Jaqynda, naqtylaı aıtqanda aldaǵy 28 sáýirde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIX sessııasy ótkeli otyrǵany barshaǵa aıan. Osy oraıda, elimizdegi qoǵamdyq kelisim men tatýlyqty, birlikti nyǵaıtý baǵytynda atqarylyp jatqan sharalarǵa, qabyldanyp jatqan sheshimderge toqtalar bolsaq, aýyz toltyryp aıtarlyq dúnıe kóp.
Qazaqstan halqy Assambleıasy búginde Parlamentte ókildigi bar jalpyulttyq ınstıtýt bolyp qalyptasty. Bul túsine bilgen adamǵa úlken dúnıe. Osy uıymnyń qajyrly eńbeginiń arqasynda beıbitshilik pen tynyshtyq, yntymaqtastyq pen senim qoǵamda ornyǵa tústi. Ol azamattyq qoǵamǵa tán qurylymnyń ozyq úlgisin kórsete aldy. Elbasynyń osy saladaǵy saıasaty álem elderi arasynda moıyndalyp, BUU-da buǵan únemi joǵary baǵa berip keledi.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, memlekettik til – qazaq tili barlyq etnostar arasynda qoldaý taýyp, biriktirýshi ról atqaratyn dárejege jetip qaldy. Bul da memleket saıasatynyń durys baǵytta kele jatqandyǵynyń bir dáleli.
Qazaqstandaǵy azamattardyń teńdigi men etnosaralyq qatynastar turaqtylyǵyna joǵary baǵa berýge bolady. Táýelsizdik alǵannan beri Elbasy N.Á. Nazarbaev etnosaralyq tatýlyq pen kelisimdi saqtaýǵa, damytýǵa barynsha kúsh-jigerin saldy. Bul óz kezeginde Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń salıqaly saıasaty negizinde jalǵasyn tabýda.
Elimizdegi beıbitshilik pen kelisim turaqtylyq pen ornyqty damý kepili ekenin halyq tereń túsinedi. Qazaqstan jalpy adamzattyq dástúrlerdi saqtaı otyryp, sarabdal saıasat pen memleket damýynyń durys, aıqyn jolyn tańdady. Osy oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasy da memleketimizdegi etnosaralyq qatynastarǵa baılanysty júrgizilip otyrǵan saıasatty jaqsy jaǵynan kórsete bildi.
Máselen, jyldyń basynda Jambyl oblysyndaǵy Masanchı aýylynda О́tegen, Qarakemer, Sortóbe, Qarasaı aýylynyń aqsaqaldary bas bolyp, qoǵam belsendileriniń uıymdastyrýmen ótken is-sharalardy erekshe atap kórsetýge bolady. Olar osy aýyldarda konserttik baǵdarlamalar, kórmeler men ulttyq óner túrlerin kórsetip, birlese júrip kóshetter otyrǵyzdy. Meshitterde duǵa oqyldy. Bul is-sharalar barysynda turǵyndarǵa qoǵamdyq kelisim men tatýlyqtyń, birliktiń qadirin uǵyndyra túsý negizgi basym baǵyt, maqsat boldy.
Árıne, mundaı sharalar tek bıyl ǵana emes, biz kózimizdi ashqaly beri ótip kele jatyr. Bala kezimdegi oqıǵalar áli esimde, ata-anamyzben Kúnbatys degen taý bókterindegi aýylda turatynbyz. Ol kezde osyndaı is sharalar irgeles aýyldardyń birlesýimen óte jıi ótetin. Jáne bul sharalar buqaralyq aqparat quraldarynda jıi jaryq kórip jatatyn.
Aýyl-aýyl ózara tyǵyz qatynas ornatyp, dos bolysyp, arasynda túrli etnostar óz arasynda qyz alysyp, qyz berisip, qudandaly da bolyp jatatyn. Bunyń ózi bereke-birliktiń, dostyqtyń kórinisi emes pe? Osyndaı is-sharalardy qazir de kóptep ótkizip, aqparat quraldary arqyly nasıhattaýdy kúsheıte túsý qajet dep oılaımyn. Bizdiń ıdeologtar osy jaǵyn jiti qadaǵalasa durys bolar edi.
