Konteınerlik tasymaldaǵy kedergiler

Degenmen «Qazaqstan temir joly» UK» basqarma tóraǵasy­nyń birinshi orynbasary Qanat Álmaǵam­betov jaǵ­daı retteledi dep sendirdi. Onyń aıtýyn­sha, jyl sońyna deıin Qytaı tarapy eki vagon aýdarǵysh ornat­paq. Bul óz kezeginde júkterdi jyldam ót­k­izýge múmkindik beredi. Onyń ishinde Qazaq­­stannan Aspanasty eline jetkizi­letin ken men konsentrattardyń júrisin shıratpaq.

– Qytaılyqtar osy jyldyń mamyrynda Alashankoý stansasynda eki vagon aýdarǵyshtyń qurylysyn bastady. Ondaǵy maqsattyń biri – bizdiń tarapymyzdan jóneltiletin ken men konsentrattardy jyldamdatyp qabyldap alý. Vagon aýdarǵyshtardyń salynýy júkti túsirip-tıeýdi jyldamdatady. Eki vagon aýdarǵysh ta jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde, – dedi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Qanat Álmaǵambetov.

Belgili bolǵandaı, Qytaı tarapy alǵash ret qazaqstandyq konteınerlerdi vagondarǵa qaıta tıeýge ruqsat berip otyr. Buǵan deıin bizdiń elge mundaı múmkindik berilmegen eken. О́ıtkeni artyq júktemeni qabyldaýshy tarap rettestirýi kerek-tin.

Budan bó­lek, qy­taı­lyqtar konsentrattar men shekemtastardy tıeý úshin ashyq konteınerlerdi Qa­zaq­stan tarapyna berýge nıetti. Qazirdiń ózinde synaq úshin kon­sent­rattardyń partııasyn konteınermen jiberýge qam jasalady. Túptep kelgende munyń barlyǵy júkti berý prosesin aı­tarlyqtaı tezdetedi. Dál osyndaı jumys astyq eksporttaýshy­lar­men de júrgizilip jatyr. Olar da astyqtyń konteınermen jó­neltilýine beıildi.

– Qytaı jabyq vagondarǵa tıel­gen azyq-túlikti qabyldaýdy toqtatqan bolatyn. Olar bul she­shimdi koronavırýs indetimen baıla­nys­tyrdy, – dedi Q.Ál­ma­ǵam­­betov.

Bıyl Qazaqstan-Qytaı baǵy­ty­na 25 mln tonna júk tasymaldaý jos­par­lanǵan. Byltyr kór­set­kish 21 mln tonnadan astam júkti quraǵan. Tranzıttik júk­­ter­­diń ótý jyldamdyǵy men kó­le­min jaqsartý úshin «Qa­zaq­­stan temir joly» «Dostyq» stansasy men 19-shy razezdiń aralyǵyndaǵy ekinshi joldardyń qurylysyn bastady.

– Bul –  «Dostyq» stansasynyń aldyndaǵy alǵashqy stansa. Aralyǵy – 25 shaqyrym. Eń tar jerlerdiń biri. Osynyń sal­da­rynan «Dostyq» stansasyna kirý de, odan poıyzdardy alyp shyǵý da qıyndyq týdyrady. Son­dyq­tan «Qazaqstan te­mir joly» ulttyq kom­panııa­sy óz qarajatyna 19-shy razez­di jańǵyrtyp qana qoımaı, jol­dar­dyń qurylysyn da bastap ketti. Munda qosymsha úsh jol salynady. Olar konteınerlik tasymalǵa qoıylatyn talaptarǵa sáıkes uzartylatyn bolady, dep naq­tylady basqarma tóra­ǵa­sy­nyń birinshi orynbasary.

Qanat Álmaǵambetovtiń aıtýynsha, ekinshi joldardy bıyl salyp, keler jyldyń basynda avtobuǵattaýdy iske qosý jo­par­­lanýda. Iаǵnı dabyl berý qu­ral­da­ry arqyly atalǵan ýchas­keden ótetin poıyzdardyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etýge nazar aýda­­­ry­lý­da.

– Keler jyldan bastap Balqash – Saıaq ýchaskesindegi tar jerlerge qatysty máselelerdi retteýge kirispek oıymyz bar. Alaıda munyń bári bıýdjetten qarjy bó­lingende ǵana júzege asyrylady. Eger qarjy bólinse, onda birden «Dostyqtan» «Moıynty» stansasyna deıingi aralyqtaǵy 833 shaqyrymdyq ekinshi joldar­ǵa tender jarııalaımyz. Al qar­­jy qarastyrylmasa, onda kom­­pa­nııa óz qarajaty esebinen stan­­sa­lardyń ótkizý qabiletin jaq­sartý úshin qos joldy endir­me­lerdiń qurylysyn jal­­ǵas­ty­rý­ǵa májbúr bolady. Bul negizgi joba sanalady, – dedi ol.

Sonymen qatar tranzıt kezinde uzyn konteınerlik poıyzdardy ótkizý­ge qatysty qıyndyqtar týyn­­­­daıdy. Q.Álmaǵambetovtiń piki­­­rinshe, bıyl 10 bólek pýnkt qu­rý josparlanǵan. Uzyn qu­ram­­dy konteınerlik poıyzdardy ótkizý úshin stansalardyń qa­byldaý-jóneltý joldaryn uzartý jumystary bastalyp ta ketipti. Iаǵnı bir lokomotıv­pen konteınerlerden jáne fıtıng­tik platformalardan turatyn kon­teınerlik poıyzdy súıretýge múm­kindik týady. Al qazirgi ýa­qyt­ta olardy eki poıyzben súı­re­tý­ge týra kelip otyr.

