Alǵa umtylǵan Aqmola

Alǵa qoıǵan asqaraly mindet­ter­di jáne daǵdarystan keıin­gi damýdyń basymdyqqa ıe baǵyt­ta­ryn júzege asyra otyryp, óńir qaterli qaýip – jaman tumaýdyń áserinen týyndaıtyn qolbaılaýǵa qa­ra­mastan damýdyń serpinin saq­tap qala bildi. Bıylǵy al­ǵash­qy bes aıdyń qorytyndysy kóńil to­ǵaıtarlyq.

Ekonomıkalyq belsendilikke de­meý bolyp otyrǵan ınves­tı­sııa ekeni belgili. Jyl ba­sy­nan beri óńir ekonomıkasyna 100 mlrd teńgeden asa ınves­tı­sııa­lyq qarajat baǵyt­tal­dy. Bul kór­­setkish ótken jylǵy sáı­kes mer­­zimmen salystyrǵanda 16,5 pa­­ıyzǵa kóp. Onyń ishinde den­saý­lyq saqtaý salasyna quıyl­ǵan qarajat kólemi 7,3 ese­ge art­­­ty. Mundaı oń sıpat aqparat pen baılanys, aýyl sharýa­shy­ly­­­ǵy, demalys jáne bilim salala­ryn­da da bar. «Bıznestiń jol kar­­tasy – 2025» jáne «Eńbek» baǵdarlamalarynyń sheńberinde shaǵyn jáne orta bızneske jan-jaq­ty qoldaý kórsetilýde. О́t­ken jylǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 28 paıyzǵa ósim bar. Esepti kezeń ishinde «Bız­nes­tiń jol kartasy» boıynsha jalpy kólemi 1,7 mlrd teńge bolatyn 500-den asa joba qoldaý tapty. Bir aıta keterligi, óńirlik bız­nes «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyna belsene qatysady. Osy jyly 9,2 mlrd teńgeniń 47 jobasy qar­jy­lan­dy­ryl­dy. 1 300 jańa jumys orny ashyldy. Azamattarǵa áleýmettik qoldaý kór­­se­týge jáne jumyspen qam­tý­ǵa erekshe nazar aýdarylýda. Baǵdarlamalardyń júzege asýy barysynda 10 myńnan asa tu­raq­ty jumys orny ashylmaq, 20 myń­nan asa adamǵa áleýmettik tólem tólendi.

Búgingi tańda baǵany turaq­tan­dyrý – aıryqsha mańyzdy másele. Áleý­mettik mańyzdy taýar­lar­dyń baǵasyn ustap turý úshin jer­gi­likti taýar óndirý­shi­lerge 1,1 mlrd teńge nesıe berildi. Oblys or­talyǵynda Kokshe market áleý­mettik pavılondar jelisi ke­ńeıtilýde. Ondaǵy taýar bazar baǵa­synan 10-15 paıyzǵa arzan. Aı­maqta áleýmettik mańyzdaǵy azyq-túlik taýarlarynyń 28,4 myń tonna qory bar.

Oblys negizinen aýyl sha­rýa­­shy­ly­ǵy aımaǵy bolyp sanalady. Dıqandar ár jyl saıyn 2 mln tonnadan asa astyq ónim­de­rin 30 alys jáne jaqyn shetelge eksportqa shyǵarýda. Bıyl 4,5 mln gektar jerge astyq jáne maıly daqyldar tuqymy egildi. 21 myń gektar alqapqa kartop tu­qy­my sińirildi. Kartop egý kóle­mi 6,2 myń gektar alqapqa keńeıtildi. Sýarmaly jer kólemi de jyldan-jylǵa artyp keledi. Barlyq sýarmaly jer kólemi 30 myń gektardy qurap otyr. Oblys dıqandary 70 mlrd teńge memlekettik qoldaýǵa ıe boldy. Esepti kezeńde 96,2 mlrd teńgeniń ónimin óndirdi. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵan 14 paıyzǵa kóp. Aı­maq­ta iri qara sany da kóbeıip keledi. Malsaq qaýym 545 bas mal baǵyp otyr. Bul oraıdaǵy ósim 3,2 paıyzdy quraıdy. Qoı, eshki sany da 3,5 paıyzǵa kóbeıip, 740 myńdy qurady. Jylqy sany da 7,5 paıyzǵa ósti. Qus sany 9,5 mln-ǵa jetti. Jyl basynan beri et ón­dirý baǵytyndaǵy 112 joba jú­­zege asyryldy. 19 taýarly sút fer­­ma­synda 4 myńnan asa mal saýy­lýda. Esepti kezeń ishinde 23 etti baǵyttaǵy mal fermalary qu­ry­­lyp, 1,2 myń bas mal baǵyp otyr.