Búginde Assambleıa ókilderi belsene qatysatyn qoǵamdyq keńesterdiń jumysy qarqyn alyp otyr.
Jalpy, Qazaqstan halqy Assambleıasy óz jumysyna árdaıym jaýapkershilikpen qarap keledi. Solaı desek te, jańa kózqaras pen jaqsy jumys isteý ádisi kerek. Atap aıtsaq, respýblıkalyq Ǵylymı-saraptamalyq keńes qoǵamǵa tónetin yqtımal qaýip-qaterdiń aldyn alý úshin aldyn-ala irgeli zertteý, zerdeleý jumystaryn júrgizýi qajet.
Keıde ǵalymdar men sarapshylardyń jumystaryn qoǵamdyq-saıası alańdarda ashyq júrgizý jaǵy jetispeı jatady. Sol sebepten kópshilik munda atqarylyp jatqan isterden habardar bola bermeıdi.
Ǵylymı-saraptamalyq keńes quramynda 50-den astam ǵalym jumys isteıdi. Joǵary oqý oryndarynda da Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedralary ashylyp, jumys isteýde. Osydan bir-eki jyl buryn ǵana Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde birinshi kýrs stýdentteri úshin «N.Á.Nazarbaevtyń etnosaaralyq kelisiminiń Qazaqstandaǵy úlgisi» páni engizilip, jastar osy tóńirekte bilim alyp jatyr. Sonymen qatar, Memlekettik basqarý akademııasynyń Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastardy zertteý ortalyǵy men Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ áleýmettik-demografııalyq damýdy zertteý ortalyǵy qurylǵan. Osy keńester men ortalyqtardyń atqaryp jatqan isteri Assambleıanyń jumysyn alǵa ilgeriletýde qomaqty úles qosyp otyr.
Taǵy bir erekshe toqtala keter jaıt, Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵannan beri qaıyrymdylyq isterge muryndyq bolyp keledi. Byltyrdan beri aımaqtardaǵy Dostyq úılerinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń eriktiler qozǵalysy qurylyp, jumys istep jatyr. Bul ıgi is keleshekte de jalǵasyn taba beredi.
Alaıda «Oń qolyń bergendi sol qolyń kórmesin» degen qazaqtyń ataly sózi bar. О́kinishke qaraı, keıbir azamattar bir dorba azyq-túlik aparsa, jetpeı otyrǵan sol otbasynyń bala-shaǵasymen sýretke túsip, áleýmettik jelige jarııalaıdy. Bul yńǵaısyz dúnıe. «Jaqsylyq qylsań jasyr, jaqsylyq kórseń asyr» demeı me?! Negizi jarııasyz qylǵan qaıyrymdylyqtyń saýaby mol. Kerisinshe, qaıyrymdylyqqa qomaqty qarajat bólip, alaıda aty-jónin esh jerde jarııalamaýdy ótinetin jomart jandar da bar...
Qalaı desek te áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa kómek berý saýapty, ıgi is. Bul baǵyttaǵy jumystardyń ıgiligin muqtaj jandar barynsha kórip jatsa, ol bizdiń qoǵamymyzdyń izgiligin, meıirimdiligin kórsetedi. Ásilinde, qoǵamdaǵy az qamtamasyz etilgen otbasylar negizinen Úkimettiń jaýapkershiliginde bolýǵa tıis dep oılaımyn. Al az qamtylǵan, kómekke zárý azamattarymyz Úkimettiń qoldaýynan bólek, qosymsha óz otandastarynan, jerlesterinen qaıyrymdylyq kórip jatsa, qanekı.
Qoryta aıtqanda, Qazaqstan halqy Assambleıasy qalyptasqan, ornyqty ınstıtýt retinde qoǵamymyzdyń damýyna, onyń birliginiń nyǵaıýyna barynsha atsalysyp keledi. QHA bul baǵyttaǵy jumystaryn ári qaraı jalǵastyra bermek.
Ilııas BULAROV,
Parlament Májilisiniń depýtaty