Osylaısha, stansanyń ótkizý, tasymaldaý qabiletin arttyrý kózdelýde. Aldaǵy eki-úsh jylda qabyldaý-jó­nel­tý joly bar 40 stansada dál osyn­daı jumysty júrgizý josparlanyp otyr. Munyń barlyǵy tranzıttik kon­teınerlik júkterdi tasymaldaý tıim­di­li­gin arttyrýǵa múm­kin­dik beredi.

Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylym­dyq damý mınıs­tr­ligi Kólik komıteti tóra­ǵa­sy­nyń orynbasary Jánibek Taı­janovtyń aıtýynsha, Qa­zaq­­stannyń tranzıttik hab re­tinde qalyptasýy birqatar jo­­bany júzege asyrýmen qa­tar júrdi. Atap aıtqanda, or­ta­­­lyq óńirlerdi batysqa qosý – Jez­qazǵan-Beıneý, Almaty-Shý ýchaskesiniń ótkizý qabiletin ul­ǵaıtý – ekinshi joldardyń qu­ry­­lysy, qajetti port jáne termınal ınfraqurylymyn qurý – Aqtaý, Quryq porttary, Qorǵas qur­ǵaq porty, Borjaqty-Ersaı, saý­da-logıstıkalyq ortalyqtar se­­kil­di jobalar salaǵa ser­pin ber­di.

Atalǵan jobalardy júzege asyrýdyń nátıjesinde tranzıttik tasymaldardyń qazirgi kólemi 2016 jylǵy kórsetkishten 3,6 ese asyp tústi. Daǵdarys dendegen 2020 jyly tranzıttik qa­ty­nas­ta­ǵy konteınerlik tasymaldar 876 myń JFE-ni, ıaǵnı jıyrma fýt­tyq ekvı­va­lentti qurady. О́sim 2019 jylmen salystyrǵanda 32 paıyzǵa teń.

– 2021 jyldyń birinshi jartyjyl­dy­ǵynda temir jol kóli­gimen tasymaldaý kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen sa­lys­tyrǵanda 36 paıyzdyq ósim kórsetip, 800 myńnan astam jıyr­ma fýttyq ekvıvalentti qu­rady. Onyń ishinde tranzıttik konteınerlik tasymaldar kólemi 44 paıyzǵa ulǵaıyp, 530 myńnan astam JFE qurady. Osy jyldyń sońyna deıingi jospar shamamen bir mıllıon jıyrma fýttyq ekvıvalentke teń boldy. 2025 jylǵa deıin bul kórsetkish 1 660 myń jıyrma fýttyq ekvıvalentke deıin ósýi tıis, – deıdi Jánibek Taıjanov.

Búginde Qazaqstannyń fı­tıng­­tik platforma parki shamamen 8 myń birlikti quraıdy. Bul rette basqa elderden tartylǵan platformalardy eskergen kúnniń ózinde naryqtyń qajettiligi qa­zir­gi parkten birneshe ese asyp túse­di. Osyǵan oraı Indýstrııa jáne ınfra­qury­lymdyq damý mınıstrligi platformalar par­kin jańartý úshin operatorlardy yntalandyrý jumysyn júrgizýde.

Máselen, 2016 jyldan bastap vagondar men platformalardy satyp alýǵa nesıe berý kezinde syıaqy mól­sher­le­me­lerin sýbsıdııalaý quraly engizildi. Osy­laı­sha, memlekettik qoldaý aıasynda 5 myńnan astam júk vagony satyp alyndy. Onyń 3,5 myńy – fıtıngtik platforma. Bul baǵyttaǵy jumys «Qýatty óńir­­ler – qýatty ekonomıka» ulttyq jo­­basy aıasynda 2025 jylǵa deıin jal­ǵa­satyn bolady.

J.Taıjanovtyń pikirinshe, Qazaq­stan­nyń ulttyq múddesi qazirgi ýaqytta jumys istep tur­ǵan bes halyqaralyq kólik dálizi sheńberinde qarastyrylýda.

Birinshi – Qytaı men Batys Eýropany baılanystyratyn «Soltústik dáliz».

Ekinshi – «Ońtústik dáliz». Bul Túrkııa, Iran, Ortalyq Azııa elderi, Qazaqstan arqyly Oń­tús­tik-Shyǵys Eýropa – Qytaı – Ońtústik-Shyǵys Azııaǵa jol ashady.

Úshinshi – «Ortalyq Azııa dálizi». Bul dáliz Ortalyq Azııa– Reseı – Eýroodaq elderin qam­tı­dy.

Tórtinshi – «TRASEKA dá­li­zi» – Qytaı – Qazaqstan – Kav­kaz – Túrkııa – Rýmynııa – Ýkraına.

Besinshi – Reseı Fede­ra­sııa­syn, Qazaqstandy, Irandy, Parsy shyǵanaǵy elderin, Ún­dis­tandy jalǵaıtyn «Sol­tús­tik – Ońtústik» dálizi.

Tasymaldardyń eń kóp kólemi «Ortalyq Azııa» men «Ońtústik» dáliz­de­rine tıesili. «Soltústik dáliz» bo­ıynsha konteınerlik ta­sy­maldyń óskeni baıqalyp otyr.