Marlenniń rýhanı mahabbaty

Marlenniń kelesi ádebı mahabbaty – aqyn Raıner Marııa Rılke. «Rılkeden keıin me­niń janymnyń tereńin qozǵaı­tyn poetıkalyq shyǵarma týýy múm­­kin emesteı», deıtin Dıt­­rıh. Olar zamandas bolǵany­men, aktrısa aqyn­men kezde­sip úlgermedi Hám buǵan ómir boıy ókin­di. Rılkeniń shyǵar­ma­shylyǵymen tanys­qan ýaqytta Marlen kásibı mýzykant bolýdan bas tartqan edi.

Al ataqty aktrısa atanǵan soń Dıtrıh HH ǵasyrdyń talantty jazýshylarymen – Ernest Hemıngýeı, Erıh Ma­rııa Remarkpen aralasa bastady. Ásirese – ekinshi adammen Vene­sııada bastaý alǵan tanystyq uzaq ári baıandy dostyq pen ma­hab­batqa ulasty. Bul týraly Remark «Saltanat qaqpasy» («Trıýmfalnaıa arka») romanynda jazady.

Dıtrıhtiń oqyrmandyq ja­nyn jaýlaǵan sońǵy jazýshy – Nobel syılyǵyna tórt ret usy­nylǵan Konstantın Paýs­tov­skıı. Onymen kezdesýdi kópten beri oılap júrgen aktrısa­nyń qalaýy tek 1964 jyly ǵana oryn­daldy. Alaıda «men ony tym kesh jolyqtyrdym», dep ókinedi. Álqıssa.

Sahnadaǵy kezdesý

Gastrolmen álemdi aralap júrgen gollı­výdtyq aktrı­sa Marlen Dıtrıh birde jo­ly túsip, Keńes Odaǵyna kele­di. Ádettegideı, aeroportta kı­no­­juldyzdy kamera arqa­la­ǵan jýrnalıster men alqy­zyl shoq gúlder qarsy alady. Sonda reporterlardyń bi­ri: «KSRO-da kimdi nemese ne­ni kór­gińiz keledi? Kreml, Úl­ken teatr, Mavzoleı?» dep su­­raı­dy. Jattan­dy ári qa­ra­­pa­ıym suraqtyń jaýaby óte shy­­naıy bolaryn eshkim kút­ken joq. Dıtrıh óziniń Paýs­tovskıı qalamyna degen qur­met­i sheksiz ekenin hám onyń aǵyl­shyn tilinde oqyǵan «Te­legramma» áńgimesinen sumdyq áser alǵanyn aıtady. Qalaǵa kóshken soń aýyldaǵy anasyn umytqan jas áıeldiń muńdy oqıǵasyna tebirengen aktrısa súıikti avtorynyń eline ke­lip turyp, qalaı kezdespeı ketsin?.. Talaıdan bergi izgi ar­many oryndalar shaqta álem jul­dyzy 62 jasta edi. Bul 1964 jyldyń jazy bolatyn.

Ádebıetshilerdiń Ortalyq úıindegi konsertte Dıtrıh sah­naǵa shyqpas buryn aýdarmashydan Paýstovskııdiń zalda otyrǵa­nyn estıdi. Infarktan endi turǵan adamnyń osynda kelgenine qatty tańǵalady. Sahna­ǵa Paýstovskıı kóteril­gende Dıtrıh bir aýyz orys­­sha­syn aıta almaı, tize búgip, jazý­shynyń qolyn súıedi. Bul tarıhı sáttiń esteligi qalam­ger mýzeıinde saqtalǵan.

«Telegramma» áńgimesindegi myna bir sıýjet gollıvýdtyq aktrısanyń bul shyǵarmaǵa nege sonsha yntyq bolǵanyn kór­setetindeı. «Qymbattym me­niń, – dep jazady Katerına Pet­rovna. – Men bul qystan aman shyqpaıtyn sııaqtymyn. Eń quryǵanda bir kúnge kelip ket: qolyńdy ustap, júzińdi kó­re­ıin. Qartaıdym, boıymnan qýat ketti. Júrý turmaq, jantaıý men otyrýdyń ózi muńǵa aınaldy. О́lim maǵan keler joldy umytqan sııaqty. Baq qýrap jatyr – burynǵydaı emes. Tipti ony kórmeımin de. Bıylǵy kúz de súreńsiz. Bar ǵumyrym osy kúzdeı uzaq bolmaǵan sekildi».

Osy sapar týraly ánshi: «Ma­ǵan shyǵarma da, jazý­shy da beımálim boldy. Áńgimeni oqy­ǵan soń sol bir bóten esim­der men oqıǵalardy umyta al­ma­dym. Alaıda avtordyń bas­qa da kitabyn izdep tabý buıyr­mady. Al gastrolmen Reseıge barǵanymda Paýstovskııdi arnaıy suradym. Ol sol ýaqytta aýrýhanada jatypty. Keıin «О́mir týraly erteginiń» eki to­myn da oqyp, onyń prozasy­na mas boldym. Sodan beri osy shy­ǵarmalardy jazǵan av­tor­dyń qolyn súıýdi maqsat tut­tym. Qysqa ǵumyrda sol oı-arma­nymdy oryndap úlgergenime qýa­nyshtymyn», dep jazdy.

Aqıqatynda, Paýstovskıı úshin de Dıt­rıhtiń talanty erek­she oryn alǵan eken. Ol sú­ıikti akrısasynyń ónerin bet­pe-bet tamashalaýdan qur qal­mas edi. Sol úshin de aýrýhana dári­geriniń sózine qulaq aspaı, áıeli men úı dárigerin ertip, konsertke keledi. Aıtpaqshy, jazýshy sonda 72 jasta bolatyn.

Sol kezdesýde Dıtrıh ja­zýshyǵa avtografpen sýret qal­dyrsa, Paýstovskıı «Joǵalǵan romandar» shyǵarmalar jı­na­ǵyn syılaı­dy. Onda «Mar­­len Dıtrıh, eger men endi «Tele­gram­ma» sııaqty jaqsy shyǵarma jaza alsam, ony mindetti túrde Sizge arnaımyn» dep jazylǵan. Alaıda qalamger bul «ýádesin» oryndaı almady.