Jurttyń kásibiniń túrine oraı áńgimeleri de ózgerip otyrady. Qysqy aýylda aǵa býynnyń ótken jazdaǵy aǵyn sý tapshylyǵynyń sebebin aıtyp, aryq-atyzdy tazalaýǵa erte kirisý qajettigin jastarǵa tapsyrǵanyn estidik. Kókónisti kóptep ósiretin aýyldaǵylar koronavırýs bıyl da kedergi bolmas pa eken dep alańdaıdy. Endi bir aýylda qarııanyń ata-babadan kele jatqan asyl dinimizdi ardaqtap, dástúr men dinniń sabaqtastyǵyn ulyqtap, jastarǵa ımandylyq ıirimderin nasıhattap otyrǵanyna kýá boldyq. Aýylda artyq áńgime joq, kóbinese erteńgi tirliktiń qamy aıtylady.
Aýylda turady demeseńiz, qazir turmysy men tabysy qaladaǵylardan kem túspeıtinderdiń qatary qalyńdap keledi. Iаǵnı jumys isteımin degen adamǵa aýylda da múmkindik kóp. Kásibin aıaqqa turǵyzyp alǵansha memleket tarapynan beriletin jeńildikter de barshylyq. Qaıtarymsyz grantqa ıe bolǵandar, óz isin odan ári órkendetý úshin jeńildetilgen jolmen nesıe alýshylar az emes. Mysaly, Túlkibas aýdanynda 600-den astam turǵyn memleketten qaıtarymsyz grant alǵan. Onyń 98-i úı irgesindegi jerin jylyjaıǵa aınaldyrsa, qalǵandary da berilgen jeńildikti tıimdi paıdalanyp, bıznes-josparlaryn júzege asyrýda.
Arys qalasynyń turǵyny Jadyra Dúısenhan «Bıznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 4,5 mln teńge kóleminde qaıtarymsyz grant alǵan. Kásipker qurylysshylarǵa qolǵap tigýmen aınalysady. Búginde otbasylyq bıznesin ulǵaıtyp, tórt adamdy jumyspen qamtyp otyr.
Kentaý qalasyna qarasty Oranǵaı aýylynyń «Arýana» sharýa qojalyǵy memlekettik baǵdarlama aıasynda 19 mln teńge kóleminde tómengi paıyzben nesıe alyp, 10 túıe satyp alǵan. Eki jylda Oısylqara tuqymyn bes ese kóbeıtken. Sharýa qojalyǵynyń basshysy Baqytgúl Qasymbekova kópshilik túıe súti men etiniń emdik qasıetin sezingendikten, suranys ta artqanyn aıtady.
Kentaý qalasyna qarasty aýyldarda túıe sharýashylyǵymen aınalysatyndardyń qatary byltyr otyz paıyzǵa artqan.
Túrkistan oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, óńirde 150 myńǵa jýyq kásipker tirkelgen. Búginde «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha 24,4 mlrd teńgege 246 joba qarjylandyrylsa, 5 mlrd teńgege 29 joba maquldanyp, júzege asyrý jumystary qolǵa alynǵan. Odan bólek, 6 mlrd teńgeden astam qarjyǵa taǵy 27 jobany iske qosý kózdelip otyr.
Taýdan bastaý alatyn Saıramsý ózeniniń qos qaptalyna qonystanǵan aýyl kóp. Mysaly, ózen jaǵalaı ornalasqan Tólebı aýdany Kóksáıek aýyldyq okrýgine qarasty Qazaqstan, Jińishke, Altynbastaý jáne Kóksáıek eldi mekeninde 2 500-ge jýyq tútin bar, turǵyndar sany 13 300-den asady. Aýdan ákimdiginiń derekterine júginsek, turǵyndardyń 7650-i ekonomıkalyq turǵydan belsendi azamattar sanatyna jatady. Jalpy jer kólemi – 21 631 gektar. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer kólemi 15 600 gektarǵa jýyqtaıdy. 9 myń gektardan astam alqapqa egin egilse, 1739 gektary – jaıylym. Sýarmaly alqap 1 200 gektardan asady. Baý 158 gektar bolsa, óndiristik aýmaq 56 gektardy, al úı janyndaǵy baý-baqsha kólemi 269 gektardy alyp jatyr.
Aýyldarda tabysy turaqty muǵalim men densaýlyq salasy qyzmetkerlerinen bólek, jaqyn mańaıdaǵy mekemelerge qatynap jumys isteıtinder az emes. Elimizdegi úshinshi megapolıs – Shymkentke baryp-kelip jumys isteıtinder de jetkilikti. Aýylda kásip ashyp, sharýasyn dóńgeletip júrgender de barshylyq.
