El úshin jaralǵan er (Baýyrjan Momyshulynyń soǵys ónerindegi qaldyrǵan izi)

Shaıqasta az shyǵynmen jeńe bilý – erekshe óner.

Baýyrjan Momyshuly

«Baýyrjan serippesi»

Soǵystyń san túrli árekettik jaǵ­daı­la­ryn­da «qorshaýdan shyǵý men sheginis jasap» oraǵyta otyryp, urys tásilin jasap urysty uıymdastyra bilý, az kúshpen jaýdy eńserip, sheginiske shyǵyp, kúsh jınap, qaıta toıtarys berýde dıvızııa ko­mandıri I.V.Panfılov pen batalon ko­mandıri B.Momyshulynyń áskerı oıly ta­nymy – qos qolbasshynyń áskerı qas she­berlikteriniń dúnıetanymyna tán quby­lys emes pe?!.

Qııan-keski shaıqasta jaý kúshi basym tús­kende, tyǵyryqqa tirelgen shaqta, jol taýyp, tásildi ońtaılandyrý – ko­mandır úshin syn saǵat. Uly Otan so­ǵy­­synyń bastapqy kezeńinde Qyzyl Armııa­nyń kóptegen bólimderi osyndaı sátterge dýshar bolǵa­ny belgili. Mundaı soǵys dramasy Qazaq­stan men Qyrǵyzstanda jasaqtalǵan 316-atqysh­tar dıvızııasynyń komandıri, ge­neral-maıor I.V.Panfılovtyń da basynan ótti. Dıvızııanyń áskerı qımylǵa da­ıyn­­dyǵyna úsh aı merzim berildi. Da­ıyn­dyq merzimi qysqartylyp, Máskeý qor­ǵa­ny­synyń soltústik-batysyndaǵy 130-140 sha­qyrymdyq shepke ornalastyryldy.

Baqaıshaǵyna deıin qarýlanǵan jaý­dyń motorly dıvızııasy Máskeýge qaraı­ lap qoıǵan sát. Baýyrjan aǵamyzdyń bar­laý toby qolǵa túsirgen ofıserdiń «Tańǵy as – Volokolamsk, keshkilik as – Máskeýden» degeninde jaýdyń órekpigeni aıqyn edi. 316-atqyshtar dıvızııasynyń aldynda asa kúrdeli mindetti sheshý tur­ǵa­ny anyq bolatyn. 

Qarapaıym ǵana daıyndyǵy bar dı­vı­­­zııaǵa tapsyrmany qalaıda oryndaý min­deti turdy. Jaý kúshi úsh-tórt ese ba­sym. Degenmen de, mindet oryndal­dy. Máskeý qorǵanysy jaýǵa tótep ber­di. Jan alysyp, jaýmen jaǵa jyrtysyp, keskilesip, toıtarys bere bilgen er­ler ar jolynda namysyn jalaý etti. Keıin­nen Máskeý qorǵanysy jóninde óz jaz­ba­synda Baýyrjan aǵamyz general I.V.Panfılovty: «Tabandy da tegeýrindi, ta­nymy júıeli, oıly, ustaz-general qur­met­ke bólendi» dep jazdy.

316-atqyshtar dıvızııasynyń urys­ta­ry jó­nindegi muraǵat qujat­ta­ry­nan Baýyrjan Mo­myshulynyń batalony arergrad qu­ra­­masy retinde jaýyn­ger­lik tapsyrma­lar­dy jıi oryndaǵany baı­qalady. Iаǵnı dıvızııany basym kúsh­­pen qorǵaı otyryp, jaýǵa aldymen qatty toıtarys berip, she­gi­nip jańa pozı­sııaǵa ornyǵý. Ár shaı­qas­ta jaý­dyń basym kúshimen qııan-keski urys sa­lyp, batalon tapsyrmany oryn­dap, ja­ýyngerlik qabiletterin saq­taı bildi. Pol­kovnık Serebrıakovtyń urys má­li­­met­terindegi baıanatynda: «Dıvı­zııa­dan bes ret bóline shyǵyp, jaý tylynda ar­naıy kúrdeli tapsyrmany oryndap, Baýyrjan Momyshuly óz batalony men so­ǵys tehnıkasyn shyǵynǵa ushyratpaı qorshaýdan shyǵara bildi. Al armııa gene­ra­ly I.M.Chıstıakov «Otanǵa qyzmet» kitabynda I.V.Panfılovtyń Baýyrjan Mo­myshulynyń boıyndaǵy batyrlyq pen ójettikti baǵalaǵanyna arnaıy toq­ta­la­dy. Moskva túbindegi shaıqasta batalon bir­ne­she kún qorshaýda qalyp, polkpen baılanysy úziledi. Batalon jaýdyń basym kúshimen keskilesken urys júrgizedi. 400 fashısti jer jastandyrady. Volokolamsk tas jolynda jaýdy toqtatyp, ormanǵa qaraı manevr jasap, jaý qorshaýyn buza jaryp, óz pol­kine qosylady. Osy urystan keıin I.V.Panfılov qıyn-qystaý sát­te­­rin­de Baýyrjan Momyshulyn qasy­nan shy­­ǵar­maı rezervtik kúsh retinde, eń aýyr shaıqastarǵa jumsaıdy. Shaıqas kó­ri­nisteri Baýyrjan aǵamyzdyń «Mos­kva úshin shaı­qas» kitabynyń «Gene­ral I.V.Pan­fı­lov» povesinde keńinen jazy­lady.

