1925 jyly Orta Azııadaǵy ulttyq-aýmaqtyq mejeleýden soń Túrkistan AKSR-niń quramynda bolyp kelgen Syrdarııa jáne Jetisý oblystary, sondaı-aq Qaraqalpaq avtonomııaly oblysy Qazaq avtonomııaly respýblıkasynyń quramyna endi. Sóıtip el astanasyn Orynbor qalasynan qazaqtyń qalyń ortasyna kóshirý máselesi kóterildi.
Sol jyly 15-19 sáýirde Aqmeshitte ótken Keńesterdiń Búkilqazaqstandyq V sezinde halqymyzdyń oryssha «kırgız» dep atalýyn «qazaq», «Kırgız AKSR»-di «Qazaq AKSR» dep ózgertý, al respýblıkanyń jańa astanasy Aqmeshit qalasyn Qyzylorda dep ataý týraly qaýly qabyldanady.
Astana mártebesin ıelengen tórt jyl alyp darııa boıyndaǵy shaǵyn shahar ómirine kóp ózgeris ákeldi. Jańa astananyń saıası, ekonomıkalyq ortalyq retindegi qyzmetin ornyqtyrý baǵytyndaǵy jumystarmen qatar, mádenı-rýhanı salada da bastamalar kóp boldy. Osynyń nátıjesinde Syr óńirinde merzimdi ulttyq basylymdar jumysy júıege tústi. Birqatar gazet-jýrnal eldiń ár túkpirine Qyzylordadan tarap jatty.
Qazirgi «Qazaqstan áıelderi» jýrnaly da alǵash ret osy qalada jaryq kórgen. Ult baspasóziniń ótkenin tereńdeı zerttep júrgen mamandar jýrnal tarıhy áıelder qaýymyna arnalǵan «Azat áıel» jáne «Teńdik» gazetterinen bastaý alatynyn aıtady. 1926 jyldan bastap «Áıel teńdigi» jýrnaly bolyp shyǵa bastaǵan. Zaman aǵymyna qaraı keı jyldary «Stalın joly» atalyp, 1955 jyldan «Qazaqstan áıelderi» bolyp shyǵady. Basylym tarıhyna qatysty «jýrnal tuńǵysh ret 1925 jyly «Eńbekshi qazaq» gazetiniń qosymshasy bolyp shyqqan» degen de derek bar.
– Qyzylordada qazir osy jýrnaldyń 1928 jyly shyqqan jalǵyz danasy ǵana saqtalǵan, – deıdi oblystyq tarıhı jáne ólketaný mýzeıi «Aqmeshit» fılıalynyń meńgerýshisi Kenjegúl Ahmetova.– Jýrnaldyń redaktorlyq qyzmetin Sara Esova, Nurjamal Sánálıeva, Naǵıma Aryqova atqaryp, basylym qazaq áıelderi arasyndaǵy saıası-tárbıe jumysyna, olardy eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine qatystyrý máselesine basa kóńil bóldi. Jańa jýrnal jumysyna Mirjaqyp Dýlatov, Álıhan Bókeıhanov, Qoshke Kemeńgerov, Júsipbek Aımaýytov sekildi Alash qaıratkerleriniń de úles qosqany baıqalady. Alǵashqy nómirlerinde «Deni saýdyń – jany saý» aıdaryn ashyp, otbasylyq tazalyq, bala men áıel kútimi, juqpaly aýrýlarmen kúres týrasynda dárigerler keńesi basylǵan. Osy oraıda anyqtaı keter bir másele – jýrnal tarıhy Qazaq ólkelik partııa komıteti janyndaǵy áıelder bóliminiń gazeti sanalǵan «Teńdik» shyqqan 1925 jyldan bastaý alady dep júrmiz. Biraq jýrnal kúıinde jaryq kóre bastaǵanyna bıyl 95 jyl tolyp otyr. Alǵashqy redaktory – Sara Esova.
«Áıel teńdiginiń» 1927 jylǵy naýryz aıyndaǵy nómirinde Sara Esova «Qatarymyz ósip keledi» degen taqyrypta maqala jazyp, jýrnal jumysyna aralasa bastaǵan Urqııa Toqsankelininiń aqyndyq talantyna toqtalady. Naǵıma Aryqova da «Stalın joly» ataýyn ıelenip turǵan jýrnal jumysyna kóp úles qosypty.
Aıtpaqshy, astana bolǵan Aqmeshitte dúnıege kelgen basylymdardyń taǵy biri – «Aýyl tili» gazeti. 1926-1929 jyldar aralyǵynda shyǵyp turǵan gazet aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan tuńǵysh salalyq basylym ekendigimen qundy. «Aýyl tili» de sol kezeńdegi barlyq basylymdar sııaqty, oqý-aǵartý, densaýlyq, aýyldy keńestendirý, qazaq baılaryn tárkileý, ındýstrııalandyrý máselelerin kóterdi. Gazette aýyl tilshilerimen qatar, Júsipbek Aımaýytov, Ǵabıt Músirepov pen Sáken Seıfýllınniń maqalalary jarııalanyp turypty.
«Teńdikten» de buryn shyǵyp, áıelder baspasóziniń alǵashqy qarlyǵashtary sanalýǵa laıyq basylymdar da bolǵan. Biraq Aqtóbede, Jetisýda, Semeı men Qarqaralyda jaryq kórgen bulardyń barlyǵy kóp uzamaı jumysyn toqtatypty.
Al «Teńdikten» bastalǵan tarıh ǵasyrǵa jýyq joldy artqa tastap, búginge jetip otyr.
Qyzylorda