Joldyń qashyqtyǵyna qaramastan, qııan shettegi aýylǵa tez-aq jettik. Keıýanaǵa kópten beri jolyǵýdy nıet etsek te, sáti túspeı júrgen. Bul jolǵy saparymyz ońynan ońǵaryldy. «Izdegenge – suraǵan». Alys joldan oralǵan beti eken. Tipti, bel jazyp ta úlgermegen. Issapar aldynda apaıdyń úlken uly Daýylbaımen habarlasqanymyzda: «Anamyz 10 qursaq kótergen. Olardan 7-ýi aman. Inimiz Búrkit eki múshelinde jol apatynan qaıtys bolyp, artynda Altyn atty altyn asyqtaı qyzy qalǵan. Ardaqty nemeresin óz qolymmen uzatamyn dep Túmen jaqqa jolaýshylap ketken. О́zimiz de elegizip tosyp otyrmyz. Búgin keletin kúni. Anamyz ýádege berik», degen soń attyń basyn ádeıilep burǵanbyz. Ájeı jaıly jan jadyratar jyly sózderdi syrttaı estip, ásirese, sýyrypsalma aqyndyq óneri men shejirege sheshendigine jaqsy qanyqqanbyz. «Jaqsyda jattyq joq» degen. Ádemi júzin órmekshiniń toryndaı árli-berli shyrmaǵan ájim bolmasa, 80-niń seńgirine jetti deý qıyn. «Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpeıdi» degenniń bir mysalyn biz osylaı keziktirdik.
Joldyń qashyqtyǵyna qaramastan, qııan shettegi aýylǵa tez-aq jettik. Keıýanaǵa kópten beri jolyǵýdy nıet etsek te, sáti túspeı júrgen. Bul jolǵy saparymyz ońynan ońǵaryldy. «Izdegenge – suraǵan». Alys joldan oralǵan beti eken. Tipti, bel jazyp ta úlgermegen. Issapar aldynda apaıdyń úlken uly Daýylbaımen habarlasqanymyzda: «Anamyz 10 qursaq kótergen. Olardan 7-ýi aman. Inimiz Búrkit eki múshelinde jol apatynan qaıtys bolyp, artynda Altyn atty altyn asyqtaı qyzy qalǵan. Ardaqty nemeresin óz qolymmen uzatamyn dep Túmen jaqqa jolaýshylap ketken. О́zimiz de elegizip tosyp otyrmyz. Búgin keletin kúni. Anamyz ýádege berik», degen soń attyń basyn ádeıilep burǵanbyz. Ájeı jaıly jan jadyratar jyly sózderdi syrttaı estip, ásirese, sýyrypsalma aqyndyq óneri men shejirege sheshendigine jaqsy qanyqqanbyz. «Jaqsyda jattyq joq» degen. Ádemi júzin órmekshiniń toryndaı árli-berli shyrmaǵan ájim bolmasa, 80-niń seńgirine jetti deý qıyn. «Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpeıdi» degenniń bir mysalyn biz osylaı keziktirdik.
– Túp elim – Qostanaı. Kereıdiń samaıynan taraımyz. Sháıke degen kisiniń qyzymyn. Ákem aýmaly-tókpeli kezeńde «halyq jaýy» degen jalamen ustalyp kete barǵan. Bastapqyda aman shyǵyp, ekinshi ret qamalǵan. Sodan oralmaǵan. «Jaý jaǵadan alǵanda bóri etekten» demekshi, aǵaıynnyń kóre almaýshylyǵy, ishtarlyǵy ákemdi kesken terekteı sulatyp salǵan. Ákem ustalǵanda sheshem 4 balamen ańyrap qalǵan. Men 3 jastamyn, túr-túsi esimde joq. Esh sýret qalmaǵan.
– Darıǵa apa, shamasy, ákeńiz atqaminer bolǵan ǵoı. Kóbine eldiń betke ustar azamattary ıtjekkenge aıdalyp, atylyp ketti emes pe?
Ákem – bir kindikten taraǵan 9 ul, 4 qyzdyń ekinshisi. Bári de oqyǵan-toqyǵan, eti tiri bolǵan. 2-ýi soǵystan oralmady. Qalǵandary ómirdiń shyjyǵyn da, qyzyǵyn da kórdi. Aldy 90 jastan asty. Topyraqtary torqa bolsyn! Ákem ókimettiń de, dinniń de oqýyn taýysqan. Qudaı jolyn qatty qadirlegen. Súıegi Qostanaıda qaldy dep estımiz. Sheshem túrmege izdep barsa, «joq, ómirden ótken» dep short qaıyrǵan.
– Reseıge qalaı ótip júrsizder?