Mine, osyndaı túrli derek kózderine úńile otyryp, batalonnyń urys qımyl­da­ryndaǵy kartalary men syzbalaryna, qujattaryna taldaý jasaý arqyly áske­rı ǵylym dúnıesine «Baýyrjan serip­pesi» («Baýyrjanovskaıa spıral») tási­li degen termındi qosýyma týra keldi (1995 j). Bul uǵymnyń negizgi máni B.Momyshulynyń batalony (arergrad), jaý qorshaýynyń basym kúshin buzyp, shyǵa urys jasaý. Bul jaýdan bas saýǵalap qashý emes, qaıta jaý­dy qaptaldan, ol jol boıynda nemese ormandy jerler men alqaptarda jaý kúsh­teri men kolonnalaryna tutqıyldan, sheń­berlep, shabýyl jasap talqandaý tásili. Jaýdyń tiri kúshin joıyp, tehnıka­syn qı­ratyp, bas kótertpeı talqan etý. Ba­tal­­on tek dıvızııa komandıriniń buı­ryq berýinen keıin ǵana jyljýǵa bet alǵan. Tipti keıin jyljýda da ár rota­dan ne vzvod, bólimshelerden bir eki adam­dy sońynan qaldyryp, izin baı­qat­­paı shapshań qozǵalyp otyrǵan. Osy erek­­shelikterdi baǵamdap zerdelesek, Baýyrjan quramasy arergrad batalony, taktıkalyq urystyń jańa for­masy retinde «Baýyrjan se­rip­pesi» dep tanýǵa ábden laıyqty. Árıne «seri­ppe» termıni dıvızııanyń soǵys qı­myl­daryn uıymdastyrýda komdıv I.V.Pan­fı­­lov­tyń ádis tásilderimen baı­lanysty shyq­qany málim. Áıtse de, so­ǵys­qa deıin­gi ja­ýyngerlik jarǵylarda «tirek pýnk­ti», «qarsylyq toraby», onyń ishinde tip­­ten «tankige qarsy torap» sııaqty ter­mındik uǵymdar qoldanys tappaǵan edi. Qorǵanys tek tutastaı qazylǵan or tú­rin­de jasaldy. Al endi dıvızııa amalsyzdan qor­ǵanysty asa keń kólemdegi (40-60 km) keń­dikte qurǵan kezde jaý kúshiniń umtylý tusyn anyqtaý úshin, qarsylasqa kedergi keltirý úshin mınalyq alqaptar men túrli kedergilerdi de qurýǵa týra keldi. Serippe dıvızııanyń qorǵanys maıdanyna tartyla qurylyp, eń bas­tysy, osy serippeniń úzilmeýi negizgi ról atqardy. Serippe jıyrylyp, kelgen jaýdy qysyp tyǵyryqqa tire­di, entelegen jaýdyń ekpinin basyp, so­ńy­nan «Naızaǵaı soǵys» josparyn byt-shyt etti. Eshqandaı kúmán joq, daryn­dy shákirttiń oıly ustazynyń aqyl-oıy­­nan týyndaǵan teorııany dáp basyp iske asyr­ǵandyǵy.

