Qazaqstandyq qoǵamdyq sana kúrdeli jáne shashyrandy. Oǵan áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy túrli keleńsiz úrdisterdiń teris áser etetini sózsiz. Sol úrdisterdiń biri retinde halyqtyń óz qajetin óteýi úshin, negizinen, nesıe alýǵa táýeldiligin aıtýǵa bolady. Sondaı-aq naryq monopolııalanyp, sybaılas jemqorlyq pen qylmys boı bermeı, basqarý júıesindegi qabyldanǵan sheshimderdi iske asyrýdaǵy sapasyzdyq pen monopolısterdiń sóz baılasýy qalypty jaǵdaıǵa aınaldy.
Ekonomıkalyq turǵydaǵy derbestiginiń jetkiliksizdiginen, kesh áleýmettenýinen jáne jalpy azamattyq belsendiliktiń tómendiginen qazaqstandyqtardyń óz bolashaqtaryna degen senim deńgeıi tómendeı túsken sekildi. Eńbek naryǵyndaǵy naqty ahýalǵa sáıkes keletin mamandar daıarlaı almaı otyrmyz. Bul óz kezeginde jumyssyzdyqty kóbeıtti, baǵany tym asqaqtatyp, ekonomıkalyq damýdyń sapasyn nasharlatty. Eńbek etý daǵdysy men halyqqa áleýmettik qyzmet kórsetý sapasynyń deńgeıi tómendedi.
Saıyp kelgende, báleniń bári – áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldyń nasharlaýynan, barlyq salada istelip jatqan jumystardyń sapasyzdyǵynan. Sonyń sebebinen, jumyssyzdyq, áleýmettik túıtkilder turǵyndardyń ómir deńgeıi men onyń ózin-ózi seziný máselesi men kóńil-kúıine teris áser etýde. Jastar sapasyz bilim alyp, sodan kelip jumyssyzdardyń qataryn toltyryp, qarapaıym jumystardy elemeı, aýyrdyń ústi, jeńildiń astymen júrip, ter tókpesten jáne jaýapkershilikti moıyndaryna artpastan, óz mamandyqtarynan «jerip», aqshasy mol qyzmetti izdep, shetinen «bastyq» bolǵylary keledi. Qazaqstannyń kez kelgen túkpirinde shurq-tesik, oıqysh-oıqysh joldar, qabyrǵalary jarylyp, esik-terezesi qısaıǵan, shatyry ushyp, tóbesinen sý aǵyp, sylaǵy túsken, tipten opyrylyp qulap jatqan jańadan salynǵan úıler kezdesedi. XXI ǵasyrda osyndaı turmystyq «yńǵaısyzdyqtyń» taýqymetin kórip, mal asyrap, ony baǵaıyn dese, órisi tar aýyldar qanshama. Sapa turǵysynan alǵanda qalalardaǵy jaǵdaı da máz emes. Jappaı sapasyzdyq nemquraıdylyqqa ákelip, adamnyń peıili buzylyp, jany kúızeliske ushyrap, azamattar sanaly qadam jasaýdan qalyp barady.
Turǵyndarǵa kórsetiletin turmystyq qyzmetterdiń sapasynyń kóp jaǵdaıda syn kótermeýi qoǵamda ártúrli teris pikirler týdyryp, áleýmettik jelilerde jaǵymsyz aqparattyq keńistik qalyptastyrýda. Ol, óz kezeginde, qoǵamdyq ortanyń áleýmettik-mádenı negizine kóleńke túsirip, memlekettik basqarý júıesiniń bedeline nuqsan keltirýde. О́ıtkeni adamdardyń ózderin áleýmettik turǵyda jaqsy sezinýi olardyń kóńil kúıine, qazirgi jáne bolashaqtaǵy ómirlik jaǵdaılaryn sýbektıvtik turǵyda baǵalaýlaryna, materıaldyq jaǵdaıy men áleýmettik mártebesine baılanysty. Onyń syrtynda olardyń kásibı qyzmeti, quqyqtyq turǵyda qorǵalýy jáne eldegi qoǵamdyq-saıası, etnosaralyq jáne dinaralyq, odan qala berse, ekologııalyq máseleler taǵy bar. О́z ómiri men áleýmettik-qoǵamdyq úderisterdi synı kózben baǵalaý barysynda qazaqstandyqtardyń boıyn optımızm de, pessımızm de bıleıdi.
Osy kórinisterdiń barlyǵynyń negizi, ókinishke qaraı, barlyq deńgeı men saladaǵy sapasyzdyqtyń kúndelikti ómirde, adamdardyń turmysynda oryn alyp otyrǵandyǵynda jatyr. Bul aqyr sońynda eldegi áleýmettik-psıhologııalyq jaǵdaıǵa teris áser etip, túbinde áleýmettik shıelenis týdyrýy múmkin. Mundaı qubylys memlekettilikke qaýip tóndiretin, tipten oǵan qarsy jumys isteıtin óte joıqyn jáne jymysqy kúsh bolyp esepteledi. Sapasyzdyq: qýrap qalǵan aǵash pen taptalǵan kógal, shashylyp jınalmaı jatqan qoqys, maıysqan baǵanalar men qorshaýlar, bir maýsymǵa jaramsyz kóshedegi jolaq syzyqtar jáne taǵysyn taǵylar. Bular kózge kórinetin sapasyzdyqtardy qurasa, qoǵamdyq ómirdiń túrli salalarynda óz sheshimderin iske asyryp, naqty nátıjege qol jetkize almaı jatqan memlekettik basqarý organdarynyń qabilettiliginiń tómendeýin ustap kórýge bolmaıtyn sapasyzdyq retinde qarastyrýǵa bolady. О́ıtkeni qolǵa alynǵan istiń túpki nátıjesi sapalyq kórsetkishtermen emes, jalpy óndirilgen ónim men jalpy bólingen qarjy jáne onyń «tolyqtaı ıgerilýimen» baǵalanýda. Ulttyq sana qalyptastyrý máselesi uzaq merzimdik bolǵandyqtan, ýaqyt uttyrmaı, sapany qolǵa alý arqyly Qazaqstandy áleýmettik jańǵyrtý barysynda sanaǵa sapamen birtindep áser etip, ony azdap demep jibergen jón bolar.
Qalaı degende de, bizge batyl da tıimdi, memleketshil qadamdar qajet-aq. Bálkim, sonda ǵana zańnyń ústemdigi ornaıtyn kún týar.