Obyr oshaǵyn dáldeý nemese qaterli isikti jańasha dıagnostıkalaý

Búginde dúnıeniń tórt bu­ryshy onkologııalyq derttermen birigip kúresýge májbúr. Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn, asqyndyrmaý men aldyn alý máselelerin anyqtaýǵa álemniń ár shalǵaıyndaǵy ǵalymdar múd­deli. Medısına obyr aýrýyn tolyqtaı aýyzdyqtap, túbegeıli jeńý úshin jasalynyp jatqan jumystardy dáıektemes buryn, jyl saıyn elimizde 17 myń adam qaterli isikterdiń ártúrinen kóz jumatyndyǵyn aıtýymyz kerek.

Búginde dúnıeniń tórt bu­ryshy onkologııalyq derttermen birigip kúresýge májbúr. Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn, asqyndyrmaý men aldyn alý máselelerin anyqtaýǵa álemniń ár shalǵaıyndaǵy ǵalymdar múd­deli. Medısına obyr aýrýyn tolyqtaı aýyzdyqtap, túbegeıli jeńý úshin jasalynyp jatqan jumystardy dáıektemes buryn, jyl saıyn elimizde 17 myń adam qaterli isikterdiń ártúrinen kóz jumatyndyǵyn aıtýymyz kerek.

Sońǵy derekterge kóz salsaq, jyl saıyn Qazaqstanda 30 myń­nan astam adam osy dertke shal­dyqqany, demek, kún saıyn 80 adamda qaterli isik bary anyq­talady. Qazirgi tańda elimizde onkologııalyq aýrýlardyń elek­trondyq regıstrinde 140 myń adam esepte tur.

Sondyqtan óndiristiń damýymen, ekologııanyń nasharlap, ómir súrý saltymyzdyń ózgerýimen dendep ketken dert jeke bir eldiń máselesi bola almaıdy.

Osyǵan oraı, Qazaq onko­lo­gııa jáne radıologııa ǵyly­mı-zert­teý ınstıtýty «Rosh» far­masevtıkalyq kompanııasynyń qoldaýymen, Cobas z480 dıagnos­tıkalyq kesheni arqyly elimizde molekýlıarlyq-genetıkalyq zert­teýlerdi júrgizý múmkindigin ke­ńeıtip otyr.

Jańa jabdyq ınstıtýt zert­hanasynyń bazasynda isik ulpa­larynyń mýtasııalaryna PSR-dıagnostıka (polımeraznaıa sepnaıa reaksııa) jasaýǵa múmkindik beredi. Al bul qaterli isiktiń oshaqtaryn gendik deńgeıde anyqtaýdy stan­dart­taýdy qamtamasyz etip, naý­qastarǵa em júrgizýdiń sapasyn jaqsartady. Dúnıejúzinde qol­danylyp júrgen osy tájirıbe endi Qazaqstanǵa da keldi.

Birden aıta ketý kerek, PSR-dıagnostıka jedel ári dál zert­teıtin zamanaýı ádis bolyp tabylady. Bul ádis qaterli isiktermen qatar basqa da aýrý túrlerin der kezinde anyqtap jáne ony jańasha emdeýge múmkindik bermek.

Dıagnostıkalaýdyń bul ádisi basqa da ádistermen qatar targettik terapııany júrgizýge jol ashady. Qazirgi medısına mamandary ony «adamzatty raktan qurqarýdaǵy senimdisi» dep te atap júr.

Basqa sózben aıtqanda, búginde jańa targettik dári-dármekter paı­da bolǵan, ol qaterli isik ja­sý­shalarynyń ishindegi naqty ny­sanaǵa áser etedi. Target – sózdiń ózin aǵylshyn tilinen aýdarǵanda «nysana» degen maǵyna beredi.

Qalaı desek te, rakty emdeýdiń mundaı zamanaýı ádisi buryn qoldanylyp kelgen klassıkalyq ádisterden – hırýrgııa, sáýleli terapııa men hımııalyq terapııaǵa qaraǵanda qaǵıdatty túrde erek­shelenedi. О́ıtkeni, targettik pre­parattardyń naqty bir qaterli isikterdiń ózine tikeleı áser etý tetigi bar, bul nátıjesinde emniń tıimdiligin arttyryp, onyń aǵzaǵa tıgizetin keri áserlerin azaıtady. Targettik terapııa jeke júr­gizetin medısınaǵa negiz bola alady. О́ıtkeni, árbir naýqas adamnyń ereksheligine qaraı oǵan ózindik emdeý ádisi taǵaıyndalýy tıis. Adamdar ártúrli bolatyny sııaqty, aýrý túrleri de ártúrli bolyp keledi. Sondyqtan qazirgi onkologııanyń mindeti – barlyq naýqasqa kómektesý kerek, biraq ár adamǵa jekeshe em júrgizý qajet.

