О́lketanýshy, kásipker, mektep muǵalimderi men oqýshylary, memlekettik qyzmetkerler men eńbek ardagerlerinen quralǵan top «Yrǵyzdan Yrǵyzbaıdyń eline» atty saparǵa shyǵyp, Shyǵys Qazaqstan oblysy Abaı aýdanyn kókteı, Shyńǵystaý baýraıyndaǵy qasıetti oryndardy aralady. Yrǵyz aýdany azamattary Abaıdyń 175 jyldyǵyna oraı jońǵar shapqynshylyǵy zamanynda Yrǵyz ózeni boıynda ómir súrgen Qunanbaı О́skenbaıulynyń uly atasy Yrǵyzbaı aýylynyń kósh jolymen júrip ótýdi ótken jyly josparlaǵan. Indettiń kesirinen sapar keıinge shegerilip, bıylǵy maýsymnyń sońynda ǵana Abaı eline jol tústi.
Abaı Qunanbaıulynyń Yrǵyzbaı, Keńgirbaı, Torǵaı esimdi babalarynyń ózderimen attas ózender boıynda týyp, dýaly aýyz tulǵalar bolǵany aýyzeki áńgimede aıtylyp qalatyn. Yrǵyz aýdanynyń ákimi Ádilkereı Áýelbaev Abaı jurtyna sapardy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń sheńberinde etnotýrızmdi damytý baǵyty boıynsha tamasha uıymdastyrdy. Oblys ákimi Ońdasyn Orazalın osy jobany el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańynda uly tulǵalarymyzdyń esimderin jańǵyrtyp, jastardy otansúıgishtikke baýlý baǵytyndaǵy tyń bastama ekenin maquldady.
Qasıetti Shyńǵystaý jerine yrǵyzdyqtar avtokólikpen, temir jolmen jáne ushaqpen jetti. Avtokólikpen attanǵan top quramyndaǵy Aqtóbe telearnasynyń jýrnalısteri Torǵaı men Jezqazǵan dalasyn, Jańaarqa, Ulytaý, Qarqaraly aýdandary aýmaǵyndaǵy qasıetti oryndardy, tarıhı nysandardy beınetaspaǵa túsirip, jol boıy aýyl turǵyndarynan suhbat aldy. 1849-1852 jyldary Qarqaraly okrýginde aǵa sultan bolǵan kezinde Qunanbaı qajy saldyrǵan meshit-medrese búginde memleket qaraýyna alynyp, Qarqaraly aýdandyq Qunanbaı qajy atyndaǵy ortalyq meshit dep atalady.
Semeı qalasynda yrǵyzdyqtardy qala ákimdigi qyzmetkerleri, qalalyq mádenıet bóliminiń mamandary, Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıteti ókilderi kútip aldy. Qonaqtar Semeıde «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne mádenı-memorıaldyq qoryq mýzeıin, Abaı oqyǵan Ahmet Rıza medresesin tamashalap, A.Nevzorov atyndaǵy О́ner mýzeıi, Alash qaıratkerleri bilim alǵan, 1903 jyly ashylǵan M.O.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdi aralap, Abaı aýdanyna sapar shekti. Abaı dúnıege kelgen Syrt Qasqabulaq, Qunanbaı áýleti jerlengen Aqshoqy, Muhtar Áýezovtiń týǵan aýyly – Bórili, Jıdebaıdaǵy Abaı men Ospan, Shákárim men Ahat Shákárimuly kesenesine, Zere men Uljan ana zıratyna duǵa oqyp, Eńlik-Kebek kesenesine aıaldap, sapardy aýdan ortalyǵy Qaraýylda aıaqtady.
Qaraýyl aýylynda ótken «Yrǵyz óńiri men Abaı eliniń ortaq qundylyqtary» tanymdyq konferensııasynda Yrǵyz aýdanynyń ákimi Ádilkereı Áýelbaev: «26 mamyrda Yrǵyz aýdanynyń qurylǵanyna 100 jyl toldy. Osy aıtýly kúndi biz shama-sharqymyzsha atap óttik. Qazaqtyń tarıhı, kıeli jerleriniń biri – Yrǵyz patsha bekinisi túrinde salynǵany tarıhtan belgili. Qazaq eliniń basyndaǵy túrli oqıǵalar da Yrǵyzdy aınalyp ótken joq. Bizder el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańynda Yrǵyzdan shyqqan memleket qaıratkerlerine arnap «Alty arys» kitabyn daıyndadyq. Jınaq jaqynda baspaǵa beriledi. El basyna qıyn kún týǵan soǵys jyldary, odan keıingi halyq sharýashylyǵyn qalpyna keltirý jyldary Yrǵyz aýdanynan 23 Sosıalıstik Eńbek Eri shyqqan. Sol kezeńde mundaı tamasha jetistikke jetip, eńbegi baǵalanǵandar óte sırek edi.