«Baýyrjan serippesi» komdıv I.V.Pan­fılov turǵysynan durys dep ma­­­qul­­­­dandy. Batalon komandıriniń ese­bin tyńdaǵan gene­ral: «Siz, ózińizdiń se­rip­­­pe-tartpańyzdy eske túsirińizshi. Siz ony qalaı iske asyr­dy­ńyz? Osydan bas­ta­ńyz...»

Biz búgin Baýyrjan Momyshulynyń shaı­­qastary manevrlik sheberlikke aınal­ǵa­nyn aıqyn baıqaımyz. Al aǵamyzdyń «se­rippesi» mańyzǵa ıe bolyp, ol ári qa­raı «utqyr qorǵanys» degen termın­ge ulasty.

«Áskerı aılakerlik» uǵymy – áske­rı tásil-áreketiniń táýekeli. Ol shtab baza­­yndaǵy esepti júrgizýshi koman­dır­diń tvorchestvosynan týyndap, soǵys­ta du­rystyqqa qol jetkizdirtedi. Oqyp, tanı­myn degenge ásirese, áskerı adamǵa B.Momyshulynyń táýekelshildigi men qyra­ǵylyǵy batalon komandıri retin­de­gi soǵys qımylyndaǵy sheshimi A.Bektiń «Volokolamsk tas joly» kitabynda aı­qyn kórinis tapqan. Az kúshpen jaý kúshin qırata soǵýy men qor­shaýdy buzyp-jaryp, shyǵynsyz shy­ǵý­y tańdandyratyn qubylys. Grıýna, Sereda selolary men Maternıno stansasyna tutqıyldan shabýyl jasap, qı­myl-áreket ústinde ańshylyq qýlyqqa kóship, sondaı-aq batalondy erekshe «romb» jaýyngerlik tártibindegi sapqa turǵyzý arqyly nemese atys qarýynan bir sátte dúrkin-dúrkin oq atqyzyp, jol­da­ǵy jaý kolonnalaryn talqandaýy, Máskeý qorǵanysyndaǵy tapsyrmalardy yjdaǵattylyqpen, kóregendilikpen oryn­daýy shaıqastyń sátti aıaqtalýyna ákeldi. Bul jaǵdaılarda kombat árdaıym jaýyngerler arasynda, tize qosyp an­ta­la­ǵan fashıstermen erlershe arpalysty. Osy­nyń bári jaýyngerlerdiń boıyndaǵy qor­qy­nyshty jeńýge ákelip, jaýmen kúrese alatyn jigerlilikke boı aldyrdy. Muny ózi komdıvke bergen baıanatynda «soǵys psıhologııasy» dep atap, sha­ıqastyń dál solaı bolǵanyn general I.V.Panfılov asa zor yqylaspen qup­ta­ǵan bolatyn.

Jaýyngerlik tájirıbesi mol komdıv I.V.Panfılov pen kombat B.Momysh­uly­nyń urystyq taktıkasy jalpy jaýyn­ger­lik jarǵyǵa «qorshaýdan shyǵý jyljı otyryp, shabýyl jasaý taraýyna urys qı­myldaryna oraı «ochagovaıa», «tirek pýnkti», «tankige qarsy torap» sııaqty ar­na­ıy termınderdi qosty.

Kastro qurmettegen qolbasshy

Baýyrjan Momyshulynyń shabýyl nemese basqadaı urystar taktıkasyn júr­­gizýge qosqan úlesi zor. Jetekshiniń ana­lı­tıkalyq tanym talanttylyǵy men tvorchestvolyq oılaý júıesi soǵys­tyń odan keıingi jyldarynda polk­ke jetekshilik etip, odan dıvızııa bas­qar­ǵan kezde aıqyn kórinis taýyp, tanyla bastaǵany barshaǵa málim boldy. B.Momyshuly kásibı soǵystyń jańa tıpti bilgiri retinde shabýyldyń burynnan kele jatqan – jaýdy talqandaý, tek shabýyl­daýshy jaıaý áskerdiń aldyńǵy úzeń­gisindegi urysqa tıesili jáne odan ári qarsylasty «mújgileý» degen ádister kóp rette atys pen tehnıkanyń manevrlik maksımaldyq múmkindikterin tıimdi ete bermeıdi, osydan áskerı quramalardyń shabýyldaǵy ekpinine kedergi keltiredi  dep, eski tásilderine qarsy bolady.

