О́mir saltymyzdaǵy, qoǵamdyq sanadaǵy silkinis pen jańa qundylyqtarǵa degen umtylys táýelsizdik jyldarynda erekshe baıqaldy, sondaı-aq elimizdiń ıntellektýaldyq irgetasy da aralyqta qalandy. Bul týraly tarıhı derekter Prezıdent Arhıviniń qujat qoımalarynda saqtaýly.
Bul qujattarda ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary qabyldanǵan sheshimder, baǵdarlamalar, jınalystardyń stenogrammalary, hattamalary, memleket damý joldaryn anyqtaýǵa baılanysty qoǵam qaıratkerleriniń ártúrli kózqarastary, usynystary, qarapaıym qazaqstandyqtardyń hattary, Prezıdent atyna joldaǵan oı-pikirler jáne basqa da saıasat, ekonomıka, qoǵam damýyna baılanysty aqparattar qamtylǵan. Olardyń arasynda Qazaqstannyń bolashaǵy týraly irgeli ıdeıalar, sonaý toqsanynshy jyldary kópshilikke Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bildirgen oılary, kózqarastary, usynystary erekshe oryn alady.
Búginde bul qujattarmen tanysyp jumys isteıtin zertteýshilerdiń sany kúnnen kúnge artyp keledi. Buǵan tarıhshylardyń joǵary suranysy – zańdy qubylys. Jyldar ótken saıyn memleket qurýdyń tarıhı sabaǵy bolashaq úshin baǵdar bolatyny aıǵaq.
Arhıvtik qujattar Elbasynyń toqsanynshy jyldary túzgen Qazaqstannyń bolashaǵy jaıly saıası tuǵyrnamasyn beıneleıdi, ekonomıkany ótpeli kezeńnen shyǵarýdyń baǵyt-baǵdaryn anyqtaǵanyn, halyqaralyq qatynastar salasyndaǵy ustanymy ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi kózdegenin anyq kórsetedi. Tuńǵysh Prezıdenttiń mundaı saıası-ıdeologııalyq izdenisin, azamattyq-ımanı tolǵanysyn, ǵylymı usynystaryn Táýelsizdik ıdeıasy mártebesinde qabyldaǵan abzal.
Ýaqyt óte kele N.Nazarbaevtyń irgeli ıdeıalary naqty nátıjeler men memlekettik jobalarǵa, strategııalyq damý baǵdarlamalaryna, ashyq azamattyq qoǵam qurýǵa rýhanı serpin bergen «Mádenı mura», «Halyq – tarıh tolqynynda», «Rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyndaǵy «Arhıv – 2025» baǵdarlamalaryna aınaldy. Osy jyly jaryq kórgen «Abaı amanaty» maqalasynda da Elbasy tarıhı sabaqtastyqtyń saqtalýy memlekettik damýdyń mańyzdy baǵdary bolý kerek ekenin basa aıtty.
N.Nazarbaev elimiz óz táýelsizdigin endi ǵana jarııa etken tusta, saıasattaǵy strategııalyq maqsat úshin myqty prezıdenttik respýblıka qurý qajettiligi týraly kózqarasyn alǵa tartty. Demek, prezıdenttik bılik ınstıtýtyn tolyq qalyptastyrý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń eki Konstıtýsııasyn qabyldaýǵa týra keldi. 1993 jylǵy Konstıtýsııa Prezıdentti el ishindegi jáne halyqaralyq qatynastardaǵy Respýblıka ókili retinde bekemdep, Joǵarǵy Keńesti Qazaqstan Respýblıkasynyń eń joǵarǵy ókildi organy dep jarııalady. Keıingi oqıǵalar – Joǵarǵy Keńestiń eki márte tarqatylýy, jergilikti keńesterdiń ózin-ózi tarqatýy, zań shyǵarýshy jáne atqarýshy bılik organdarynyń úılesimdi jumys yrǵaǵyn tappaýy – bári Prezıdent boljamynyń: myqty prezıdenttik respýblıka qurý qajet degeniniń durystyǵyn qýattady. «Táýelsiz Qazaqstan memlekettiliginiń damýy prezıdenttik basqarýdy is júzinde iske asyrýdy qamtamasyz etýmen qatar júretin bolady. Respýblıka Prezıdenti Memleket basshysy retinde tıimdi basshylyq júrgizý úshin barlyq qajetti tutqalarǵa ıe bolýy kerek. Úkimetti basqara otyryp, ol joǵary atqarýshy bıliktiń jumysymen baılanysty máselelerdi sheship, Úkimette kadrlyq taǵaıyndaýlardy júrgizip, Úkimet pen onyń músheleriniń jaýapkershiligin belgileıdi», degen Elbasynyń 1992 jyly aıtqan paıymy úsh jyldan keıin jańa Konstıtýsııamyzda oryn aldy.
Ata-babalarymyz ańsaǵan azattyq ıdeologııasyn HH ǵasyrdyń basynda demokratııalyq jolǵa qoıý máselesin Alash zııalylary jarııalasa, ol óziniń saıası formasyn tek HH ǵasyrdyń aıaǵynda ǵana taýyp, onyń Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń strategııalyq josparlaýymen iske asyrylǵany belgili.
Jámılá ÁBDIQADYROVA,
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń dırektory