Búginde Yrǵyz aýmaǵynan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtokólik dálizi ótip jatyr. Kelesi jyly respýblıkalyq deńgeıde elimizdiń batysyn elordamen baılanystyratyn avtokólik joly bastalady dep josparlanýda. Biz mıllıondaǵan jyldar buryn Yrǵyzǵa qulaǵan Jamanshyń meteorıti aınalasyn abattandyryp, týrıstik ortalyqqa aınaldyrýǵa kiristik. Aýdan aýmaǵynyń tórtten bir bóligin alyp jatqan «Yrǵyz-Torǵaı» rezervat aýmaǵynda týrıstik marshrýtty damytýdy oılastyrdyq», dep josparlarymen bólisti. Sondaı-aq atalǵan jıynda Abaı men Yrǵyz aýdandary arasynda mádenı sharýashylyq baılanystardy jandandyrý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
«Uly Abaıdyń 175 jyldyǵy qarsańynda El Prezıdenti Q.Toqaevtyń tikeleı tapsyrmasymen Semeı jerinde halyqqa taǵylym beretin, keıingi urpaqqa úlgi bolyp qalatyn kóptegen ıgilikti is atqaryldy. Aýdan shekarasy Bórili mekeninen bastap, aqyn týǵan Syrt Qasqabulaq, Aqshoqydaǵy Qunanbaı qajy qorymy qorshalyp, Qunanbaı qajy atyndaǵy memorıaldyq keshen- murajaı salyndy. Iisi qazaqtyń aıaýly mekeni Jıdebaıdaǵy Abaı-Shákárim kesheni jańǵyrtyldy. Aýdan ortalyǵy Qaraýylda Qunanbaı qajy atyndaǵy meshit salynyp, 1976 jyldan beri jóndeý kórmegen sý qubyrlary qaıta jańartyldy.100 oryndyq balabaqsha salynyp, 1 qyrkúıekte baldyrǵandarǵa esigin ashady.
Yrysty, tarıhı tamyry tereńge jaıylǵan Yrǵyz aýdany turǵyndarynyń zııaraty qazaqtyń bas aqyny – uly Abaıǵa degen sheksiz qurmeti dep bilemiz. Osy sapardan keıin Aqtóbe oblysy Yrǵyz aýdany men ShQO Abaı aýdany arasyndaǵy qarym-qatynastarǵa, mádenı-ekonomıkalyq baılanystarǵa tyń serpin beretin birlesken jobalarǵa jol ashylady degen oıdamyn», dedi Abaı aýdanynyń ákimi Nurjan Ábdikárimov.
Uly Abaımen bes ata týystyǵy bar 85 jastaǵy aqsaqal Manataı Baltaqaıuly ózin Yrǵyzbaıdan týǵan Myrzataıdan taratady. «Yrǵyzbaıdan Myrzataı, О́skenbaı, О́ser, Jortar esimdi tórt ul taraǵan. Yrǵyzbaıdan Myrzataı, odan Juman, odan Tolǵanbaı, odan Baltaqaı. Baltaqaıdan – men», deıdi aqsaqal.
