Táttimbet – jumbaq, kúrdeli tulǵa. Kúıshilik ónerdiń shyńyna shyqqan, sońyna qyryq shaqty ólmes mura qaldyrǵan, qazaqtyń mýzyka tarıhyna esimi qashap jazylǵan biregeı óner ıesi týraly sál erterekte jazýshy Talasbek Ásemqulovtyń «Táttimbet seri» deıtin romanynyń biraz bóligin oqyp shyqqam. Ol jerde bolys Táttimbettiń belsendi áreketteri, aǵa sultan Qunanbaımen baılanysy, onyń atynan qazaqtyń sońǵy hany Kenesaryǵa elshilikke barýy, el ishindegi daýly máselelerdi sheshýge aralasýy, dýmandy jastyq shaǵy, kúıshilik ónerimen eldiń yqylasyna bólenýi bári nanymdy sýrettelgen.
Qysqa qaıyrǵanda, Táttimbet belsendi, aıdyndy, ónerli, segiz qyrly, bir syrly qalypta beınelenedi. Jaqynda ǵana jazýshy Táken Álimqulovtyń «Sary jaılaý» degen áńgimesin oqyp, múlde basqa Táttimbetpen kezdestim.
Bul – kóresisin kórgen, belgisiz dertke tap bolǵan, jer ortasyna kelgen, oqshaý tirlikke jany baılaýly, jalǵyzdyqqa beıil jumbaq Táttimbet. Ol kórgen qyzyqtyń bári – ótken shaqtyń enshisinde. Sonda Táttimbettiń jasy qyryq tórtte ǵana. Qazirgi ólshemmen qarasaq, Táttimbet toı-dýmannyń ortasynda júretin jasta. Qyryqty «oqtaýly jigit», «qylysh jigit» deıtin ejelgi qazaqy tanymǵa salsaq ta, jer ortasy deýge áli erte jas. Biraq avtor Táttimbettiń bıologııalyq emes, psıhologııalyq jasyna mán berip, onyń ashy-tushy ómir sabaqtaryn, estelikterin, sol kezdegi kóńil aýanyn sýretteı kele, dáýlesker kúıshiniń qymyz iship, qyzara bórtpeıtinin, maıly as jemeıtinin, basynyń aýyratynyn jazady. Osy arqyly jazýshy oqyrmanǵa dara daryn ıesiniń ǵumyry uzaq bolmaǵanyn tuspaldaıdy. Shynynda da Táttimbet – elýge de kelmeı, erte úzilgen daryn.
Solaısha Tákenniń Táttimbeti bolashaqqa qadam jasamaıdy, jalǵyz ózi oı baǵyp, dombyramen syrlasýdan lázzat alady. Aýyldastary syrtynan kúńkildeı bastaıdy. «Kedeılengen kisi tyrash keledi. Eshkimdi mensinbeıdi» deıdi biri, «olaı emes, kúı shyǵarý úshin ońashalanady» depti ekinshisi. Kóptiń Táttimbette jumysy bolǵanymen, Táttimbettiń eshkimde jumysy joq. Onyń sol halin jazýshy sheberlikpen baıandap otyrady. Avtordyń qısynyna salsaq, kúıshiniń jalǵyz muraty ómir boıy janyna serik bolyp kele jatqan kúıdi baptaý sııaqty. О́miriniń kóbi ketip, azy qalǵan kúıshiniń kúıden basqa jubanyshynyń da, jaqynynyń da joq ekenin jazýshy úı ishi, bala-shaǵasy týraly birde-bir sóz aıtpaý arqyly bildiredi.