B.Momyshuly tereń urystyń teorııasyn jaqtap qana qoıǵan joq, jaýyngerlik urystyń «utqyr tásilderin» ıgertýge atsalysqan birden-bir jańashyl komandır. Reseı áskerı ǵalymy, general Trıandofılov daıyndaǵan ádisti shynaıy soǵys jaǵdaıynda iske asyrǵan. Tereń urystyń teorııasyn jaqtaýshy taktık. Atalǵan teorııany iske asyrýda qol jetkizetin maksımaldy tıimdilik – aldymen polktyń jaǵdaıdy esepke ala otyryp, óz erkimen qımyl jasaýyna bútindeı erik berý jáne dıvızııanyń tank, artıllerııa quramalaryn ishinara baǵynyshtylyqqa kóshire otyryp, shabýyl jasaý. Bul jaǵdaı shabýyl kezinde manevrlik pen atystyń shabýyldaý múm­kindigin údete túsedi. Baýyrjan Mo­myshuly jalpy áskerı soǵystyń ma­ńy­zyna erekshe mán bergen komandır. Urys – qarama-qarsy kúshterdiń bir-birine oq jaýdyryp atysyp, shaıqasýy. Kimde-kim atysty durys uıymdastyrsa, sol jeńiske jetedi. Kim qajet kezinde tıisti orynda bolsa, der shaǵynda atysta basymdylyq kórsetse, alapat atysqa boı bermeı shapshań qımyldap, qarsylastyń atys uıashyqtaryn tez joıǵan kúsh qana jeńiske ıe bolady. Manevr men atys jeńistiń negizi. Soǵystyń sońǵy jyldarynda 1-Prıbaltıka maıdanynda óz dıvızııasy men túrli quramalardaǵy shabýyldyń ekpini tómendigin baıqaǵan komandır B.Momyshuly bul jaǵdaıdy qarsylastyń atys uıashyqtaryn jedel túrde joımaǵandyqtan, ony uzaq ýaqyt at­qylaýǵa jetkizip baryp tunshyq­ty­rý­dan dep túsindiredi.

Lıtvada Marııapoleni alǵan kezde batyr aǵamyz qala turǵyndarynyń al­dyn­da sóılegen sózinde: «Bul jeńis aýyr shaıqastarmen, komandırlerdiń tap­qyr­lyǵymen, jaýyngerlerdiń erligi men jergilikti turǵyndardyń kómegi­men keldi» deıdi. Soǵystaǵy jeńis jaýyn­ger­lerdiń baýyrlastyǵymen, tyldaǵy ha­lyqtyń qoldaýymen keldi. Dańqty ko­mandırdiń osy ataly sózi búginde umy­ty­lyp bara jatqandaı. Qandaı ókinishti?!

Baýyrjan aǵamyzdyń qundy pikirleri men praktıkalyq tájirıbelerin qazirgi jaýyngerlik daıyndyqqa esepke alý – birden-bir tótenshe mańyzǵa ıe bolatyny daýsyz. Búgingi artıllerııalyq júıe Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jylda­ryn­daǵy artıllerııadan birneshe basym­dy­lyqqa ıe. Áskerı quramalardyń jańa­lan­ǵan reaktıvti artıllerııalarmen, jańa raketalyq keshender tek qana taktıkalyq aýdanǵa ǵana emes, sonymen qatar opera­tıv­tik tereńdiktegi, ıaǵnı júzdegen shaqy­rym­ǵa atys dúmpýin jasaıdy. Sol se­bep­ti qazirgi joıǵysh atys kesheni (KOP) uǵymy qalyptasty. Joıǵysh atys keshe­­ni­niń nátıjesi men tıimdiligi shabýyl­­daý urysynyń operatıvti ári shap­shań júrý­in qamtamasyz etedi.

