Almatydaǵy №7 qalalyq klınıkalyq aýrýhanada Qazaqstanda tuńǵysh mamandanǵan transplantasııa bólimshesinde alǵashqy baýyr almastyrý operasııasy jasalyp, sátti ótti. Buǵan deıin qatardaǵy memlekettik qalalyq klınıkalyq aýrýhana bazasynda bir jarym jylda 54 búırek, onyń biri Qazaqstanda tuńǵysh ret bir ýaqytta búırek pen uıqy bezin aýystyrý operasııasynyń jasalýy – elimizde, onyń ishinde kúngeıdegi bas qaladaǵy medısına salasynyń damý deńgeıiniń ıntegraldy kórsetkishi ekenin atap ótkenimiz jón.
Almatydaǵy №7 qalalyq klınıkalyq aýrýhanada Qazaqstanda tuńǵysh mamandanǵan transplantasııa bólimshesinde alǵashqy baýyr almastyrý operasııasy jasalyp, sátti ótti. Buǵan deıin qatardaǵy memlekettik qalalyq klınıkalyq aýrýhana bazasynda bir jarym jylda 54 búırek, onyń biri Qazaqstanda tuńǵysh ret bir ýaqytta búırek pen uıqy bezin aýystyrý operasııasynyń jasalýy – elimizde, onyń ishinde kúngeıdegi bas qaladaǵy medısına salasynyń damý deńgeıiniń ıntegraldy kórsetkishi ekenin atap ótkenimiz jón.
Árıne, bárimiz de pendemiz ǵoı. Jańalyqqa jaqyn júretin jýrnalıster qaýymy «qyzy anasyna baýyrynyń 60 paıyzyn beripti» degen habar qulaǵymyzǵa jetkende, tańdaı qaǵyp, aýrýhanaǵa jetkenshe asyqqanymyz ras. Búginde múshelerdi almastyrý adam ómirin saqtap qalýdyń birden-bir joly bolyp tabylatynyn eskerip, buǵan deıin týystyq donor arqyly búırek, júrek almastyrýdy bilgenimizben, aıaýly qalamyzda óte kirpııaz múshe bolyp sanalatyn baýyrdy qaq bólip berý shynynda da sensasııalyq oqıǵa edi...
– Búgin biz №7 qalalyq klınıkalyq aýrýhana hırýrgteriniń tamasha qol jetkizgen tabystarymen bólispekpiz, – dedi baspasóz máslıhatynda Almaty qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Janat Qasymjanova. – «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde atalmysh aýrýhana qyzmetkerleriniń aldynda múshe transplantasııasyn engizý mindetteri qoıylǵan bolatyn. Táýelsizdik kúnine oraı, ıaǵnı 16 jeltoqsanda qalamyzda týystyq donordan baýyr almastyrý operasııasy jasalyp, sátti aıaqtaldy. Bul árıne, Qazaqstanda baýyr almastyrýǵa jasalǵan alǵashqy operasııa bolmasa da, biraq qatardaǵy memlekettik qalalyq klınıkalyq aýrýhana bazasynda jasalǵan tuńǵysh ota.
Odan ári qalanyń bas dárigeri operasııa quny óte qymbat – 6-8 mln. teńge turatynyn, biraq memleket kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek negizinde ota jasaý, odan keıingi naýqasty dıspanserlik esepke qoıyp, baqylaýdyń bári tegin ekenin jetkizdi. Al shetelde mundaı ota 300 myń AQSh dollary kóleminde.