«...Patshadan qazaq úshin múftı surap»
Abaı aýdanynyń ortalyǵy Qaraýylda «Yrǵyz aýdany men Abaı eliniń ortaq qundylyqtary» taqyrybynda ótken basqosýda Qunanbaı babalarynyń aqtaban shubyryndy jyldary Yrǵyz, Torǵaı, Keńgir ózenderiniń boıyn jaılaǵany týraly aýyzsha derekter kóp aıtyldy. Shyńǵystaý baýraıy jońǵardan bosaǵan soń Mamaı batyr bastaǵan batyrlar atajurtqa qozǵala bastaıdy. Aqtóbelik ólketanýshy Bekarystan Myrzabaıuly kósh joly týraly tómendegideı derek berdi: «Asan Qaıǵy Edilden attanǵanda aǵasynyń balasy, qarǵa boıly Qaztýǵandy, óz balasy Abat, Oımaýyt taıpasynyń ókili Sherǵuttyny ertip, Jemniń boıyn biraz ýaqyt jaılap, Hantórtkúl degen jerde keńes qurady. Osy keńeste qarǵa boıly Qaztýǵan ári qaraı kóshetinin aıtady. Asan Qaıǵynyń balasy Abat:
− Ormanbet bı ólgen kún,
On san noǵaı búlgen kúni Qaztýǵandy tóbe bı dep tanyp, «О́lsek bir shuńqyrda, tiri bolsaq bir týdyń astynda bolamyz» dep qylysh sıpap ant bergen. Abat pen Qaztýǵan Asan Qaıǵydan bata alǵanda Sherǵutty:
− Eı, Qaztýǵan, Qaztýǵan,
Baǵyń seniń kóp bolyp,
Aqylyń seniń az týǵan.
Edil jurttan aıyrylyp,
Ońalmassyz máz týǵan.
Seniń barar jerleriń
Qar jaýmaıtyn jaz týǵan.
Jazda bolsa jaıy joq,
Edildeı jerdiń maıy joq.
Tájirıbelep qarasań,
Bul sapardyń jóni joq.
Biz bul sapar etkeli
Ormanbet bı onda óldi,
Baıtaq áýlıe munda óldi.
Máýlimberdi, Qarasaqal,
Oıyldan ótip, Jemde óldi.
Qaıtatuǵyn kez keldi. Men barmaımyn» dep bas tartty. Sońynan órgen jurt úsh baǵytqa bólingende Asan Qaıǵy bylaı dep qoshtasqan:
«Otyz eki sala О́lkeıik,
Toqsan sala Torǵaıym.
Yrshyp aqqan 25 sala Yrǵyz,
Balyǵy taıdaı týlaǵan,
Baqasy qoıdaı shýlaǵan. Bir zamandarda jetim bala, jesir qatynnan myńǵyrtyp mal aıdaǵan el bolarsyń. Attyń saýyryna syımaısyń ǵoı»...
25 sala Yrǵyz ózeniniń shaǵyn salasy ejelden Baqsaıys dep atalady. Bul jer Túrkistan men Dórbentten keletin ıslam úlemderiniń Arqaǵa óter joly eken. Baqsaıys Áziret Áliden taraıtyn Ysqaqtyń 7 urpaǵy bolsa, Muhtar Áýezov Baqsaıys áýlıeniń 45-shi urpaǵy. Baqsaıystan taraǵan Asan qoja saldyrǵan medreseden bilim alǵan Dosjan ıshan Qashaquly Qunanbaımen birge Mekkege qajylyqqa baryp tákııa úı saldyrǵan. Mekkege barǵan qazaqtar toqtaıtyn qonaqúı jeti qazaqtyń qarjysymen turǵyzyldy» degendi biz Dosjannyń atqosshysy bolǵan О́táli qajynyń balasy Aıladyrdan (О́zbekstannan kóship kelgen) estidik. Osy málimetti Dosjan hazirettiń týǵan jıeni Zaınolla qarı men tama Nurpeke ıshannyń nemeresi Zaınaǵı Ábdirahman da rastaıdy. Mekkeden jer alyp, tákııa úı salýǵa qarjy jumsaǵan jeti adam myna kisiler: qyrǵyz Shábden qajy, Uly júzden Qasymbek datqa, Orta júzden Qunanbaı О́skenbaıuly, aǵaıyndy Appaz ben Myrqy degen