Ulybrıtanııa aýqatty eldiń biri sanalady. Tumandy Albıon ishki jalpy ónim kólemi boıynsha álemde besinshi orynda tur. Taýar satyp alýǵa qabileti jóninen de aǵylshyndar top basynda. Qysqasy, áleýmettik turǵyda jaqsy qamtamasyz etilgen. Árıne, munyń ekonomıkalyq sebepteri kóp. Biraq eń bastysy, halyqtyń ómir saltyna, atap aıtqanda, uıyqtaý mádenıetine tikeleı qatysty.
Osydan birneshe jyl buryn «Bolashaq» stıpendııasyn jeńip alyp, Anglııada eki jyl bilim alýǵa múmkindik týǵan edi. Sol kezde aǵylshyndardyń kúndelikti turmys-tirshiligin túsinip, bylaıǵy ýaqytta ańǵara bermeıtin ómir saltynan azdap habardar bolǵanymyz bar.
London qalasynyń ortalyǵyna bara qalsańyz, qalyń bazarǵa túsip ketkendeı áserde qalasyz. Yǵy-jyǵy adam kóp. Qalada qas qaraıa kóshede topyrlap júretin nópirdiń aıaǵy basylady. Saǵat tili túngi 12-ni kórseter tusta ilýde bireý ǵana kezdesedi. Tipti, yrdý-dyrdýdyń naǵyz ortasy sanalatyn Soho aýdanynda da beımezgil kóshe kezgenderdi baıqamaısyń. О́te kesh jabylatyn pabtardyń ózinde biren-saran qonaq qana sýsynyn urttap qoıyp múlgip otyrady. Túnimen ý-shý kóńil kóterý, sóıtip ertesine jumysqa keshigý degen atymen joq.
Tumandy Albıonǵa barǵandaǵy basty mindetimiz bilim alý edi, «marshrýtymyz» ýnıversıtet pen úıdiń arasynan alshaq ketpeıdi. Sol sebepti aǵylshyndardyń erte uıyqtaıtynyn Anglııaǵa taban tiregennen keıin úsh aıdan soń, 31 jeltoqsanda bir-aq ańǵardym. Jalpy, aǵylshyndar jańa jyldy dúrkiretip toılaı bermeıdi. Jer-jerden jasyl shyrshalardyń boı kóterip, kóshelerden qalyń qarbalasty baıqaý qıyn. Áıtse de, dástúrli túrde 31 jeltoqsanda Ulybrıtanııa patshaıymy Elızaveta II-niń qatysýymen Bıg Benniń tusynda, «London kózinen» feıerverk atylady.
Osy otshashýdy tamashalaýǵa Temzanyń jaǵalaýyna qaraı tarttyq. Qalyń nópirmen birge biz de otshashýdy saǵat tili túngi 12-ni kórsetkenge deıin kúttik. Biraq merekelik saltanat aıaqtalǵannan soń, kóp uzamaı álgi mańda adam qarasy azaıyp qaldy. Úı álgi tusqa jaqyn bolǵandyqtan, túngi Londondy serýendep qaıtýdy jón kórgen edik. Qalanyń qaq júregi sanalatyn Holborn, Kıngs Kross aýdandary typ-tynysh. Múldem eshkim joq. Tipti, jańa jyldy toılap jatqandardyń da qarasy kórinbeıdi. Alda-jalda, qaı kún ekenin bilmeıtin adam sol sátte Londonǵa kele qalǵanda jańa jyldyń esik qaqqanyn aıtyp sendire almas edik.
Taǵy birde Qazaqstanǵa qaıtatyn bir grýppalasymdy túnde áýejaıǵa baratyn poıyzǵa shyǵaryp saldym. Poıyz Kıngs Krosst stansasynan júredi eken. Kıngs Kross – Londondaǵy úlken stansanyń biri. Kúndiz aǵylǵan jolaýshydan kóp nárse joq. Biri shabadanyn kóterip poıyzǵa asyǵyp bara jatsa, kelesisi júkterin kóterip stansadan shyǵa jóneledi... Mejelegen ýaqyt jaqyndaǵanda Kıngs Krossqa bet aldyq. Ásheıinde qumyrsqanyń ıleýindeı yǵy-jyǵy stansa mańy jym-jyrt. Qybyrlaǵan tirshilik ıesi kórinbeıdi. Aınala qulaqqa urǵan tanadaı tym-tyrys. Kúni boıy qaýyrt tirliktiń ortasy sanalatyn Kıngs Krosstyń qas qaraıa saıabyrsýy da aǵylshyndardyń basyn erte jastyqqa qoıýymen tyǵyz baılanysty.
Qarańǵy túse halyqtyń bári tósekke qulaıdy deý ábestik bolar. Beısenbi-senbi aralyǵynda túngi klýbtar kesh jabylady. Onyń ózinde, tańǵa deıin tarsyldatyp bıleıtinder sanaýly ǵana. Masaıraǵan jastar tún ortasy aýa úıdi-úıine tarap ketedi. Áıtse de, halyqtyń basym bóligi ýaqytyly demalýǵa daǵdylanǵan.
Sózimiz dáleldi bolý úshin kózimizben kórgenge qosymsha, statıstıkalyq derekter keltireıik. Aıtpaqshy, Ulybrıtanııada halyqtyń uıqysyn zertteıtin Sleeptember deıtin uıym bar. Osy uıymnyń zertteýine sáıkes, brıtanııalyqtar orta eseppen túngi 10:40-ta uıyqtap qalady eken. Erte jatqan adamnyń erte turatyny belgili. Aǵylshyndar tańǵy 6-da oıaý júretin kórinedi. Bir aıta keterligi, zertteý nátıjesi erte jatyp, erte turatyn aǵylshyndardyń tabysy da mol ekenin kórsetipti. Bul az deseńiz, uıqynyń qyr-syryn zerttep tastaǵan Tumandy Albıon ǵalymdary túnde ýaqtyly tynyqqan aǵylshyndar Ulybrıtanııa ekonomıkasyna 50 mıllıard dollardaı paıda ákeletinin aıtyp otyr.
Erte jatqandyqtan, erte turý da olarǵa qıynshylyq týǵyza qoımaıdy. Sonyń nátıjesi shyǵar, halyqtyń tirligi ońǵa basyp, memleket damyp keledi. Jarty álemdi baǵyndyrǵan ımperııa osyndaı birizdilik ustanbasa, sol jetistigine jetýi neǵaıbyl edi.
Osyndaıda «Erte turǵan erkektiń yrysy artyq, erte turǵan áıeldiń bir isi artyq» degen halqymyzdyń ataly sózi eske túsedi. Aǵylshyndardyń áreketine qarap, atalǵan maqaldy «Erte turǵan eldiń yrysy artyq» dep ózgertsek qatelespeımiz.