– Jalpy, transplantologııa – eń joǵary mamandanǵan medısınalyq qyzmetke jatatyn, kúrdeli uıymdastyrýdy qajet etetin «ashyq» medısına, – dedi Janat Kákimseıitqyzy. – Bul jerde óte joǵary kásibı biliktilik, sheberlikpen birge operasııaǵa qajetti qoldanylatyn óte qymbat turatyn qurylǵylar – mıkroskop, angıograf, kompıýterlik tomograf, rentgen, qural-saımandar, tipti, ár kezeńde paıdalanylatyn usaq quraldardyń ózi úlken ról atqarady. Sondyqtan qajetti qurylǵylardy iriktep jınaqtap, jabdyqtaý da sheshýshi oryn alady. Búginde elimizde múshe almastyrý qyzmeti bári tegin. Endeshe, bul operasııalardyń tıimdiligi sonda jatsa kerek. Qazir búırek almastyrýdy bizdiń hırýrgter sheteldik mamandardyń kómeginsiz ózderi atqarady. Mundaı operasııa jasaýdaǵy tehnologııa óz aldyna, al onyń úlken moraldyq jaǵy da bar. Bul jerde dárigerler eki adamnyń ómirimen kúresedi. Men ózim dáriger bolǵandyqtan, bul operasııanyń qanshalyqty kúrdeli ári asqan jaýapkershilikti talap etetinin jaqsy bilemin. Basty aıtarym, bul emdeý orny ulttyq ǵylymı-zertteý ortalyǵy emes, qatardaǵy qalalyq aýrýhana jaǵdaıynda osyndaı biregeı operasııaǵa qol jetkizýimiz – tamasha jetistik, aıtýly oqıǵa. Búgingi múmkindikti paıdalanyp, osyndaı kúrdeli operasııany qolǵa alyp, iske asyrǵan professor Bolat Baımahanov bastaǵan hırýrgterge rahmet aıtamyz, olar bizdiń maqtanyshymyz.
Joǵary oqý ornynyń oqytýshysy 55 jastaǵy Svetlana Kaıýpova tórt jyl boıy aýyryp, baýyr sırrozy dıagnozy qoıylady. Operasııasyz emdeý maqsatynda Tashkent, Máskeý qalalarynda, tipti, alys shetel Taılandqa baryp ta emdeledi. Nátıje bolmaıdy. Osydan bir aı buryn naýqasqa osy qatal úkimmen jańa jylǵa deıin jetýdiń ózi ekitalaı edi. О́ıtkeni, denesi túgel sarǵaıyp, bılırýbın normadaǵy 20-dan asyp, 850-ge jetken. Osyndaı sarǵaıýmen bir jyldaı júrgen. Iаǵnı shlak syrtqa shyqpaı, óttiń ýy terige, qanǵa sińgendikten, adamnyń denesi kúni-túni túgel qyshyp, shydatpaǵan. Ishine jeti lıtr suıyqtyq jınalǵan. Naýqastyń endigi úmiti tek transplantasııada ekenin túsingen otbasy músheleri osyndaı táýekelge bel býady. Bes balanyń ishindegi Gúlshattyń densaýlyǵy anasyna donor bolýǵa laıyqty bolǵandyqtan baýyr almastyrýǵa kelisim beredi.
Esterińizde bolsa, byltyr atalmysh aýrýhanada respýblıkada alǵash ret múshe almastyrý – transplantologııa bólimshesi ashylǵan bolatyn. Oǵan aýrýhananyń bas dárigeri, Almaty qalasynyń shtattan tys bas transplantology, búginde respýblıkaǵa tanymal kórnekti hırýrg, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Bolat Baımahanov jetekshilik etýde. Bul jolǵy otany Bolat Bımendiuly búgingi kúnge dúnıe júzinde 300 ret baýyr almastyryp salǵan ataqty úndistandyq dárigermen birge jasaıdy. Qazirgi tańda baýyr almastyrý búkil dúnıe júzine óte keń taralǵan ádis. Qaıtys bolǵan adamnyń baýyryn alǵannan góri, ásirese, Azııa memleketterinde týystyq donor alý keńinen etek alyp keledi.
– Baýyr óte tez qalpyna keletin, óte qaıyrymdy múshe, – dedi «altyn qoldy» hırýrg Bolat Bımendiuly. – Bul qadamǵa bir jyl boıy óte jaýapty, óte muqııat daıyndyq júrgizildi. Ásirese, bizge qarjylyq qoldaý kórsetken Almaty qalasynyń ákimdigine alǵysymyzdy bildiremiz. Úkimettiń qoldaýynsyz mundaı kúrdeli operasııany jasaý múmkin emes. О́ıtkeni, barlyq qajetti zamanaýı qurylǵylardy satyp alýmen qatar, mamandardy shetelde oqyttyq. Baýyr almastyrý – jalpy hırýrgııadaǵy eń bir kúrdeli operasııa sanalatyndyqtan joǵary mamandanǵan razrıadqa jatqyzylady. Mundaı operasııa kem degende baýyrǵa 200 operasııa jasaǵan mamanǵa ǵana ruqsat etiledi. Bizder donor qyzdyń 60 paıyz baýyryn almastyryp saldyq. Qalǵan 40 paıyz baýyr qyzǵa tolyǵymen jetkilikti, 3-4 aıda múshe tolyǵymen qalpyna keledi. Ekeýi eki operasııalyq blokta, aldymen donorǵa operasııa jasaldy. Operasııa óte taza ótip, qan ketý bolǵan joq. Búginde Gúlshat qyzymyz úıinde, balalarynyń qasynda. Anasynyń da, qyzynyń da densaýlyǵy jaqsy.
