǵamen aıqyndaýdan sapasyna qaraı kóshý kózdeledi. Tehnıkalyq erekshelikti baǵalaý kezinde ónim óndirýshilerdiń eń jaqsy usynystaryn irikteý usynylsa, bul sapasyz taýarlardy jáne qyzmetterdi satyp alýdyń jolyn kesedi dep kútilýde. Sonymen qatar, zań jobasynda áleýetti ónim óndirýshilerdiń jekelegen sanattaryna, atap aıtqanda, elimizdegi múgedekter qoǵamdyq birlestikterin qurǵan taýarlar óndiretin, jumystar oryndaıtyn uıymdarǵa, túzeý mekemeleriniń memlekettik kásiporyndaryna, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine memlekettik satyp alýlarda artyqshylyqtar berý kózdeledi.
Jalpy, zań jobasy básekelestikti qamtamasyz etýge, sybaılas jemqorlyqty tómendetýge, satyp alýlardyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalady. Májilis Tóraǵasy qujattyń qazirgi Parlament qorjynyndaǵy eń «atyshýly» zań jobalarynyń biri ekenin atap ketti. О́ıtkeni, memlekettik satyp alý tóńireginde suraqtar kóp. Sondyqtan da, zań jobasy «eshkimniń qalaýyna» múmkindik bermeıtindeı tas túıin ázirlenýi tıis. Spıker qazaqstandyq óndirýshiler taýaryn alýǵa mindetteý týraly qaǵıdatty alǵa tarta otyryp, bul otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýǵa qyzmet etetinin atap kórsetti. Májilis Tóraǵasy ári qaraı búgingi kúni barlyq memlekettik organdar, sonyń ishinde, Parlamenttiń sharýashylyq basqarmasy da kólikterdi jańalaýda dep sózin sabaqtaı tústi. Spıkerdiń sózine qaraǵanda, О́skemendegi otandyq taýar óndirýshilerden satyp alynatyn sol kóliktiń baǵasy joq jerden 4 mıllıon teńgege deıin qymbattap shyǵa keletin kórinedi. Osydan keıin-aq ol óziniń básekege qabilettiligin joǵaltady. О́ıtkeni, Keden odaǵyndaǵy Reseıden shyǵarylatyn dál sol sanattaǵy «Toyota Camry» kóligi bizdegiden áldeqaıda arzan. «Osy jaǵdaıda memlekettik organ ne isteýi kerek? Sol úshin bul zańnyń árbir joly egjeı-tegjeıli saralanýy kerek», dedi Nurlan Zaırollauly.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine agroónerkásiptik keshen máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary ekinshi oqylymda maquldandy. Jáne de «2005 jylǵy 26 qazandaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy Tótenshe jaǵdaılardy joıýda kómek kórsetý kezinde ózara is-qımyl jasaý týraly kelisimge hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».