Álemdi indet jaılaǵaly tyǵylyp toı jasaǵandar men kópshilik jıyp as bergenderdi estigende qynjylyp, «20 mıllıonǵa jetpeıtin alaqandaı halqymyzdyń túri mynaý, al 80-100 mıllıon, tipti halqy odan da asatyn elderdiń jurty dál bizdegideı qalypta ózderin ustasa ne bolady?» dep oılaıtynbyz.
Kúzde halqy 85 mıllıonnan asatyn Túrkııada boldym. О́zge óńirlerin qaıdam, pandemııaǵa qaramastan, jer-jerden týrıster aǵylǵan Antalııa men Ystanbulda júrip, eriksiz elimizben salystyrdym. Birinshiden, eki qalada da tumsha kımegen jandy kezdestirmeısiz. Turǵyny da, týrısi de betperdesiz aıaǵyn attap baspaıdy. Sebebi tumsha taqpasańyz, «3 myń lıra aıyppul tóleńiz» dep polısııa jetip keledi. Shamamen 150 myń teńgeniń kólemi. Kóliktiń ishinde bolsańyz da, tumshańyz murnyńyzdan túspeýi tıis. Taksıge 3 adamnan artyq otyrýǵa ruqsat joq. Kólikke otyrsańyz, taksı júrgizýshisi antıseptıgin usynady. Dál osy jerde júrgizýshige talap qoıylmaǵan shyǵar degen oıdamyn, biraq is júzinde óziniń de, ózgeniń de densaýlyǵyna beıjaı qaramaǵan jaýapkershilik jatqandaı.
Iri saýda oryndarynda mindetti túrde dene qyzýy ólshenedi, al antıseptık jappaı qoıylǵan. Býtıktiń kireberisinde qolyńyzdy suıyqtyqpen jýyp alyńyz dep eskertip ıilgen qyz-jigitke qosa, aıaqpen basyp qalsańyz suıyqtyq aǵatyn ydystar kirer jáne shyǵar esikterde turady. Túrkııanyń barlyq úlkendi-kishili dúkenin, tipti bazarlaryn aralasańyz, aldyńyzda osy kórinis. Halyq aǵyny qansha bolsa da árbir kásip ıesinen tutynýshylardyń densaýlyǵyna zııan kelmeýi qatań talap etilip, qadaǵalanady. Eskalatorlarda, halyq kezekke turýy múmkin-aý degen jerlerdiń barlyǵynda qashyqtyq saqtaýǵa qajetti belgiler qoıylypty. Al dámhana, meıramhana, otelderdegi tazalyq pen qashyqtyqtyń saqtalýynda min joq. Elge oralar kezde shekteý sharalary kúsheıip, túrikterdiń tártipti qalaı ustanatynyn kórip taǵy tańdandyq. Meıramhanalar esigin tars jaýyp, tek tapsyryspen qyzmet kórsetti. Qashyp-pysyp, kóp bolsa aıyppulyn tóleımiz dep jasyrynyp toı, jıyn ótkizip júrgen qazekem sol sátte oıǵa oraldy.
Tanysym Iаsemın qyzdyń atastyrylýy pandemııadan buryn ótipti. Toı ýaqytyn belgilep, daıyndalyp jatqanda indet bastalyp ketken. «Jyldan asty toıymyzdy kútkeli, 15-20 adam ǵana jınalýǵa ruqsat, al ekeýmizdiń otbasymyzdyń ózi sondaı adam, sondyqtan ata-analarymyz kútińder dedi. Qashan toıymyz bolady, qashan aıaqtalady myna indet?» dep muńaıady Iаsemın.
Elde bir azamat indetten kóz jumdy. Neden qaıtqany belgili bolsa da týysqandarynyń uıǵarymymen aq jýylyp arýlandy. Al artynan súıekke túsip, aýrý juqtyrǵan 4 balanyń ákesi qalpaqtaı ushty. Biraq qaraly úıge sodan aýyryp qaldyq dep aıtylmady, al qaza shyqqan úı bolsa odan múlde beıhabar. Búginde dárigerler aıtqandaı, aýrý sonshalyqty juqpaly emes dep júr. Sonda jaýapkershilik kimde? Negizi sol jasalǵan durys bolmady, 4 balanyń ákesi ólimnen qaldy, abyroı bolǵanda úıdegi kishkentaılarǵa juqpady dep biraýyz eskertpeý adamgershilikke saıa ma? Álde jaýyrdy jaba toqyp, aýrýdyń óristeýine jol ashý ma? Meniń pikirimshe, eki taraptyń da kinási aýyr. Qazaqshylyqpen oıbaı, qurysyn estimesin degennen kóri, aıtylsa aýrýdyń qateri týrasynda sanaǵa sáýle túser me edi, tym bolmaǵanda sol áýlet músheleri aýrýdyń qaterliligine qarsy ýaǵyz aıtyp júrmes edi ǵoı dep oılaımyn.
Akademık Tóregeldi Sharmanov aıtady: «Jaqynyńdy qanshalyqty jaqsy kórseń, sonshalyqty odan alshaq bol. Muny estigen adam qarama-qaıshy oıda bolýy múmkin. Al, shynynda, bul – naǵyz búginginiń aqyl-keńesi. Bir-birimizge qamqorlyq tanytyp, ózimshildikke boı urmaýymyz qajet. Tóńiregińdegi adamdardyń aman-saýlyǵyna jaýapkershilikti tolyqtaı sezingen jón. Búginde jalmaýyz indetten aman qalýdyń jalǵyz-aq amaly – saqtyq sharalaryn qatań ustaný. Qazaǵymnyń «saq júrseń, saý júresiń» deýi qazir ózekti bolyp otyr».
Jańa jyl kirgende «Indet inge kirsin, halyq odan qutylyp, jaılaýǵa shyqqandaı jaıylyp, jadyrap júrer burynǵy kúnder qaıta oralsyn» dep, ár dastarqannyń basynda tilek aıtyldy. Árıne, «Jaqsy sóz – jarym yrys» deıdi qazaq. Dál osy dana halyq «Saqtansań – saqtaımyn» degendi de aıtady. Al biz ózimizdi qanshalyqty saqtap júrmiz? Toı-jıyn, sadaqadan bas tartqan jan az. Taksıler, jeńil kólik túgili qoǵamdyq avtobýsta tumsha taǵylý eskerilmeıdi. Kóp dúkende antıseptık qutysy bos, ásheıin kóz-boıaýǵa ǵana qoıylǵandaı. Biz tárizdi sany az halyqqa ár azamattyń altyn ekenin nege uǵynbaımyz?!.