Zaýyttyń búgingi jetistigi – qyzyqty derek. Iаǵnı alıýmınııdiń óndirilgen 3 mıllıonynshy tonnasy 100 myńnan astam Boeing 737 jolaýshy ushaǵyn jasaýǵa jetkilikti eken. Metallýrgterdiń osyndaı óndiristik jetistikteri kásiporynnyń ósip-órkendeýine, ornyqty jumystyń jalǵasýyna serpin berýde.
Jalpy, Eýrazııalyq Top (ERG) quramyndaǵy «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ elimiz táýelsizdik alǵannan keıin iske asyrylǵan birinshi iri ındýstrııalyq jobalardyń biri. Zaýyt elimizdegi alıýmınıı óndiretin jalǵyz kásiporyn sanalady.
– Bizdiń kásiporyn úshin nátıjelerge qorytyndy jasaý dástúrge aınalǵan. Árıne 3 mıllıonynshy mereıli tonna tek sandyq kórsetkish emes. Bul meje Eurasian Resources Group (ERG) quramyndaǵy «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ alıýmınıı óndirisi bastalǵan kezeńnen bergi kásiporynnyń, metallýrgterdiń eńbek jeńisiniń laıyqty kórsetkishi, – deıdi «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ prezıdenti Serik Dóńbekbaev. – Zaýyttyń barlyq jumysshylaryna alǵys aıtqym keledi. Kásiporyn qazir álemdegi 200 alıýmınıı zaýyt alyptarynyń ishindegi eń úzdik ondyq qatarynda.
Al zaýyttyń birinshi kezeńi 2007 jyly iske qosyldy. 2010 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev óndiristiń ekinshi kezeńin iske qosty. Sol jyly kásiporyn alıýmınıı óndirýdiń 250 myń tonna jyldyq jobalyq qýatyna shyqty. Sóıtip jyl saıyn óndiris kórsetkishi joǵarylaı berdi. Mysaly, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 265 myń tonnadan astam alıýmınıı óndirýge bet aldy. 2007 jyldan bastap London metall bırjasynda tirkelgen ónim – A-8 ben A-85 joǵary markaly bastapqy alıýmınıı shyǵarady. Zaýyt alıýmınııdi álemniń 20-dan astam eline jetkizedi, sonyń ishinde Reseı, Belarýs, О́zbekstan, Ońtústik jáne Ortalyq Eýropa elderi bar.
– Zaýyt 2013 jyly 1 mıllıonynshy tonna ónim óndirdi. 2017 jyly metallýrgter ónim kólemin 2 mln tonnaǵa deıin jetkizdi. Endi, mine, zaýyttyń iske qosylǵanyna 14 jyldaı ýaqyt boldy. Men zaýytta 13 jyl eńbek etip kelemin. Osy 14 jyl aralyǵynda 3 mıllıon tonna alıýmınıı quıǵan ekenbiz. Biz úshin este qalarlyq kún, metaldyń mereıli tonnasyn quıý sáti bizge berildi. Kóńilim tolqydy. О́ıtkeni biz myna qolymyzben zaýyt qana emes, elimizdiń metallýrgııa ónerkásibiniń damýyna úles qosýdamyz, – deıdi metallýrg Asqar Nurpeıisov.
Bul kúni zaýyt alańynda alyp kásiporynnyń jetistigine arnalǵan eskertkish taqta ornatyldy.
– Zaýyt metallýrgterdiń eren eńbeginiń nátıjesinde otandyq metallýrgııanyń kóshbasshysyna aınaldy. Búginde óńirde óndirilgen alıýmınıı álemniń 9 eline eksporttalady. Qazir alıýmınıı klasterin damytýǵa qatysty aýqymdy jospar jasalýda, – dedi aıtýly sharaǵa qatysqan oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov.
Jalpy, alıýmınıı óndirisiniń búkil tehnologııalyq tizbegi: resýrstardy únemdeýdiń joǵary deńgeıine, ónimniń talap etiletin sapasyna jáne ekologııalyq qaýipsizdik standarttaryna saı bolýǵa múmkindik beretin eń jańa tehnologııalyq sheshimderdi qoldaný arqyly salynǵan. Alıýmınııdiń alǵashqy mıllıon tonnasyn óndirýge metallýrgterge 6 jyl ýaqyt qajet bolsa, tipti 4 jyldan soń-aq zaýyt kelesi mıllıon tonnany óndirgen edi. Endi, mine, taǵy 4 jyldan keıin jańa beles – alıýmınııdiń 3 mıllıonynshy tonnasyn óndirdi.
Qazir zaýyt halyqaralyq standarttardyń barlyq talabyna saı keletin otandyq alıýmınıı óndirýde. О́ndirilgen alıýmınııdiń sapasy naryqta da belgili. Sońǵy jyly qazaqstandyq naryqta satylym kóleminiń ósýi baıqalady – jalpy satylymnyń 20 paıyzyna teń. О́nimniń negizgi bóligi Eýropa men kórshi elderge eksporttalady. Álemdegi alıýmınııdi óndirý boıynsha eń tómen shyǵyndy kásiporyndardyń biri.
Pavlodarda elektrolız zaýytyn iske qosý nátıjesinde elimizde ken óndirý jáne glınozem alýdan bastap (Krasnooktıabr jáne Torǵaı boksıt ken basqarmalary, Keregetas áktas kenishi, Pavlodar alıýmınıı zaýyty) daıyn metaldy alǵanǵa deıingi (QEZ) tolyq óndiristik sıkl tuıyqtalǵan alıýmınıı klasteri quryldy.
Pavlodar oblysy