«Aýylda turyp, jumys joq deý aqylǵa syımaıdy, deıdi aýyl ákimi Aıtjan Qabylbekov. – Pandemııaǵa baılanysty biraz kásipkerlik nysandardyń jumysy edáýir baıaýlap, keıbiriniń jumysy tipti toqtap qalǵany da ras. Alaıda talpynǵan jastarǵa ár ýaqytta eki qolǵa bir kúrek tabylady. Mysaly, jergilikti kásipker Erlan Ádilbekovtiń naýbaıhanasy bar. Kásipker Ábdijan Áskerov áıeli Lolahan ekeýi aýdan ortalyǵynda bir aıdaı oqyp, kóktemde nan pisirip, satýdy jolǵa qoıdy. Undy aýdandaǵy «Aq marjan» dıirmeninen alady. Táýligine 300-ge deıin nan pisiredi. Úsh adamdy jumyspen qamtyp otyr. Mundaı naýbaıhana Kóksáıekte birnesheý. Básekelestik kúshti. Sondyqtan nannyń sapasyna erekshe kóńil bólinedi. Ortalyq bolǵan soń munda jeńil avtokólikterge servıstik qyzmet kórsetetin nysandar da jetkilikti. Bireýi shına jóndeýmen shuǵyldansa, ekinshisi motor maıyn aýystyrady. Kelesisi júris bólikterin jóndeıdi. Qaladaǵydaı kólik jýatyn oryndar da ashylǵan».
Kóksáıekte 5 otbasy 555 myń teńgeden qaıtarymsyz nesıe alyp, óz kásipterin ashqan. Onyń biri qarjyny dúken jumysyn jaqsartýǵa jumsasa, ekinshisi tigin mashınalaryn alyp, arnaıy seh ashpaq. Úshinshisi, bazardan mal satyp alyp, bordaqylaýǵa qoıǵan. Saýyn sıyrlary da bar. Saýǵan sútterin «Fýdmaster» kompanııasyna ótkizedi. Bul jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi halyqaralyq standartqa saı ónim shyǵaryp, elimizdiń túkpir-túkpirine jóneltýde.
Kóksáıektikterdiń bos ýaqytyn tıimdi paıdalanýyna da jaǵdaı jasalýda. Aýylda kólemi 30h50 metr bolatyn fýtbol alańy bıyl paıdalanýǵa berilmek. Bul úshin aýdan bıýjetinen 13 mln 234 myń teńge bólinipti. Balabaqsha janynan búldirshinder oınaıtyn alańsha jabdyqtalǵan, 100 oryndy bastaýysh mektep ǵımaraty paıdalanýǵa berilgen.
Aýyl ákimi úlgi ete aıtqan taǵy bir kásipker Qazaqstan aýylyndaǵy Qambar Naralıevtiń janar-jaǵarmaı stansasy bar. Al Jomart Amanjolov qylshyq júndi qoı ósirýde. Ýaq maldy semirtip, soıyp satady. Erkebaı Erejepov Saıramsý ózeniniń jaǵasynan 2 gektar jer alyp, shabaq, balyq ósirýdi kózdep otyr.
Byltyr aýyldyq okrýg boıynsha 800 mln teńge ınvestısııa tartý josparlanǵan eken. Alaıda indetke baılanysty keı kásipkerler bıznes-josparlaryn júzege asyra almapty. Degenmen ótken jyly 650 mln teńgeniń jumysy atqarylǵan.
Saryaǵash aýdanynda da turǵyndardyń jumyspen qamtylýy basty nazarda. Bul oraıda «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde ótken jyly 8 myńnan astam azamat jumyspen qamtý sharasyna qatysqan. Kásipkerlikti damytý boıynsha «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasyna bilim alýǵa 2 myńǵa jýyq azamatqa joldama berilip, «Bıznes Bastaý» jobasy aıasynda bilim alǵan. Onlaın formatta oqyǵan 200-ge jýyq azamatqa sertıfıkat tabys etilgen. 100-den astam saryaǵashtyq 513 myń teńgeden shaǵyn nesıe alsa, 9 azamat jańa jumys ornyn ashypty. Jańa bıznes jobalaryn júzege asyrý úshin 847 azamatqa 470 mln teńge memlekettik grant bólingen. Bıyl «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde 200 turǵyndy áleýmettik jumys oryndaryna, jastar praktıkasyna – 420, qoǵamdyq jumysqa 1200 adamdy ornalastyrý josparlanǵan. 200 azamatqa memlekettik grant berilmek.
Rýhanııattyń temirqazyǵy, ulttyq qundylyqtardyń altyn besigi, bereke men baılyqtyń bastaýy – aýylda búginde tórt túligin túletip, egistigin jaıqaltyp, sharýasyn órge súırep júrgender qatary kóbeıe túsken. Bul oraıda memlekettik baǵdarlamalardyń yqpaly mol. Naryq talabyna beıimdele almaı, istiń kózin tappaı, basqa da sebeptermen turmysyn nasharlatyp alǵandardyń da bary jasyryn emes. Degenmen aýyl – bútin bir eldiń asyraýshysy, qaınaǵan eńbektiń qaınar kózi ispetti.
Túrkistan oblysy