Syr boıyndaǵy jappas rýynyń kisileri, Dosjan haziret Qashaquly, tama Nurpeke ıshan. Jeti adam keńes qurǵanda, Qunanbaı О́skenbaıuly eń birinshi bolyp taqııasyn sheship ortaǵa qoıady da, qaltasynan altyn salǵan. Jer satyp alynyp, qonaq úı qurylys bastalǵanda, osy jumysqa basshylyq Dosjan ıshanǵa (1815-1896) amanattalyp, ol Mekkede qaldy. Qonaq úı eki jarym jylda salynyp bitken soń Dosjan Qashaqulynyń atyna rásimdeledi. Sol ýaqytta qajylyqqa barǵan qazaqtardyń qonaqúı qurylysy týraly arab elderiniń arhıvterinde derekter bolýy múmkin. Búginde Mekkedegi qazaq qonaqúıiniń bankterdegi esepshoty, oǵan túsken qarjy joldary zertteýdi kútip jatyr. Al Dosjan ıshan elge kelgen soń meshit-medreseler salyp, bala oqytyp, rýhanııat pen aǵartýshylyqqa úlken eńbek sińirdi. Onyń medresesinen HH ǵasyrdyń basynda kóptegen bilimdi azamat shyqty. Dosjan Qashaquly «Ál-Asqarııa» medresesinde oqıtyn Jumaǵalı Orazalyulyn (1860-1904) Mekkede keziktirip, oqýyna qarjylaı kómektesken. Jumaǵalı elge oralǵanda Dosjan ıshannyń jalǵyz qyzy Ummagúlsimge úılenip, medresede oqytýshylyq jumysqa kirisedi. Jumaǵalı saıasatqa da aralasqan. Birinshi Memlekettik Dýma saılaýy aldynda túrli qaıshylyq týǵanda, musylman fraksııasynyń jetekshisi Álıhan Bókeıhanovtyń shaqyrtýymen Sankt-Peterbýrgke kelgen Jumaǵalı Orazalyuly jer máselesine qatysty fransýz tilinde 1,5 saǵat sóıledi. Osydan keıin Jumaǵalı aıaq astynan naýqastanyp, elge jetken boıy qaıtys boldy.
1930 jyldary Shılisý boıyndaǵy Dosjan ıshan meshiti atqora, araq satatyn dúkenge aınaldy. Qazir Temir aýdanyndaǵy tarıhı, kıeli oryn sanalatyn Dosjan ıshan kesheni memleket qamqorlyǵyna alynyp, qaıta jańǵyrtylyp jatyr», dedi.
Qarttardan estigen bir derek
Yrǵyz boıyndaǵy bir aýyldyń adamy shyǵyndap ketken úsh túıesin izdep taýyp kele jatqanda kóship ketken aýyldyń jurtyna tap bolady. Ortada tigýli turǵan jalǵyz úıden «Erim aman bolsa, jurtta qalar ma edim?» degen áıel daýysy shyǵady. Kelip jón surasa: «Ata jurt Shyńǵystaý jaýdan bosatady degen habar kelgen soń jurt údere kóshti. Erim óldi, júk artatyn túıem bolmaǵan soń bir ul, bir qyzymmen jurtta qaldym», dep jylaıdy. «Túıeme qalaǵan nárseńdi beresiń be?» degende, báıbishe: «Tórt jastaǵy buırabas qyzymdy bereıin. Biraq amanatqa qııanat jasamaı, tárbıeleńiz ósirińiz», deıdi. Álgi kisi úsh túıesin túgel berip, qyzdy alyp ketedi. Bala ósip, kámelet jasqa jetkende Kenjebek esimdi balasyna qosqan. Osy kishkentaı qyzdan Qashan, Tuǵyr degen eki ul týyp, búginde Aqtóbe oblysynyń Shalqar, Yrǵyz aýdanynda Qashan men Tuǵyrdan taraǵan urpaq kóp. 1990-shy jyldary Dúısenǵalı Baıbatshın degen aqsaqal óziniń Tobyqty ájesinen taraǵanyn aıtqan edi.