Professordyń aıtýynsha, transplantasııanyń eki túri bar. Biri qaıtys bolǵan, ekinshisi tiri adamnyń baýyry alynyp qondyrylady. Ásirese, baýyr transplantasııasynda qan tamyrlaryn aýystyryp jalǵaý júrektiń qan tamyrlaryna qaraǵanda áldeqalaı kúrdelirek eken. О́ıtkeni, ondaǵy qan tamyrlary óte názik, jińishke. Transplantasııa – negizinen komandalyq eńbektiń jemisi. Máselen, atalmysh operasııaǵa qanshama meıirbıke, zerthanalardaǵy qyzmetkerlerdi qospaǵanda jıyrmashaqty dáriger qatysqan. Operasııa jeti saǵatqa sozylǵan.
– Birinshiden, donor adamǵa moraldyq túrde qıyn, – dedi baýyrmen jıyrma bes jyl aınalysyp, baýyr aýystyrýǵa on jyldan beri daıyndyq ústinde júrgen Bolat Bımendiulynan búırek pen baýyr aýystyrýdyń aıyrmashylyǵyn suraǵanymyzda. – О́zi saý, ári týysqan adamnyń baýyryn alý, ol da úlken operasııa. Jalpy, baýyrdyń jetpis paıyzyna deıin alýǵa bolady. Sondyqtan donordyń operasııasy 100 paıyz durys shyǵýy kerek. Dúnıe júzindegi saıasat ta sondaı. О́ıtkeni, saý adam óziniń saý baýyryn berip jatqan soń operasııadan keıin eshqandaı asqynýlarǵa jol berilmeýi tıis. Mysaly, baýyrǵa kishkentaı operasııanyń ózi ońaı emes. Tipti, tigisiniń ózi durys bolmasa, ol erteń naýqastyń taǵdyryn sheshedi. Mundaı operasııa Qazaqstanda budan eki jyl buryn A.N.Syzganov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda iske assa, byltyrdan bastap Astanada professor Dosqalıev basqarǵan komanda Ońtústik Koreıa mamandarymen birge on operasııa jasady.
...Jýrnalısterdiń de kútken sáti jetti. Arnaıy kıimderimizdi kıip, jansaqtaý bólimindegi Svetlana hanymmen de júzdestik. Aldymen departament basshysy Janat Qasymjanova naýqastyń hal-jaǵdaıyn surap, gúl shoǵyn syılap, anasy men qyzyn quttyqtady.
– О́zimdi óte jaqsy sezinemin. Meni ólimnen arashalap qalyp, ekinshi ómir syılaǵan barlyq dárigerlerge, bas dáriger Bolat Bımendiulyna, osyndaı jaǵdaı jasaǵan qala ákimdigine, qalalyq densaýlyq saqtaý bólimine analyq rızashylyǵymdy bildirip, basymdy ıemin. Al, qyzyma barlyq analardyń atynan sheksiz alǵysymdy bildiremin. Men qyzymmen maqtanamyn, – dedi kóńili tolqyp kózine jas alǵan Svetlana.
Anasyna baýyr etin kesip bergen Gúlshat ta kishkentaı eki bópesine qaramaı anasynyń amandyǵy úshin bul sheshimge bararda oılanbastan bir Allaǵa jáne ózimizdiń dárigerlerge sengenin aıta kelip, olarǵa balalary atynan sheksiz alǵys bildiretinin jetkizdi.
Qazirgi kezde Qazaqstanda jalpy transplantasııaǵa qajettilik jyldan-jylǵa artyp keledi. Statıstıkaǵa súıensek, búırek almastyrýǵa 3000, júrekke – 1146, baýyrǵa – 1500, ókpege – 235, uıqy bezi – 233, júrek pen ókpege keshendi almastyrýǵa – 314 pasıent muqtaj eken. Departament basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, Almatyda jylyna 120 adam baýyr almastyrýdy qajet etedi eken. Atalmysh aýrýhana bolsa, bıyl 70 búırek, 10 baýyr almastyrýdy josparlap otyr.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Bersinbek SÁRSENOV.