B.Momyshuly áskerı jeke qurama­lar­dyń ózara tyǵyz baılanysta bolýyn mańyzdy sanap, oǵan asa mán berdi. Tereń urys júrgizýdiń tıimdiligi shabýyldaý­da tutastaı mańyzǵa ıe ekenin astyn syza tanyta bildi. Shabýyldaýdaǵy eń bir túıt­kildi jaǵdaı, ol – jaý qorshaýyn bu­zyp-jarý. Oǵan jetý úshin aldymen shabýyl­daý beldeýinde qorshaýdy qaı tus­tan buzý qajettigin tańdaı bilý jáne osy tusqa negizgi kúshterdi shoǵyr­lan­dy­ra otyryp, qarsylasqa basym­dy­lyq kórsetý. Sondyqtan B.Momyshuly shtab­tan áskerı kúshtiń arasalmaǵy men qarý-jaraq, tehnıkanyń naqty esebin talap etip, árdaıym barlaý bastyq­ta­rynyń málimetine súzilip, ony oı ele­ginen ótkizip, topshylaýdy ádetke aınal­dyrǵan. Ábden oıtalqy jasaǵan soń ǵana sheshim qabyldaǵan. Tapsyr­ma­ny qalaıda oryndaýǵa bel baılaǵan. Dıvı­zııa komandıriniń óz boıyndaǵy sal­qynqandylyq, jigerlilik tabıǵaty jumys barysyna óz turǵysynan bas­shy­lyq jasaı bilý qabileti ushtasqanda qara­maǵyndaǵylardyń boıynda úlken arqa tutar senimdilikti uıalata bilgen. Shaı­qastyń qysyltaıań sátinde qazaq kom­dı­viniń janynda júrgender ony bas­tan ót­kergen.

Osydan kóp jyl buryn, Uly Je­ńistiń 40 jyldyǵynda Másimhan Bı­se­baev atyndaǵy Talǵar aýyl sharýa­shy­­lyǵy tehnıkýminde – atalǵan teh­nı­kým­nyń dırektory Láıla Úmbetovanyń uıymdastyrýymen ótken osy is-sharada panfılovshy-maıdanger, 19-atqyshtar polkiniń barlaýshysy Seıithan Tursyn­qu­lov sóılegen sózin: «Urys barysynda biz árdaıym polk komandırin kórip júrdik. Blındajda bolǵanymyzda bórkiniń tóbesi kóringennen ózimizge erekshe jigerlilik energııasyn alatynbyz. Tańǵalarlyǵy sol, ol barlaýshynyń árbirimen jekeleı sóılesip, ótkir kózde­ri­men tike qarap, sózin bólmeı erekshe yjdaǵatpen tyńdaıtyn. Sóıtip polktyń taǵdyry seniń moınyńda degen oıdy uqtyratyn. Barlaýshy tobynda nebir qabiletti jigitter boldy, keıbiri polk komandırimen jas shamasy qatarlas bolatyn. Áıtsede, polk komandıriniń sózi olar úshin áke sózindeı qabyldanatyn. 1942 jyldyń qys mezgili edi, bul kezde jaýdy biraz eńserip kele jatqan kezi­miz. Shańǵymen shapshań jyljyp kele jatsaq, ózimizben qatarlasyp, polk komandıriniń de kele jatqanyn kórdik. Osy qatarda bizben birge komıssarlar Málik Ǵabdýllın, A.Mýhamedııarov sııaqty komandırler jeke bastarynyń úlgi ónegelerimen jaýdy odan saıyn óksheleı qýýǵa, jaýyngerlerdi tutastaı shabýylǵa kóterýge kúsh berdi. Sonda biz erekshe jigerlenip, boıymyzǵa kúsh qu­ı­yl­­­­ǵanyn sezindik. Muny men eshqashan umyt­­paımyn!» dep aıaqtaǵan bolatyn.

Sóz joq, osyndaı qabilet-qarymy bıik Baýyrjan Momyshuly jurtshylyq kóńilinen shyǵyp áskerıler arasynda úlken abyroıǵa bólendi. Ásirese, Áskerı akademııada qyzmet etken jyldarda ult batyrynyń qasıet qyry odan saıyn bıikteı túskenin baıqaımyz.

Soǵystan keıingi jyldary tyńdaý­shy­lar aldynda Baýkeń: «Ofıser qaı áskerı laýazymda bolmasyn, ol aldymen jaýyngerlik daıyndyǵy bar, eń bastysy shaıqasta jeńiske jetken komandır bolýy kerek, sonda ǵana ol joǵary kásibı áskerı maman. Al kerisinshe bolsa, ol quzyretsizdik, beıbit ýaqyttaǵy ofı­serdiń nashar daıyndyǵy. Bul jaýyn­gerlik oqýlarda bólimsheniń, qura­ma­lar­dyń kórsetkishiniń tómendeýine ákeledi, al soǵys jaǵdaıynda ol túrli operasııalar men urystardy jeńiliske ushyratady» degen bolatyn.