Qarqaralyǵa Qyzylordadan kerýen júrgizetin bir kisige Qunanbaı «Áıeliń ul tapsa, náresteniń esimin Kirekes qoı» dep aıtady. Búginde Qyzylorda oblysynda Kirekes áýleti kóp. Aqkete Qarjaýov degen kisi 1954 jyly jazylǵan qoljazbasynda Ýfanyń medresesin bitirgen soń áke aqylymen ıgi jaqsylardyń batasyn alý úshin aýyl aralaǵanyn jazady. Qunanbaı aýylynda kelgende, ol kisi joq eken. Úıde shekesi torsyqtaı Ibragım degen uly bolǵanyn jazady. Bir apta qonaq bolyp, Qunanbaı kelmegen soń qaıtýǵa jınalǵanda, Ibragımniń ájesi men anasy «Paıǵambardyń esimin aıtýǵa yńǵaısyz bolǵandyqtan, qosymsha esim qoıýyn suraǵanda, ol esine «Abaı» degen sóz túskenin jazady. О́ıtkeni aýylǵa kele jatqanda arbanyń shashylǵan bilik temirin tobyqtynyń О́mirzaq ustasy jaqsylap qursaýlap bergen eken. Tobyqty eli arbanyń bilik temirin «abaı temir» dep ataıdy. «Abaı temirdeı aınalasyn ýysynda ustaıtyn, aqylǵa júırik bolsyn» dep batasyn bergeni jazylǵan. Osy málimet Qarjaýovtyń urpaqtarynan jazyp alǵanyn aıtty Bekarystan Myrzabaı.
Qasqabulaqtyń kıesi
Abaı aýdanynyń shekarasynda Qasqabulaq aýyldyq okrýginiń ákimi Ashat Muqataev, Abaı aýdandyq gazetiniń redaktory bolǵan, birneshe kitaptyń avtory Áset Medeýhanuly, Abaı aýdandyq tilderdi damytý jáne mádenıet bóliminiń basshysy Eldar Orazalın kútip aldy. Eldar – «Abaıdan soń» sıkldi romandaryn jazǵan ataqty jazýshy Kámen Orazalınnyń uly. Ol: «Yrǵyzbaı babamyzdyń týǵan jeri Yrǵyz ózeniniń boıy, Keńgirbaı baba Keńgir ózeniniń boıynda týsa, Torǵaı – Torǵaı boıynda dúnıege kelgen dep estigenimiz bar», dedi. Abaı taǵylymyn jalǵastyrǵan jazýshyǵa Ázilhan Nurshaıyqovtyń «Abaıdy Muhtar arqalap álemge tanytsa, álem bilgen Áýezovti arqalaýǵa ıyǵyn Kámen tosty. Alypty alyp arqalaıdy degen alyp sóz shyndyǵy osydan shyǵady..» degeninen artyq baǵa joq.
Abaı týǵan Syrt Qasqabulaq abattandyrylyp, týrıster úshin jaqsy keshen turǵyzylǵan. Tal-terekter jaıqalyp ósken, tóbeshik basyna belgi ornatylǵan, tómendegi Abaı bulaǵy jan-jaǵy taspen órilip, keshen aýmaǵy qorshalǵan. Tóbeshikke barar tasjoldyń eki jaǵynda aqynnyń qara sózderi úsh tilde jazylyp, tómende aq shańqan kıiz úıler tigilgen tutas etnoaýyl turǵyzylǵan. Osy jerdegi Abaı bulaǵyn burynǵylar «Tákejannyń qasqa bulaǵy» depti.
Muhtar Áýezovtiń týǵan aýyly Bórilide ákesi Omarhan men anasy Nurjamaldyń kesenesi tur. Áset Medeýhanulynyń aıtýynsha, Shyńǵystaýdyń baýyry – Bórili tóńiregi erteden qasqyrdyń uıasy bolypty. Muhtar jas kezinde ańshylyq etken. «Kókserekti» oqyp, kınofılmdi kórgende Shyńǵystaýdyń baýraıyn aınytpaı túsirgenin ańǵarasyz. Jazýshy 1928 jyly Tashkentte Orta Azııa ýnıversıtetinde oqyǵan jyldary Djek Londonnyń romany jelisimen «Kókserekti» jazǵan. Shynymen de erterekte Bórili mańynda aýyldyń ıtterin jep, quıryqtaryn shanshyp ketetin qasqyr bolǵan. «Bórili – Qunanbaıdyń kúzeýi bolǵan jer. Abaıdyń alǵashqy qystaýy Aqshoqyda edi. Onda báıbishesi Dildániń úıi bolsa, Bóriliden Áıgerimge arnap qystaý saldy. Osy qystaý úıde Muhtar dúnıege kelgen. Uly Abaıdyń mereıtoıy qarsańynda qystaý qaıta jańartylyp, Muhtar Áýezovtiń tarıhı-ólketaný mýzeıi bolyp ashyldy», dedi Áset Medeýhanuly.