Táttimbettiń ómirinde eń qymbat eki nárse bar. Biri – Sary qyzǵa degen júrek túkpirindegi mahabbaty. Ekinshisi – Saryjaılaý. О́miriniń sary jazynda Táttimbet Sary qyzdy kezdestirgen. Ańsary aýǵan, qoly jetpegen. Táttimbettiń «Bylqyldaq» kúıine keıipker bolǵan mýza qyz onyń oıynda, júreginde máńgi ómir súretinin bilmegen de bolýy múmkin. Bul arý «Táttimbet seri» romanynda Aqsuńqar atalady. Táttimbettiń názik, sezimtal, syrshyl tabıǵatyn beıneleý úshin qalamgerler onyń shynaıy ómirdegi mahabbat dastanyn biraz zerttegeni baıqalady. Úlken ónerdiń tamyry árdaıym mahabbatqa jalǵanyp turady. Táttimbettiń áıel zatyna degen shynaıy seziminiń qudiretin jazýshy Táken Álimqulov ózinshe órnekteıdi. Tirshilikten, ótkinshi ómirden kóńil sýytqan kúıshiniń kóńilindegi Sary qyz beınesi óshken emes. «Táttimbet úshin Saryjaılaýdyń ystyqtyq qadiri júrekke jyly. Qııalǵa tátti, lázzatty kúnder Saryjaılaýda ótken. Jer kóktemde túleıdi. El jazda túleıdi. Sary jazdyń sáni shalǵaıly jaılaý bolsa, sol jaılaýda qymyzǵa mas bop asyr salǵan bozbastardyń ishinde Táttimbet te ómir súrgen. Salt atty saılap jarysyp, birde aýdarysyp, sharapsyz shala mas kúıinde quıyndatyp baryp, dámeli qyzyn aldyna mingizip, ekeý-ekeýden án shyrqaıtyn kezder Saryjaılaýda qalǵan», deıdi Álimqulov. Osy arqyly jazýshy shynaıy mahabbattyń alańsyz, qamsyz, kirlep úlgermegen júrekke uıa salyp, tereń iz qaldyratynyn jetkizedi.
Al Saryjaılaýdyń qymbat bolatyn sebebi, «sheńbersiz Saryarqada kóshpeli el olaı aýytqyp, bylaı aýytqyp, ala jazdaı qonys jańartýmen bolǵanda tek shansharlar men tóreler ǵana japsarlasyp, sol Josaly baýraıyndaǵy shuraıly Saryjaılaýdy aınaldyra berýshi edi». Iаǵnı ol – shanshar rýynan shyqqan kúıshiniń ata qonysy. Myńǵyrǵan tuıaqqa sýyq kúzge deıin tótep beretin betegesi men seleýi qalyń ósken shúıgin jaılaýda Táttimbet baı balasy bop boı baǵyp, Saryarqanyń dertke shıpa saýmal aýasyn kerile jutyp, qymyz ben etke meldekteı toıyp, jasynan óner qýyp erte jelikken. Ata qonystyń qadiri odan aıyrylǵanda erekshe bilinedi. Saryjaılaýdan aırylýyna da Sary qyz sebep. Qyz – tóre rýynan. Al aqsúıektik namys úshin kijingen tórelerdiń ıyqtylary Táttimbet aýylymen shabyndyqqa talasyp, ymyrasyz jaýyǵady. Onyń sońy Táttimbet aýylynyń Saryjaılaýdy tastap ketýine ákeledi. Adamdardyń sol jaýyzdyǵy da kúıshiniń kúıigin asqyndyrady. Mine, qyryqtyń tórteýine kelgen, jan derti tán dertine ulasqan kúıshi jubanyshty ónerden taýyp, bir kezderi adamdardyń qysastyǵynan ketip qalýǵa májbúr bolǵan Saryarqaǵa máńgilik eskertkish ornatpaq. Ol eshteńeniń de, eshkimniń de máńgilik emes ekenin biledi. Bulardan Saryarqany tartyp alǵan Quspek tóre de máńgilik emes.
«Kúıshi dombyra sańlaqty sabalap, ashyndyryp aldy da, jańa bir áýezge kóshti. Áýeli saǵalyq ústińgi perne men astyńǵy perneni alma-kezek tolǵap, tolǵanyp otyrdy da, sálden keıin kúıdi bastap ta ketti. Tyń kúı: «La-la-la-la-la-la-laı, la-la-laı» bop qaıyra bastalyp, barǵan saıyn shalqyp, syńsyp, tereńdep, shymyrlap, Táttimbettiń ishki saraıyn túgel jaılap aldy. Sol keshte «Saryjaılaý» kúıi týdy», deıdi jazýshy. Jazýshy Táken Álimqulov názik te syrshyl janyna ónerdi serik etken Táttimbet beınesin jumbaq ári bıik qalypta somdap, usaq-túıek pendeshiliktiń ǵumyry qysqa bolǵanymen, adymy uzyn ári talantty jutyp jiberetin sıqyry bar ekenin kórkem, shuraıly tilmen baıandaý arqyly uqtyrady.