Jaıylymdyq jerdiń azdyǵy Jambyl oblysynda kúrdeli máselege aınalyp otyr.
Shyndyǵyna kelgende, qaǵaz júzinde kóp jer is júzinde joq bolyp tur. Kezinde óńirdegi jerlerdiń kópshiligi jekemenshiktiń qolyna ótip ketken. Sodan da qazirgi kezde aýyl turǵyndary ne mal jaıa almaı, ne shóp shaba almaı, áýrege túsip keledi.
О́ńirdegi jaıylymdyq jerlerden bólek, shabyndyq jerlerdiń de máselesi osy. Jambyl óńiri negizinen agrarlyq aımaq bolǵandyqtan, mundaǵy halyqtyń deni mal asyrap kúneltedi. Al aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy etekteı jerlerdiń kóbi paıdalanylmaı jatyr. Ieleriniń ne ózine, ne ózgege joq jerleriniń búgingi jaǵdaıy osy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ıgerilmeı jatqan jaıylymdyq jerlerdi aýyl turǵyndaryna qaıtaryp berýdi tapsyrǵan bolatyn. Shynynda da, búginde esiginiń aldyndaǵy malyna ǵana senip otyrǵan aýyldyqtar úshin jer tapshylyǵy túıtkildi máseleniń birine aınalǵan. Bıyl shóptiń azdyǵy bolsa mynaý. Jeri barlar men úleskerler ǵana sol jerge malyn jaıady, shóbin orady. Al buryn ushsa, qustyń qanaty talatyn keń daladan qazir qarapaıym sharýaǵa ultaraqtaı jer buıyrmaı tur. Biraq Prezıdenttiń bul bastamasy, ásirese, qarapaıym jurt úshin jaqsy jańalyq boldy. Jergilikti halyq ta aldaǵy kúnderdiń jaqsy bolatynyna senip kúneltýde.
Prezıdent tapsyrmasynan keıin óńirde seń qozǵalǵandaı bolyp, aımaqta paıdalanýsyz jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin memleket qoryna qaıtarý boıynsha jumys toptary quryldy. Endi jyl sońyna deıin 82 myń gektar aýylsharýashylyq jerleri memleketke qaıtarylady degen jospar bar. Esep boıynsha qalǵan bes aıda bul jospar oryndalýǵa tıis. Bul rette oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Baqtııar Kópbosynov búginde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń paıdalaný tıimdiligine jan-jaqty taldaý júrgizilgenin jetkizdi. Sonymen qatar óńirdegi árbir aýyldyq okrýg boıynsha aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kartasy da ázirlenip, jer zańnamasynyń normalary boıynsha ádistemelik usynymdar daıyndalypty.
«Oblys boıynsha jaıylymdyq jerlerdiń jalpy aýdany – 8,1 mln gektar. Bul óńirde tirkelgen 860,2 myń bas shartty mal basyna shaqqanda 9 gektardan keledi. Eger qolda bar jaıylym qoryn tıimdi paıdalana bilsek, onda jaıylym tapshylyǵyn sheshýge tolyq negiz bar», deıdi B.Kópbosynov.
Sondaı-aq tapshylyq turǵyndardy tar qyspaqqa túsirip, túrli máseleler týyndatýda. Máselen, jaıylymnyń joqtyǵynan aımaqtaǵy kóptegen aýyldyń jeke jáne qosalqy sharýashylyqtarynda mal ustaýǵa qatysty veterınarııa talaptary saqtalmaı otyr eken. Endi atalǵan máseleni sheshý úshin aýdan ákimderine bes negizgi baǵyt boıynsha shara qabyldaý tapsyrylypty. Búginge deıin 486,5 myń gektardan asa aýyl sharýashylyq alqaptaryn paıdalanýǵa kelisim de jasalǵan. Qazirgi tańda 100 aýyldyń jer paıdalanýshylarymen osyndaı memorandýmǵa qol qoıylypty. Endi óńirde jaıylym máselesi júz paıyz sheshile me, joq pa, ony da ýaqyt kórsetedi.
Degenmen jaıylymdyq jerdiń máselesi áli de ózektiligin joıǵan joq. Tipti bul qabyldanǵan sharalardan barlyq máseleniń sheshilip ketýi de ekitalaı. Sebebi osy kúnge deıin ıgerilmegen júz myńdaǵan gektar jerdiń az ýaqyttyń ishinde ıgerile qalýy múmkin emes sııaqty. Bul másele de qaǵaz júzinde sheshilip, is júzinde qalyp qoımasa boldy degen qaýip bar. Máselen, oblystyq jerlerdi paıdalaný jáne qorǵalýyn baqylaý basqarmasynyń basshysy Ábilhaıyr Tamabektiń aıtýynsha, zerdeleý jumystarynyń qorytyndysy boıynsha oblys aýmaǵynda 252 myń 277 gektar jaıylym jerdiń paıdalanýsyz jatqany anyqtalǵan. Ásirese, oblys ortalyǵynan shalǵaıda ornalasqan Moıynqum, Sarysý jáne Qordaı aýdandaryndaǵy kórsetkish kóńil kónshitpeıtin bolyp shyqty. Zerdeleý barysynda 269 myń 891 gektar jaıylymǵa mal basy tirkelgen eken. Alaıda kólemi 6 124 gektar bolatyn 120 jer ýchaskesi ıesiz múlik retinde esepke alynyp, 11 myń 630 gektar jaıylymdyq jerdi paıdalanýshylar óz erkimen memleket menshigine qaıtarypty. Bul mindet ári qaraı aýdan ákimderimen qatar, aýyldyq okrýg ákimderine de júktelip otyr. Aldaǵy ýaqyttarda ákimderge aýylsharýashylyq jerlerin utymdy paıdalaný boıynsha atqarylyp jatqan jumystary týraly turaqty túrde esep berip otyrý mindettelgen. Sondaı-aq aýdan ákimderi tıisti basqarmalarmen birlesip, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kartasyn tolyqtyrý boıynsha jumys júrgizetin bolady. Munyń barlyǵyn mamandar jaıylymdyq jerlerdiń máselesin sheshý maqsatyndaǵy jumystar retinde qarastyrýda. О́ńirde paıdalanylmaı jatqan júz myńdaǵan gektar jer memleket menshigine qaıtarylyp, el ıgiligine berilse, bul da bitken istiń biri bolar edi.
Jambyl oblysy