Baqshaıys (Saıd Kamalıddın) áýletinen taraıtyn Muhtardyń úlken atasy Berdiqojanyń balasy Áýez aqsaqal 1830 jyly týyp, 1917 jyly qaıtys bolǵan. Arab, shaǵataı tilderin jaqsy bilgen dana qart Yrǵyzbaı áýletiniń syıly kisisine aınalǵan. Qunanbaı balalary ony «Áý aǵa» dese, Áýez aqsaqal Abaıdy «jıenjan» dep ataǵan.
Bórilige jaqyn jerde Eraly jazyǵy bar. Eraly – romandaǵy Bójeıdiń ákesi Keńgirbaıdyń babasy. Shubartóbede qos muńlyq – Eńlik pen Kebek jerlengen. Osy oqıǵa tuńǵysh ret 1892 jyly «Dala ýálaıaty» gazetiniń 31-36-sandarynda «Qazaqtyń esinen ketpeı júrgen bir sózi» taqyrybymen jarııalandy. Odan keıin 1897 jyly «qazaqı turmystyq hıkaıat» bolyp jaryqqa shyqty.
Áset Medeýhanuly: «Abaı Bala Shaqpaq degen jerde qaıtys bolǵan. Ol jerden kóp bulaq bastaý alady. Odan ári Balqashqa qaraı aǵatyn segiz ózen boldy. Abaı zamanynda shóbi jelkildep, tal-teregi maıysqan, ózen sýy burqyrap, bulaqtary aǵyp jatatyn jerler kóp bolǵan. Prezıdentimiz Q.Toqaevtyń Semeıge kelgeninde «Abaıdy ulyqtaǵanda, Abaıdyń ákesi Qunanbaıdyń tarıh aldyndaǵy rólin umytpaýymyz kerek» degeni kókeıimizde jattalyp qaldy. Qasym-Jomart Kemeluly bul joly Qunanbaı qorymyn qaıta jasap, Qunanbaıǵa arnap mýzeı ashýdy oblys ákimine tapsyrdy. Buryn Qazaqstanda Qunanbaıǵa arnalǵan mýzeı joq edi. Qazaq ómiriniń ensıklopedııasyna aınalǵan «Abaı jolynda» Qunanbaı men Abaıdy qansha qarsy qoısa da, báribir Abaıdyń artynda Qunanbaı aıǵaılap turady emes pe? Muhtar Áýezov 1933 jyly jarııalaǵan bir maqalasynda Qunanbaıdy «birbetkeı, namysqoı adam» dep sıpattaıdy. 1826 jyly Qarqaraly okrýgi ashylǵanda, Abaıdyń atasy О́skenbaı Yrǵyzbaıuly tobyqty elinde tuńǵysh starshyn bıligine ıe bolǵan. Yrǵyzbaı áýleti osy eldi toqsan jyl boıy bıledi. 1916 jyly Kákitaıdyń balasy Bilál eń sońǵy bolys boldy. Abaı da qatarynan on segiz jyl bolys boldy.
Yrǵyz aýdanynan kelgen delegasııa jol boıy M.Áýezovtiń «Eńlik-Kebek» pesasy alǵash kórinis bolyp qoıylǵan Oıqudyq jazyǵyna da aıaldady. Bul jerden taǵdyr tálkegine túsip, at súıretip óltirgen qos muńlyq ajal qushqan tóbe de qashyq emes. El aýzynan jetken sóz. Eńlik pen Kebek adal qushqanda, Shyńǵystaýdyń úńgirinde jylap qalǵan náresteni aýyldaǵy emshi jasyrynyp baryp alyp, alys aýylǵa aparyp tastaıdy. Náresteniń esimi Ermek eken. Odan habar joq. Birneshe ǵasyr burynǵy kúńgirt tartqan oqıǵalardy tiriltetin eldiń esti de, eskerimdi azamattary ekeni anyq. Al tarıhı-kıeli oryndardy qalpyna keltirý batyrlarymyzdyń qany, arýlardyń kóz jasy sińgen, túrli oqıǵa ótken jerlerdi anyqtaýdan bastalady. Ol úshin qazaqtyń aýyzsha tarıhyn júıeleý kerek. Abaı jurtyna barǵan sapardan soń osyndaı oı túıdik.
Aqtóbe – Shyǵys-Qazaqstan – Aqtóbe