– Ákemniń júziktiń kózinen ótetindeı pysyq inisi Ahmetqalı bizge kóp kómektesti. Qýdalaý-qýǵyndaýdan aman alyp qalý úshin bas saýǵalap, ish jaqqa alyp ótken. О́zi qujatqa Alekseı bolyp jazylyp, ókimettiń malyn baqty. Eki otbasyn asyrap-saqtady. Ol kezderi arttan qýǵyn kele me degen qaýip, sekemniń áli seıilmegen kezi. Inileri ákeme amanyńda qarańdy batyr degen. Sonda saý basymdy nege qashqyn qylamyn dep jumysyn atqaryp otyra bergen.
Aldymen Abat, odan ári Soldatskıı degen jerge bardyq. Ol jaqta kóp aıaldamaı keri oraldyq. Sóıtsek, qyzyl keńestiń uzyn quryǵynan jasyrynyp, iz jasyrǵan lajsyz amaldary eken. Sosyn salyp uryp Túmenge tarttyq. Keıin Qostanaıdyń Uzynkólinde turatyn ákemniń inisi mal jınap, ferma ashyp jatyr degendi estip, ubap-shubap sonda bardyq. Osylaı árli-berli sabylyp, kóship júrgenimizde boıjetip qalǵanymdy da bilmeı qalyppyn. Qaraýyldyń Shııap degen jigitine uzatty. Jalǵyztaý mańy ata-baba qonysy delingenimen, Túmende týǵan kórinedi. Úrkinshilik jyldary bular da aýa ketken bolsa kerek. Bir shańyraq astynda 55 jyl otastyq. Ul-qyz ósirip, azamat qataryna qostyq. Topyraq ata-baba jurtynan buıyrsa degen armany qabyl boldy. 2005 jyly Reseıden birjola qonys aýdaryp, turyp jatqan jaıym bar, qaraǵym!
– Ata-baba qonysyna erterek oralmadyńyzdar ma?
– Qansha jerden jat jurt desek te, ekinshi atamekenimizge aınalǵanyn nesine jasyraıyn. «Ashtyqta jegen quıqanyń dámi tańdaıdan ketpes» demekshi, zamannyń buralań-soqpaǵynda pana boldy. Sodan ornyǵyp qaldyq. Áne-minemen ýaqyt óte berdi. Úırenisip qalǵannan keıin qımaıdy ekensiń. Qaıynatamnyń, qaıynenemniń, dúnıeden ótken balalarymnyń zıraty sonda. Reseıde 2 ul, 1 qyzym otbasylarymen qaldy. Qalǵandary Qazaqstanda turady. Biri Aqtóbede, biri Novoıshımde degendeı. Úıdiń tuńǵyshy Daýylbaıym men kelinim Láılám qasymda, qolqanat. Eki shańyraq degen aty ǵana, áıtpese, yrysymyz da, nesibemiz de ortaq, bólingen emes.
Seksenniń seńgirine kelsem de, áli kúnge deıin shalymnyń shańyraǵyn shaıqaltpaı otyrmyn. Jaryqtyq bir kindikten jalǵyzdyqtyń zaryn tarttym. Balalar úılense, enshisin berip, bólek otaý etip shyǵar. Odan jamandyq kórmeısiń, dep otyratyn. Ekeýmiz de jastaıymyzdan qara jumysqa jegilip óstik.
– El ishi sizdiń sýyrypsalma aıtyskerlik ónerińiz ben shejirege júıriktigińizge, ımanı, ulttyq salt-dástúrlerdi qatty ustanatyn qalpyńyzǵa, keıingilerge tálim bolarlyq úlgili ónegelerińizge tánti.
– Eńbekke úırenip qalǵan ádet qalmaı keledi. Qazirdiń ózinde azyn-aýlaq usaq mal ustaımyn. Qus ósiremin. Ul-qyzdarym besik jyryn tyńdap, ana áldıimen óskendikten, shúkirshilik, shetinen ıbaly, tárbıeli. Kúıeý balalarym da, kelinderim de «apalap» quraq ushyp turady. Qolymdy jyly sýǵa malyp, nemere-shóbere qyzyqtap otyrmyn. Qansha qıynshylyqty bastan keshirsem de, esh ókinbeımin. «Barǵa – qanaǵat, joqqa salaýat aıtyp úırenip qalǵan bizdiń býyn jalǵan dúnıeniń qadirin jaqsy biledi. Jastar osy jaǵyn umytpasa eken degen tilegimdi kúnde qaıtalaımyn. Elimiz tynysh, turmysymyz baqýatty bolǵaı!
Jer-dúnıe osyndaı rýhy myqty analardyń áldıimen terbetilip, tirshilik nárine bólenip turǵandaı kórinedi.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Ǵ.Músirepov aýdany,
Toqsan bı aýyly.
Sýretti túsirgen Talǵat TÁNIBAEV.