О́ńirde turǵyn úı qurylysy salasynda da oń mysaldar bar. «Nurly jer» baǵdarlamasy jú­ze­ge asyrylǵaly 1,6 mln sharshy metr turǵyn úı salyndy. 14 myń otbasy páter máselesin ońy­nan sheshti. Bıyl 655 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıda­la­nýǵa berý kózdelýde. Sol kezde taǵy da 5 myńnan asa aqmo­la­lyq qonystoıyn toılaıdy. Mem­lekettik ınvestısııa ese­bi­­nen 3 161 páterlik 71 kópqa­bat­ty turǵyn úı salynýda. 34 kópqabatty turǵyn úı bıyl paı­da­lanýǵa beriledi. Áleýmettik ja­ǵynan az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa 551 jalǵa beriletin páter usynylsa, 179 kópbalaly otba­syn baspanamen qamtamasyz etý josparlanyp otyr.

Búgingi tańda jol máselesine de jiti kóńil bólinýde. Osy jyly 700 shaqyrymnan astam jergilikti mańyzy bar joldar jóndeledi. Sapaly jol kólemi 82 paıyzǵa artady. 430 shaqyrym aýyldyq jerlerdegi jol jóndeýden ótki­zi­ledi. Jergilikti mańyzdaǵy jol men eldi mekenderdegi kóshe­ler­di jóndeýge 36,3 mlrd teńge qaras­ty­rylyp otyr. Sońǵy 3 jyl ishinde 1 300 shaqyrym jergilikti ma­ńyzdaǵy jol jóndeldi. Bıyl sýmen jabdyqtaý júıelerin salý jáne jóndeý baǵytynda 38 eldi mekende tıisti jobalar júzege asyrylmaq. Jobalarǵa 9,5 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. 7 myń aýyl turǵyny ortalyq­tan­dy­rylǵan sýmen qamtamasyz etil­mek. Kógildir otynmen qamtamasyz etý ju­my­sy jal­ǵa­sýda. Arshaly jáne Selınograd aýdandarynyń 20 eldi mekeni bi­rinshi kezekte gazben jab­dyq­talady. 2021-2023 jyl­dar­ǵa res­pýblıkalyq bıýdjetten osy ba­ǵyt­taǵy 13 jobany qarjy­lan­dyrý úshin 14,4 mlrd teńge qara­jat qarastyrylyp otyr.

О́kinishke qaraı, óńirde bir­qa­­tar ekologııalyq másele­ler bar. Ákimdik salalyq mınıs­tr­lik­termen birlese otyryp 2024 jylǵa deıin oryn alyp otyr­ǵan jaǵdaıdy jaqsartý úshin Jol kartasyn ázirledi. Qatty tur­mys­tyq qaldyqtardyń 7 jańa polıgony salynyp, Shýchınsk-Býrabaı kýrort­ty aımaǵyndaǵy kólder taza­la­nady.

Pandemııa kezinde aýdandyq aýrýhanalar 11 jyljymaly dıag­nos­tıka keshenimen jab­dyq­taldy. О́tken jyly 4 jańa den­saýlyq nysany paıdalanýǵa be­ril­di. Oblys orta­ly­ǵynda 630 oryn­dyq jańa zaman­ǵy kópsalaly aýrýhananyń qurylysy aıaqtalýǵa taıaý. Bul oraıda da qyrýar jumys atqa­ryl­dy. Jaman tumaý jaı­laǵan kezeńde bilim berý salasy qıyn­shylyqtarǵa qaramastan nátıjeli jumys istedi. Úsh aýy­sym­dy mek­t­ep­terdiń máselesi túbegeıli she­shiledi. Jyl sońyna deıin 4 mek­tepti paıdalanýǵa berý kóz­de­lýde. Jibek joly, Jal­tyr­kól, Shubar eldi meken­de­rin­de árqaısysy 900 oryndyq úsh aýyl mektebi salynady.

Aqmola oblysy