B.Momyshulynyń shákirti, general-polkovnık I.M.Glýshko óziniń «Tyldaǵy soldat» kitabynda bylaı dep jazady: «Bizdiń aýdıtorııamyzǵa áser etken úzdik oqytýshylarymyzdyń ishinde jartylaı ańyzǵa aınalǵan adamdy eske almaýym múmkin emes. Sóz jalpy taktıka kýrsynan leksııa oqyǵan pol­kov­nık Baýyrjan Momyshuly ja­ıynda. Biz árqashan ol kisiniń leksııasyn asa qyzyǵýshylyqpen kútetinbiz. Árbir materıaldy uǵynyqty dárejede jetkizip, ári ár tezısti túrli mysaldar arqyly jaýyngerlik tájirıbelerinen bekitetin. Taktıkanyń eń kúrdeli máselelerin ózdigimizden oılanyp sheshýge úıretetin».

Lıtvanyń Marııapolıa qalasynyń turǵyndarynyń aldynda sóılep turǵan 9-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń komandıri, polkovnık Baýyrjan Momyshuly jáne qala komendanty polkovnık Nıkolaev N.N., 1945 jyl sáýir

Bostandyq aralynyń 10 jyldyq mereıtoıyna Kýba eliniń basshylyǵy qurmetti qonaq qatarynda Uly Otan soǵy­s­ynyń batyry Baýyrjan Momysh­ulyn shaqyrǵany belgili. Soǵysta erlik jasaǵandar kóp bola tura nelikten B.Momyshulyn shaqyrdy degen suraq týa­dy eriksiz?!

Bul sheshimdi qabyldaǵan Fıdel Kastronyń ózi eken. Ol kisiden kimdi sha­qy­ramyz dep suraǵanda, birden oılanbas­tan: «Volokolamsk tas jolynyń» eń basty batyry!» degen eken. Baqsaq, qol­bas­shy osynyń aldynda ǵana «Volo­ko­­­lamsk tas joly» kitabynyń ıspan ti­lindegi aýdarmasyn oqyǵan bolyp shy­ǵa­dy. Resmı qabyldaý aıaqtalǵan soń Ký­banyń Qorǵanys mınıstri Raýl Kas­tro Baýyrjan Momyshulyna Kýba Qarý­ly Kúshteriniń qolbasshylyǵy aldyn­da sóıleýine ótinish bildiredi. 1963 jyl­dyń qarashasynda Baýkeń: «Eger siz­der aldyńǵy qatarly armııa qur­sa­ńyzdar – bul beıbitshilikti qorǵaý­shy­lar­­dyń pozısııasyn bekitýge kómek­tese­di. Qa­rý­ly Kúshter eldiń táýelsizdigi men bos­tan­dyǵyn qorǵaýǵa qurylady. Mem­le­­ket­ti­lik­tiń saqtalýy men óz halqy­nyń beı­bit eńbegin qamtamasyz etedi» degen óre­li sózdi kýbalyqtarǵa arnaǵan bolatyn.

Taǵy bir eskeretin jaıt, Baýkeńniń aqyl-oılaryn táýelsiz Qazaqstannyń Áskerı doktrınasy men «Qorǵanys jáne Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Qarýly Kúshteri týraly» zańdaryn jazǵanymyzdy negizge aldyq. A.Bektiń «Volokolamsk tas joly» men B.Momyshulynyń «Soǵys psıhologııasy» kitaptary áskerı joǵary oqý orynda­ryn­da bilim alatyn tyńdaýshylar úshin min­detti ádebıetter tizimine engizildi.

Baýyrjan Momyshuly týmysynan tabıǵı talantty, az ýaqyt ishinde jalpy áskerı urystyń zańdylyqtary men prınsıpterin tanyp ıgergen daryndy qolbasshy. Onyń ótkir oıy, analıtıkalyq qabileti shaıqastyń ótýi men damýyn dál boljaýy – aldyńǵysyn kórgendikpen dóp basyp, sheshim qabyldaýy erekshe tanym. Sol sebepti Baýyrjan Momyshulyna batalon, polk, odan soń soǵystyń sońǵy jyldarynda dıvızııa­ny basqarý senip tapsyryldy.

Kım SERIKBAIULY,

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor, áskerı ǵylymdar doktory, Qazaqstan Respýblıkasy jáne Reseı Federasııasy Áskerı ǵylymdar akademııasynyń tolyq múshesi

(Jalǵasy bar)