Al Qazaq onologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda qazirdiń ózinde targettik terapııa ókpeniń maıda emes jasýsha ragyn, kolorektaldyq rakty, sút bezi isigin, sozylmaly mıeloleıkoz ben búırek ragyn emdeýde qoldanylady.

Targettik dári-dármekterdi jasaýdy onkologııalyq dertterdi em­deýdegi silkinis dep te ataýǵa bolar edi. Sebebi, bul isikterdiń ulǵaıýyndaǵy kóptegen sheshýshi tetikterdi tereńirek túsinýge ǵana emes, osy aýyr dertpen kúresýde arnaýly ádisterdi jasaýǵa da múm­kindik berdi.

PSR – gendik deńgeıde tar­gettik preparattar joıa alatyn qaterli isikterdegi nysandardy taýyp bere alady. Sebebi, rak aýrýlary aǵzada mýtasııaǵa ushyraǵan gender paıda bolǵanda adamnyń genotıpiniń buzylý saldarynan týyndaıdy.

Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary Súrııa Esentaevanyń aıtýynsha, jańa dıagnostıkalaý júıesi mýtasııalanǵan genderdi anyqtap, ol óz kezeginde árbir on­kologııalyq naýqasqa jeke emdeý kýrsyn tańdap, emniń áserin aıtarlyqtaı jaqsartýǵa qol jetki­zip otyr.

Máselen, buryn kóptegen dá­ri-dármekter derttiń týyndaý sebebine emes, onyń belgilerine, aýrý adamnyń jeke ózine emes, aýrýǵa ǵana baǵyttalyp kelgen.

Sondyqtan da qazirgi perso­naldy medısına – álemdik far­masevtıkanyń jetekshi trendterine qosylyp otyrǵany kezdeısoqtyq emes. Oǵan qosa HHI ǵasyr – onkologııa ǵana emes, medısınanyń kez kelgen salasynda bolsyn, jekelegen medısına ǵasyry bolyp esepteledi. Aınalyp kelgende dárigerler endigi jerde ár adamnyń genotıpin qaperge ala otyryp, em júrgizetin bolady.

– Bizdiń kompanııa úshin qazaq­standyq medısına mamandary­men is júzinde áriptestikke barý, ár adamǵa qoljetimdi bolý úshin densaýlyq saqtaý júıesine ınnovasııalardy tez ári tıimdi túr­de engizý mańyzdy, – deıdi Qa­zaq­standaǵy «Rosh» ókildiginiń jetekshisi Georgıı Ramıshvılı. – «Rosh» óziniń baı tájirıbesimen jáne ozyq jańalyqtaryn medı­sına mamandarymen belsendi túr­de bólisip keledi. Biz 20 jyl boıy Qazaqstandaǵy naýqastar úshin «Roshtyń» ınnovasııalyq dıagnostıkalyq tehnologııalary dári-dármekteri qoljetimdi bolyp, adamdardyń ǵumyryn uzartýdyń keleshegin keńeıtýge úlesimizdi qosyp kelemiz.

Sonymen, jańa zertteý ádisi PSR zerthanalardyń paıda bo­lýymen iske asyp otyr. Dál osy dıagnostıkaǵa ıek arta oty­­ryp, ár naýqastyń kerekti dárisin ta­ǵaıyndap, oǵan qosa emdeý kes­tesin yqshamdap, dert osha­ǵyn­­da aýrýdyń kózi qalaı joıylyp jatqanyn tikeleı baqylap oty­rýǵa bolady. Zerthanalardyń múm­kindigi óte joǵary – bir mezette zertteýge 90 synamany qoıýǵa bolady. Qazir qolda bar Cobas aspaby mýtasııanyń 41 túrin anyq­taı alady.

Oǵan qosa onkologııalyq prob­lemalary bar naýqastarǵa em júr­gizý qadamdary da túbegeıli ózge­riske ushyraýda – mundaı aýrýǵa shaldyqqan jandardyń ómir sapasyn jaqsartýdy qamtamasyz etý aldyńǵy kezekke shyqty. Sebebi, burynǵy emdeý ádisterinen keıin naýqastar sáýleli jáne hımııalyq terapııanyń keri saldarynan qınalysqa túsip qalatyn.

Eń bastysy, PSR zertha­na­lardyń ashylýy naýqas úshin de, dáriger men em júrgizýdiń ke­leshegi úshin de isik aýrýlaryn dıag­nostıkalaýdyń jańa kókjıegin ashyp otyr.

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY.