Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylǵan qazaqtar haqynda

497 jerlesimiz Keńes Odaǵynyń Ba­tyry atansa, olardyń 97-si qazaq ul­ty­nan», dep jazdy. Soǵystan keıin mun­daı ataqqa 1946 jyly Qu­daıbergen Suraǵanov, 1965 jyly Sabyr Rahımov, 1990 jyly Baýyrjan Momyshuly ıe boldy. Biraq maıdan barysynda Batyr ataǵyna usynylyp, onysy buıyr­maǵan maıdanger­ler qanshama. Soń­ǵy jylda­ry osyndaı maıdangerler esim­derin anyqtaý maqsatynda qu­rylǵan «Umytylǵan batyrlar» jobasynyń málimetine súıensek, Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylyp, biraq ony almaǵan 133 qa­zaq­stan­dyq jaýyngerdiń esimi anyq­­­talypty. Atap aıtqanda: Rota komandıri Qusaıynov

25-shi gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy 81-shi atqyshtar polkiniń rota komandıri, kishi leıtenant Tóleý Qu­saıynov (1916 j.t.) 1939 jyly Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynan áskerge shaqyrylǵan. Onyń polki jaýdy qýa otyryp Býg ózeni boıyna keldi, olarǵa ózennen ótý mindeti júkteldi. Qusaıynov óziniń rotasynyń az ǵana jaýyngerlerimen shapshań, ári batyl qımyldap, oń jaǵalaýǵa júzip ótip, jaý­dy bıik mańaıdan qýyp shyqty.

Sol sııaqty 1944 jyly 28 naýryzda Shlıahovo aýyly úshin shaıqasta Qusaıynov rotasy eldi mekenge bi­rinshi bolyp kirip, sheber basqarýdyń arqasynda jaýdyń 4 bronetransporteri men 2 avtomashınasyn, 100-den astam jaýyngeri men ofıseriniń kózin joısa, Bolta qalasy úshin soǵysta jaýdyń «Tıgr» jáne úsh «Pantera» tankin qolǵa túsirdi. Odan keıin Kotovsk qalasyn azat etý shaıqasynda kishi leıtenant Qusaıynov sarbazdary úzilissiz tórt saǵat soǵysyp, jaýdyń 70-ke jýyq jaýyngeri men ofıserin joıdy.

Osy urysta jeke ózi 60-tan astam fashısti joıǵan rota komandıri aýyr jaralanyp, urys alańynda erlikpen qaza tapty. Keıin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattaldy.

Kapıtan QudageldınovShyǵys Qazaqstan oblysy Tarbaǵataı aýdanynan maıdanǵa shaqyrylǵan kapıtan Qotyrbaı Qudageldınov (1909 j.t.) Stalın atyndaǵy 301-shi atqyshtar dıvızııasynyń 1050-atqyshtar polki 8-shi atqyshtar rotasynyń komandıri retinde nebir erlikter kórsetti.

Kapıtan Qudageldıevti marapattaý týraly paraqta: «1945 jyly 2 aq­panda Oder ózeninen ótý kezindegi shaı­qasta, jaýdyń kúshti soqqysyna qaramastan, joldas Qudageldınovtiń basshylyǵymen rota batyl áreketpen ózennen ótip, mańyzdy bekinisti qol­ǵa túsirdi. Jaý joǵaltqan shebin qaı­taryp alý úshin 12 tankiniń kúshimen bir­neshe ret kúshti shabýylǵa shyqty. Kudageldınov 20 adamnan turatyn toppen óz shepterin asqan erlikpen qorǵap, 70-ke jýyq nemisti joıdy. 1945 jyly 4 aqpanda rota eki jaıaý batalon jáne sol qaptaldan 34 tanktiń, oń qaptaldan 20 tanktiń qoldaýymen shabýylǵa shyq­ty. Tańǵalarlyq fakt: 17 jaýynger sheber komandırdiń basshylyǵymen eki kún boıy qarsylastyń 12 shabýylyn qaıtardy. Birinshi kúni kapıtan Kudageldınov bekingen úıdiń janynda jaýdyń 156 adamy ólip jáne 3 tan­ki qıratyldy. Eki tankti rotanyń komandıri ózi atyp qıratty. Kelesi kúni tańerteń fashıster qarý-jaraq pen 12 tank­ti paıdalanyp, tikeleı shabýyldap, úıdi qıratyp, sosyn órtep jiberdi. О́rtengen úıdiń shatyry men tóbesi sarbazdardyń ústine qulady, biraq olar oryndarynan qozǵalmady jáne jaýdyń joıqyn shabýylyna toıtarys berýdi jalǵastyra berdi. Erjúrek kapıtan Kudageldınov qıraǵan úıge kirgen fashısterdi qaq mańdaıynan atyp tastap otyrǵan», delingen. Ol Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usy­nylǵanymen, Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Gvardııa leıtenanty Kóktaev

Gvardııa leıtenanty Qabysh Kóktaev (1922 j.t.) Pavlodar oblysy Ertis aýda­nynan áskerge shaqyrylyp, Qyzyl Tý ordendi Korostendik Sývorov dıvı­zııasynyń 1033-shi atqyshtar polkiniń 5-shi atqyshtar rotasynyń komandıri mindetin atqarǵan eken. Ol 1944 jyly 9 tamyzda Vısla ózeninen ótý kezinde óz rotasyn bastap, jaǵaǵa birinshi bolyp jetip, qalǵan jaýyngerlerdiń batys jaǵalaýdaǵy plasdarmǵa sátti ornalasýyn qamtamasyz etedi. Osy erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady. Biraq «Lenın» ordenimen marapattalǵan.

Leıtenant Kóktaevtyń marapattaý paraǵynda: «Joldas Kóktaev basqarǵan rota 1945 jyldyń 27 qańtarynan 28 qańtaryna qaraǵan túninde jaýdyń eki atý núktesin jáne rotaǵa jýyq jaýyngerlerin jartylaı joıdy. 28 qańtarda onyń rotasy plasdarmdy jaýdyń ishki jaǵyna qaraı 4 shaqyrymǵa, maıdan boıymen 2 shaqyrymǵa keńeıtti. Basyp alynǵan trofeıler: 3 jeńil avtokólik, 5 júk kóligi jáne 10 nemis jaýyngeri», delingen. Gvardııa aǵa leıtenanty Kóktaev osy erligi úshin ekinshi dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn alýǵa laıyqty kórilgen. Biraq oǵan buıyrǵany Qyzyl Tý ordeni ǵana. Batyr aǵamyz 1945 jyldyń 20 sáýirinde Polshany azat etý kezinde qaza tapqan.

Leıtenant Ahmetov

Leıtenant Áben Ahmetov (1916 j.t.) maıdanǵa Almaty qalasy Lenın aýdandyq komıssarıatynan shaqyrylǵan. Sývorov atyndaǵy Qyzyl týly 383-shi Feodosııa atqyshtar dıvızııasynyń ózdiginen júretin 28-shi artıllerııa dıvızıonynda bólimshe komandıri bolyp maı­danǵa qatysqan. Onyń 1945 jyly 16 naýryzda jazylǵan marapattaý paraq­shasynda: «1945 jyly 2 naýryzda Fogelzang selosy úshin shaıqasta Ah­metov jaýdyń kúshti artıllerııalyq-mınomettik otshashqyshyna óziniń SÝ-76 zeńbiregimen alasapyran atys júrgizdi. Qysqa ýaqytta jaıaý áskerdiń jolyn tazartyp, 8 pýlemet jáne 80 fashıstiń kózin joıdy. Sóıtip jaıaý áskerdiń alǵa jyljyp, Fogelzang selosyn alýyna múmkindik jasady. Odan keıin 1945 jyly 5 naýryzda jaý artıllerııalyq-mınomettik otshashqyshty paıdalanyp, qarsy shabýylǵa umtyldy. Ahmetov joldas qorshaýda bola tura, batyldyqpen ústi-ústine qarsy shabýylǵa shyǵyp toıtarys berip, jaýdyń ózdigimen júretin qarýly ekıpajynyń kúl-talqanyn shyǵardy. Bir kúngi urysta jaýdyń 12 qarsy shabýylyn toıtaryp, sonymen birge 19 pýlemetin joıyp, 280 fashısti jaıratty», delingen. Osy erligi úshin leıtenant Ahmetov Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady. Biraq I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalady.

Kishi leıtenant Quskenov

Maıdanǵa 1942 jyly Aqmola oblysy Makınsk áskerı komıssarıatynan shaqyrylǵan. 1923 jyly týǵan kishi leıtenant Qabdýlla Quskenov 150-shi Idrısk atqyshtar dıvızııasynyń 756-shi atqyshtar polki vzvodnyń komandıri mindetin atqaryp júrip, 1945 jyly 26 sáýirde Berlınniń janyndaǵy Blankenbýrg qalasynyń mańyndaǵy shaıqasta, eńbektep baryp nemis tankisiniń kózin joıyp, batalon komsorgymen birge jaýdyń transheıasyna basyp kirip, nemistiń 7 jaýyngerin óltirip, 9 jaýyngerin jáne ofıserin tutqynǵa aldy. Quskenov óziniń qa­ra­maǵyndaǵy 76 mm qos zeńbirekti sheber qoldanyp, jaýdyń 26 dalalyq jáne 3 zenıt pýshkasynyń kózin qurtyp, onymen qoımaı, nemis ambrazýrasyna granata laqtyryp DZOT-yn joıady.

1945 jyly 27 sáýirde bolǵan Berlın kóshesindegi urysta jertólelerdi sheber paıdalanyp, nemisterdiń tylyna ótip 200-den astam jaý áskerin tutqynǵa túsiredi. 1945 jyly 30 sáýirde Batyr ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Jaýynger Dankın

1941 jyly 22 qarashada Gımom qalasy mańynda bolǵan shaıqasta 87- atqyshtar dıvızııasy 283-atqyshtar polkiniń mınometshisi, 1918 jyly týǵan qazaq jaýyngeri Esentaı Dankın erligimen erekshelendi. Ol batalon shtabyna mańyzdy habarlamamen kele jatyp, komandalyq pýnktti qorshaýǵa alǵan jaýdyń 8 adamnan turatyn tobyn baıqap qalady. Jalǵyz ózi shabýylǵa shyqqan qazaq azamaty birden alǵa um­tylyp, jaýdyń úsh adamyn atyp túsirip, qalǵan úsh nemisti shtykpen túırep óltiredi. Úreılenip tura qashqan eki fa­shısi Dankın qýyp jetip ekeýin de myl­tyqtyń dúmimen uryp joq qylǵan eken.

Jaýynger Dankınniń batyldyǵyn Áskerı keńes músheleri jeke quramaǵa úlgi retinde kórsetip, ony Keńes Oda­ǵynyń Batyry ataǵyna usynady. Biraq ol Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Efreıtor Azahanov

Qyzyltýly Sývorov dıvızııasynyń 176-shy gvardııalyq polkiniń barlaýshysy, 1919 jyly týǵan efreıtor Saparqan Azahanov 1944 jyly 9 aqpanda barlaýda júrip, tyldaǵy polkke jasyryn shabýyldaýǵa kele jatqan 600-den artyq sarbazy bar fashıst jasaǵyn kórip qalady. Nemister de Azahanovty baıqap qalyp alasapyran atys bastalady. Azahanovtyń astyndaǵy atyna oq tıip, ózi jaraqattansa da nemisterdi alǵa bir qadam attatpaı, polkke habar berip úlgeredi. Sonyń arqasynda polk qorshaýdan aman qalady. Osy erligi úshin qazaq azamaty Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Aǵa serjant Jaqsymbaev

89-shy atqyshtar dıvızııasy 526-shy atqyshtar polkiniń, bólimshe ko­mandıri, 1920 jyly týǵan aǵa serjant Qur­manǵalı Jaqsymbaev maıdanǵa 1944 jyly Qaraǵandy áskerı komıssarıatynan shaqyrylǵan eken. Sevastopoldaǵy bolǵan shaıqasta ózin naǵyz batyr retinde kórsetken. Ol óziniń avtomatshylar bólimshesimen jaýdyń transheıasyna basyp kirip, jaýdyń 22 jaýyngeri men ofıseriniń kózin joıady. Jaýyngerdi marapattaý jaıly 1944 jylǵy 20 mamyr kúngi qujatta: «Shabýyl kezinde bizdiń jaýyngerlerdi jaý DZOT-y alǵa jyljytpady. Jaq­symbaev joldasqa DZOT-ty aınalyp baryp, ony granatamen qurtý mindeti júkteldi. Ol eńbektep DZOT-qa baryp, onyń úńireıgen aýzyna dáldep granata laqtyrdy. Qorǵanystaǵy jaýdyń 4-eýi ólip, 15-i tutqynǵa tústi» delingen eken. Osy erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Kishi serjant Ryskeldıev

1945 jyly 16 naýryzda Oder ózeniniń ba­tys bóligindegi plasdarmda bolǵan shaı­qasta 4-shi atqyshtar Bejısk dıvı­zııasy, 220-shy atqyshtar polkiniń bólimshe ko­mandıri kishi serjant, qyzylordalyq azamat Musa Ryskeldıev (1925 j.t.) eren erligimen kózge túsedi. Ony marapattaý jaıly qujatta: «Leıtenant Romanov bas­qarǵan rotaǵa bıiktikti alý tapsyrmasy júkteldi. Osy tapsyrmany oryndaý barysynda kishi serjant Ryskeldıev birinshi nómirli qol pýlemetimen oq jaý­dyryp, fashıstiń pýlemetshiler tobyn joıdy. Birinshi bolyp jaý transheıasyna basa-kóktep kirip, granatpen urys júrgizdi. Osy tusta Ryskeldıevke jaýdyń 5 jaýyngeri men ofıseri qarsy umtylyp, ony tirideı tutqyndamaqshy boldy. Biraq qazaq azamaty shuǵyl she­shim qabyldap, sońǵy granatasyn qolǵa ustaǵan kúıi jaýmen birge ózin de jaryp jiberdi» delingen. Qaza bolǵan soń Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapat­taldy.

Baılanysshy Nurbaev

Gvardııa aǵa serjanty Qýanyshbek Nurbaev (1915 j.t) maıdanǵa Aqmola oblysy Molotov aýdandyq komıssarıat­tan shaqyrylyp, 38-shi gvardııalyq artıllerııa dıvızııasy baılanys bóliminiń komandıri mindetin atqarǵan. Ol 1945 jyly 16 sáýirde Oder ózeniniń shyǵys jaǵalaýynda bolǵan aýyr shabýyl ke­zinde dıvızıondy baqylaý pýnktimen sheber baılanystyryp, ózeninen ótken­nen keıin de ony qamtamasyz etti. Ol tek bir kúngi urysta jaý oǵynyń saldarynan úzilgen 40-qa jýyq symdy qalpyna kel­tirdi.

1945 jyly 18 sáýirde baılanysshy­ Nurbaev qaýip-qaterdi elemeı, jaý oǵy­nyń astynda 15 dúrkin úzilgen lı­nııa­­ny­ jóndedi, artdıvızııanyń shabýy­lyn­ qamtamasyz etti, sonymen birge jaý­dyń qarsy shabýyldaryn sátsizdikke ushyratty. Osy erligi úshin baılanysshy-jaýynger 1945 jyly 20 sáýirde Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usy­­nyl­dy. Biraq «Lenın» ordenimen ma­ra­pat­taldy.

Serjant Aǵybaev

Serjant Dáýlet Aǵybaev (1921 j.t.) 1940 jyly Balqash áskerı komıssarıatynan maıdanǵa shaqyrylyp, 112-shi kavalerııa dıvızııasynyń 294-shi kavalerııalyq polkiniń 1-shi es­kadrondyq bólimshesine komandır bolyp taǵaıyndaldy. 1943 jyldyń 21 qańtarynda oǵan 30 keńes jaýyngerimen birge nemis áskeri bekingen arnaıy bıiktikti basyp alý jaıly tapsyrma júkteldi. Olar bıiktikti jaýdan tazartyp, qarsy umtylǵan fashısterdiń joıqyn soqqysyna tótep berdi. Bul batyrlardyń erligi jaıly jazylǵan baıandaýda: «Sońyna deıin turamyz! Biz ólsek te nemisterge qaıtadan bıiktikti bermeımiz!», degen keńes jaýyngerleri bir adym sheginbedi, bıiktikke birde-bir fashısti jolatpady. Eki kún boıy olar batyrlyqpen qorǵandy, jaýdyń tolassyz qyspaǵyn, jeti dúrkin qarsy shabýyldyń betin qaıtardy. Osy 30 qaharman eki kúnde 300 nemisti, 3 tankti jáne brondalǵan avtokólikti joıdy» delingen. Osy erligi úshin serjant Aǵybaev Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Qaıtys bolǵannan keıin I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattaldy.

Mergen Baıjanov

Gvardııa aǵa serjanty, baıanaýyldyq mergen Zeıtin Baıjanov (1915 j.t.) 61-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy, 187-gvardııalyq atqyshtar polki snaı­perlik bólimshesiniń komandıri bolyp maıdan jolyn 1941 jyly bastady. Alǵashynda ol 120 mm mınomet batareıa­synda qarapaıym júrgizýshi bolǵan eken. Keshikpeı mergen myltyǵyn qolǵa alady. Tipti tálimger-mergen dá­re­je­sine kóteriledi. 1942 jyldyń 25 qa­rashasynan bastap, úsh aıdyń ishinde ol 50 mergendi daıyndap shyǵady. Olar jaýdyń 128 jaýyngeri men ofıserin joıdy. Osy eńbeginiń nátıjesinde, 1943 jyldyń 25 maýsymynda Baıjanov Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Juldyz ordenimen marapattaldy.

Tálimger-mergen Baıjanov odan keıin de, ıaǵnı 1943 jyldyń sáýir aıy­nan bastap, az ǵana ýaqyt ishinde 72 mer­gendi daıyndady. Onyń jeke qu­ja­tynda:«Jaýynger Baıjanov daıyndaǵan mergender toby 632 nemis jaýyngeri men ofıserin joısa, jeke ózi 248 jaý­dyń jaýyngeri men ofıserlerin joıdy» delingen. Osy erligi úshin ol ekinshi dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady. Biraq «Lenın» ordenimen marapattalǵan.

Mergen Qabdýlov

1922 jyly týǵan, gvardııa serjanty, 66-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy 267- gvardııalyq atqyshtar polkiniń mergeni Ábdiqalyq Qabdýlov maıdanǵa Almaty oblysy Qaratal aýdanynan shaqyrylǵan. Ol 1942 jyldyń jeltoqsanynan 1943 jyldyń naýryzyna deıingi aralyqta 138 nemis soldaty men ofıseriniń kózin joıǵandyqtan, osy erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalǵan. Qolda bar málimetterge qaraǵanda, odan keıin de qazaq mergeni 1944 jyldyń shilde aıyn­da 215 fashısti joıǵan eken. Sonymen qatar jaýdyń 400-ge jýyq soldaty men ofıseriniń kózin qurtqan mergender tobyn daıyndaǵan. Biraq batyr jigit 1944 jyly 21 shildede mert bolǵan.

Tankshi Rahmetov

Uly Otan soǵysy kezinde erekshe kózge túsken tankshi Jumash Rahmetov 1919 jyly Qaraǵandy oblysy Qarsaqbaı kentinde dúnıege kelgen. 1941 jyly Syzran tank mektebin bitirgen gvardııa aǵa leıtenanty Rahmetov basqarǵan tank­shiler maıdan dalasynda nemistiń 8 aýyr qarýyn, 3 mınometin, 15 pýlemetin, 120 qorap snarıad pen mınasyn joıyp, jaýdyń 8 tankisin isten shyǵarady jáne nemistiń 175-ten astam jaýyngeri men ofıserin joıǵan.

1942 jylǵy 24 jeltoqsanda rjevtik Vereısta kenti úshin bolǵan shaıqasta gvardııa aǵa leıtenanty Rahmetov manevr jasap, kútpegen jerden shabýyl uıymdastyryp, jaýdyń 2 orta tankisin, 2 qarýdy, 7 pýlemettik pýnktti jáne 60-qa jýyq fashısti atyp túsiredi. Osy shaıqasta aýyr jaralanyp, qaza bolady.

Onyń erlik jazbasynda «Joldas Rahmetovtiń jaýyngerlik esebinde joıylǵan 4 nemis tanki, túrli kalıbrdegi 15 qarý, 36 DZOT, 6 mınomet, 19 pýlemet jáne 300 nemis soldaty men ofıseri bar. Jaýyngerlik batyldyǵy men qaharmandyǵy úshin gvardııa aǵa leıtenanty Rahmetov Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna laıyq» dep kórsetilgen. Biraq I dárejeli «Otan soǵysy» orde­nimen marapattaldy.

Tank komandıri Dúısenbekov

Atyraýlyq kishi serjant Kýtýzov brıgadasynyń 9-mehanıkalandyrylǵan Qyzyl Tý ordendi Varshava polkiniń tank komandıri Sada Dúısenbekov (1922 j.t.) – birinshi bolyp Berlındegi BISMARK-ShTRASSE-ge basyp kirgen jaýyngerlerdiń biri. Onyń marapattaý paraǵynda «1945 jyly 17 sáýirde Býslov aýdanynda ótken túngi shabýyl kezinde Dúısenbekovtiń tankisi birinshi bolyp jaýdyń qorǵanysyn buzyp ótip, 1 zenıttik batareıany, 2 tankige qarsy qarýdy, 35 avtokólik pen 30 nemis soldaty men ofıserin joıdy» delingen.

Odan keıin de 1945 jyly 1 mamyr kúni qıylystarda kómilgen 3 nemis tankisin joıyp, barrıkadany eńserip, sonymen qatar 50 fashısti jer jastandyrǵan. Berlınniń ortalyǵyna ótken shaıqasta 115 nemisti tutqynǵa túsirgen erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylǵan. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan.

Serjant Imantaev

Serjant Jetpisbaı Imantaev (1916 j.t.) 1939 jyly Aqtóbe oblysy Dzerjınsk áskerı komıssarıatynan ásker qataryna shaqyrylyp, 91-shi tank brıgadasynyń 2-shi tank batalonynda mehanık mindetin atqaryp júrgende soǵys bastalǵan. Qan maıdanǵa bastan- aıaq qatysqan onyń 1945 jylǵy 14 naý­ryzda jazylǵan marapattaý paraǵynda: «Brıgadanyń jaýyngerlik is-qımyldary kezinde mehanık-júrgizýshi Imantaev 14 shabýyldy sátti atqardy. Ásirese túngi shaıqastarda transheıa syzyǵyn kesip ótip, birinshi bolyp jaý shebine basyp kirdi.

Osy shaıqasta ekıpaj quramy 1 zenıt qondyrǵysyn, 3 oq atý núktesin joıyp, jaýdyń 4 avtomashınasyn qı­ratty. 1945 jyly 19 qańtarda shaıqas alańynda barlyq kedergiden sheber ádis jasaý arqyly jaýdyń qaptalynan aınalyp ótip, Zlochev qalasyna birinshi bolyp kirdi, sonymen birge jaýdyń 2 PTO-syn, 3 pýlemetin, 3 avtomashınasyn jáne jaýdyń 20 jaýyngeri men ofıseriniń kózin joıdy. Imantaev ekıpajy 1945 jyly 28 qańtarda Nıkolaev qalasy úshin shaıqasta jaýdyń 2 tankisin, 3 zeńbiregin, 1 zenıt qondyrǵysyn, 2 bronetransporterin, 9 avtomashınasyn, 5 motosıklin jáne 35 jaýyngeri men ofıserin joıdy. 1945 jyly 15 aqpanda Kalthaýs eldi mekeni baǵytyna barlaýǵa shyqqanda onyń tankisi atys astynda qaldy, sońynan eki oq tankke dál tıip, nátıjesinde órtke orandy. Biraq serjant jalynǵa oranǵan tankisin shaıqas alańynan bir shaqyrym qashyqtyqqa shyǵaryp, órtti sóndirdi» delingen. Osy erligi úshin ol Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Sanıtar Rahmetqalıev

1942 jyly burynǵy Gýrev oblysy Gýrev aýdandyq áskerı komıssarıattan maıdanǵa shaqyrylǵan Kamal Rahmetqalıev (1900 j.t.) 134-shi Verdınsk «Qyzyl Týly» atqyshtar dıvızııasy, 735-shi «Qyzyl Týly» polktiń 5-shi atqyshtar rotasynda sanıtar mindetin atqarǵan Kamal Rahmetqalıev 1944 jyly 29 shildede Vısla ózeninen ótý kezinde aýyr jaraqattanǵan 29 jaýyngerdi oq astynan aman alyp shyq­qan.

Sondaı-aq 1944 jyly 4 tamyzda Barychka selosy úshin urysta, Rah­metqalıev jaqyn úıde eki jaraly ofıser jatqanyn baıqap qalyp, oǵan jaqyndap qalǵan nemisterge qol pýlemetinen oq jaýdyrady. Erjúrek sanıtar óz ómirin táýekelge tigip, úıge kirip eki ofıserdi alyp shyǵady. Sol kúni Rahmetqalıev soǵys alańynda ár­túrli jaraqat alǵan 48 jaýynger men 8 ofıserdi aman alyp shyǵady. Ol 1944 jyly 16 qyrkúıekte Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Sanıtar-nusqaýshy Sarseev

Almaty oblysy Jambyl aýdandyq komıssarıattan maıdanǵa shaqyrylǵan Tashnen Sarseev (1912 j.t.) 133-at­qyshtar dıvızııasy, 681-polktiń sanıtar-nusqaýshysy retinde 1941 jylǵy 10 shildeden bastap soǵysqa kiredi. Ol soǵys alańynan 168 jaraly jaýynger men ofıserdi, onyń ishinde 120 adamdy qarýlarymen qosa aman alyp shyq­qan. 1941 jyly 17 qazan men 6 qarasha aralyǵynda Kalının qalasy úshin shaıqasta soǵys alańynan 87 adamdy, sonyń ishinde 75-in qarýymen alyp shyqsa, 1941 jyly 30 qarasha jáne 1 jeltoqsanda Máskeý oblysy, Kommýnıst aýdany Kamenka jerindegi shabýylda 15 jaraly jaýyngerdi jaý joldy jaýyp tastaǵanyna qaramastan, jaqyn mańdaǵy Krasnopolıansk aýrýhanasyna jetkizedi.

1941 jyly 5 jeltoqsanda Máskeý oblysy Horoshılovo selosyndaǵy shaıqasta soǵys alańynan 8 jaýyngerdi qarýlarymen qosa qutqarsa, 1941 jyly 16-23 jeltoqsanda Týla oblysynyń Gorohovo, Selıverstovo, Lgovo eldi mekenderin azat etý kezinde soǵys alańynan 30 adamdy alyp shyqty. Odan basqa, Sarseev 1941 jyly 28 qarashada Máskeý oblysy Kommýnıst aýdany Klýsovo selosynda urys alańynan 1 stanokty pýlemet, 1 rotalyq mınometti shyǵardy jáne qıraǵan tankke qarsy pýshkany shyǵarýdy uıymdastyrdy. Osy erlikteri úshin Keńes Odaǵynyń Batyr ataǵyna usynylǵan, biraq tek «Lenın» ordenimen marapattaldy.

Batalon sanıtary Batyrbekov

Maıdanǵa 1942 jyly Qaraǵandy oblysy Jezqazǵan aýdandyq komıssarıat­tan shaqyrylǵan ulytaýlyq Aıtjan Batyrbekov (1913 j.t.) 62-shi gvardııalyq tank brıgadasy motorlandyrylǵan avtomatshylar batalonynyń sanıtary retinde maıdan dalasynda shaıqas alańynan 20 jaralyny alyp shyǵyp qana qoımaı, otqa oranǵan tankten barlyq ekıpajdy qutqarady. Sondaı-aq Polesse, Vole-Morovıska, Zabojeon eldi mekenderi úshin bolǵan shaıqasta erekshe kózge túsip, jaralylardy qut­qarýmen qatar, 8 nemis jaýyngeri men ofıseriniń kózin joıady. 1945 jyly 2 aqpanda nemis basqynshylaryna qarsy kúreste jaýyngerlik boryshyn úlgili oryndaǵany úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn berý usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Saper Janserikov

1941 jyldyń 20 shildesinde Almaty qalasynan Qyzyl Armııaǵa shaqyrylǵan Qudaıbergen Janserikov (1914 j.t.) Lenın jáne Qyzyl Tý ordendi Sývorov dıvızııasynyń 86-shy jeke gvardııalyq saperlik batalonynda jaýyngerlik mindetin atqardy.Onyń marapattaý paraǵynda: «Dıvızııa Vısla ózeninen ótken kezde saper Janserikov eki dúrkin snarıad jaryqshaqtary tıip zaqymdanǵan qaıyqty qaıta jóndep, ózenniń ekinshi betine 13 ret júzip ótip, parom arqyly qarý-jaraqpen tıelgen 6 júk kóligin, 76 mıllımetrlik 8 zeńbirekti, 250 jaıaý jaýyngerdi ózen arqyly ótkizdi» delingen. Osy erligi úshin Keńes Oda­ǵynyń Batyry ataǵyna usynylǵan. Biraq tek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.Bundaı mártebeli ataqqa ol 1945 jyldyń 22 aqpanynda ekinshi ret usy­nylady. Onyń marapattaý paraǵynda: «Janserikov jaýdyń oǵynyń astynda jaýdyń sym kedergisinen eki ótpe jol jasap, Radom qalasyna jaqyndaǵan tank­terge ilesip, jaýdyń mınalaryn isten shyǵaryp, bizdiń tankterdiń alǵa jyljýyn qamtamasyz etti» delingen. Biraq oǵan Batyr ataǵynyń ornyna ekinshi ret Qyzyl Tý ordeni beriledi.

Aǵa serjant Saǵyndyqov

1942 jyly Almaty oblysynyń Alakól aýdanynan maıdanǵa shaqy­rylǵan aǵa serjant Minaıqul Sa­ǵyndyqov (1906 j.t.) kıevtik Qyzyl Tý ordendi B.Hmelnıskıı 136-atqyshtar dıvızııasynyń 42-saperlik bólimshesiniń komandıri bolyp soǵysqa aralasady. Ol 1944 jyldyń 1 tamyzynda tolassyz jaýǵan oqqa qaramastan, qaıyqpen jaý lageri ornalasqan jaǵaǵa birinshi bolyp júzip ótedi. Bir túnde desantpen birge ózenniń arǵy jaǵasyna jeti ret baryp keledi.

1944 jylǵy tamyzdyń 2-si men 7-si aralyǵynda ol ótkeldegi paromǵa qarý-jaraq jáne artıllerııa zeńbirekterin tıep alyp, jaýǵan oqtyń astynda ózennen 42 dúrkin ótedi. Osy batyr­lyǵy úshin 1944 jylǵy 8 tamyzda aǵa serjant Minaıqul Saǵyndyqov Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Biraq Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Aǵa serjant Saǵyndyqov ekinshi ret 1945 jyldyń 31 naýryzynda taǵy da Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynyldy. Onyń marapattaý paraǵynda: «1945 jyly 27 naýryzda Mertvaıa Vısla ózeninen ótý kezinde bólimshe komandıri Saǵyndyqov erekshe batyldyq pen áskerı zerektigin kórsetti. Ol bir saǵat ishinde ózennen 7 dúrkin ári-beri ótip, 40-qa jýyq jaýyngerdi qarsy jaǵalaýǵa jetkizdi. Bul jaýyngerler jaý plasdarmyn basyp alyp, polktiń ózen arqyly ótýge múmkindik jasady» delingen. Sóıtip ekinshi dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry usynylǵan oǵan bul joly da Qyzyl Tý ordeni buıyrypty.

Berik ÁBDIǴALIULY,tarıhshy,Parlament Májilisiniń depýtaty