Túp-tamyry sonaý saq dáýiriniń murasy sanalatyn «Alyp Er Tońǵa», «Ergenoqon», «Shý batyr», «Atılla» dastandaryna tireletin qazaq ádebıeti álemdegi baı ádebıetterdiń qatarynda. Odan bergi Túrki qaǵanaty, Altyn Orda, Qazaq handyǵy, HVIII-HH ǵasyrlar, keńes dáýiri, táýelsizdik kezeńinde dúnıege kelgen shyǵarmalardyń halqymyzdyń rýhanı qazyna-qoryn túrli-túrli asyl muralarmen baıytqanyn shamalaı berýge bolady.
Ádebıettaný ǵylymynyń ádebıet tarıhy atty irgeli salasy munsha mol qazynany jiktep, saralaýmen aınalysatyny belgili. Al dál osy ǵylymnyń taǵy bir salasy ádebıet teorııasy, jasyratyny joq, kenje damyp kele jatqan salalardyń qatarynda ekeni belgili. Álbette, teorııaǵa tis batyrý, ony ómirmen ushtastyrý qıyn. Teorııaǵa tis batyrýdyń ońaı emestiginen bolar, osy kúnge deıin «Ádebıet tanytqysh», «Sóz óneri», «Ádebıet teorııasy», «Qazaq óleńiniń qurylysy» syndy ataqty eńbekterdi aıtpaǵanda, ádebı shyǵarmalardy teorııalyq turǵyda taldaǵan, tili jatyq, oıy túsinikti, ǵylymı orta moıyndaǵan, zaman talabyna sáıkes, JOO-larǵa oqýlyq retinde usynylǵan qazaq tilindegi eńbekter jaryqqa shyǵa qoıǵan joq. Muny qoǵamdyq formasııanyń aýysýymen túsindirer bolsaq, áńgimeniń uzap ketetini belgili. Sondyqtan negizgi aıtar sózge kóshken durys bolar. Ulttyq aýdarma bıýrosy qolǵa alǵan «Qazaq tilindegi júz jańa oqýlyq» jobasy aıasynda osy olqylyqtyń ornyn toltyra almasa da, dúnıejúzindegi tendensııalar men baǵyttarǵa jol silteıtin, bolashaq jas ádebıettanýshynyń bilim kókjıegin keńeıtetin, taldap, saralap, saraptap oılanýǵa múmkindik beretin kólemdi dúnıe aǵylshyn tilinen aýdarylyp, qazaq aýdıtorııasyna jol tartty. «Ádebıet teorııasy» atty bes tomdyq kitaptyń avtorlary – amerıkalyq ǵalymdar Maıkl Raıan men Djýlı Rıvkın. Atalǵan bes tomdyq oqýlyq ádebıet teorııasyna arnalǵan kirispeden jáne tórt tomdyq antologııadan turady.
Maıkl Raıan men Djýlı Rıvkın eńbekteri dúnıejúzi boıynsha suranysqa ıe shyǵarmalardyń qatarynda. О́ıtkeni bul eńbekterde ádebıetti jańasha taldaýdyń, oqytýdyń tutas metodıkasy jasalǵan. Árqaısysy kemi úsh júz betten turatyn tórt tomdyqta sonaý Platon men Arıstotel dáýirindegi teorııalardan bastap qazirgi zamanda eń kóp qoldanylatyn «ızmder» túgeldeı taldanǵan, adam, ýaqyt, zaman, meken tórttaǵany turǵysynan qarastyrylǵan. Mysaly, Ýılıam Shekspırdiń «Korol Lır» tragedııasyn taldaý barysynda avtorlar árbir keıipkerdiń jan dúnıesindegi qundylyqtyń syrtqy álemmen baılanysyn jeke-jeke taldaıdy. Sózben sıpattaýǵa, qarym-qatynas ornatý úshin aıtýǵa kelmeıtin ishki qundylyqtardyń qoǵam shyndyǵynyń aldyndaǵy tragedııalyq jeńilisi jan-jaqty túsindiriledi. Jalpy, avtorlar belgili bir shyǵarmany ne belgili bir avtordyń shyǵarmalaryn taldaǵan kezde ony teorııaǵa salýǵa tyryspaıdy. Biraq sol shyǵarmadaǵy teorııanyń úlesin de umytpaıdy. Kóp suraq qoıady. Sol arqyly oqyrmandy dıskýssııaǵa shaqyryp otyrady.
Avtorlar ádebıet teorııasynyń aýqymyn tek Amerıka ádebıetimen shektemeıtinin aıtýymyz kerek. Olar roman, german, slavıan tildi shyǵarmalardy, kınolardy ózderine tán erekshe stılmen sıpattaı otyryp, teorııalyq qyrlaryn ashyp kórsetedi. Jalpy alǵanda, Maıkl Raıan men Djýlı Rıvkınniń «Ádebıet teorııasy» qazaq ádebıettaný ǵylymy úshin aýqymdy olja, ásirese teorııanyń tabysy ekeni anyq.