• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 16 Tamyz, 2021

«Bala Ilııas» boıy tunǵan óleń-jyr

680 ret
kórsetildi

Qazaq ádebıetiniń Qulageri, dúldúl aqyn Ilııas Jansúgirovtiń aýylynda «Bala Ilııas» atty eskertkish ashyldy. Kúni keshe at shaptyryp, as berilgen dúbirli toıy aıaqtalǵan soń taǵzym jasaý jumysy atqarylǵan sharalarmen tolasyn taýyp túıindelmeı, kerisinshe, jaýhar jyrlary el jadynda máńgi saqtalǵan uly aqyndy ulyqtaýdyń jańa kókjıekteri kórindi.

Qyryq tórt jylmen túıindelgen qysqa ǵumyrynda qyryqtan astam kitap jazyp, ádebıettiń barlyq janrynda qalam terbegen aqıyq aqyn shyǵarmashylyǵynyń tutas bir bóligi týǵan jerin jyrlaýǵa arnalǵanyn oqyrman jaqsy biledi.

Qylqalam sheberiniń alýan túrli boıaýmen salǵan sýretindeı, týǵan jerin, eliniń taý-tasyn, ózen-kólin, tirshiliktiń oıanýyn, jyl mezgilderiniń sulýlyǵyn qalamy da, qanaty da talmaı jyrlaǵan aqyn ózin tabıǵattyń, týǵan jeriniń ajyramas bir bólshegi retinde sezingendiginde daý joq. Qalyqtaǵan qııal jeteginde júrip úlken armanǵa qulash urǵan bala  Ilııastyń aqyndyq talabynyń ushtalýyna qasıetti qut mekeniniń ıgi áseri bolǵany sózsiz. Tabıǵat tynysyn tamyrymen sezingen talantty aqyndy qadir tutar aýyldastary onyń tasqa qashalǵan kórkem beınesin tabıǵat aıasyna, taý bókterine taıaý ornalastyrýy da osy paıymnan týsa kerek. Aqsý aýdanynyń ortalyǵy Jansúgirov kentiniń syrtyndaǵy toǵyz joldyń torabyna qoıylǵan «Bala Ilııas» atty qoladan quıylǵan eskertkish uly aqyn esimin ulyqtap, rýhyna taǵzym jasaýǵa qosylǵan sú­beli eńbek.

Qolynda jartylaı ashylǵan kitaby bar jasóspirim Ilııas Aqsýdyń jaǵa­syn­daǵy qushaq jetpes qoıtastyń ústinde qııalǵa batyp, damyldap otyr. At jaq, qyran qabaq bozbalanyń alys­qa qadaǵan kózqarasy tabıǵatpen ońasha tildesip, oǵan syr aqtaryp otyr­ǵandaı, qııaǵa samǵaǵysy keletin ishki oıynan habar berip, bilimge qushtar órshil  rýhyn baıqatady. Qarsy aldyna kelgen adamnyń qamyqqan kóńiliniń muńymen bólisýge daıar peıildiń qam­qor­lyǵy da seziledi. Jap-jas Ilııas osy ýaqyttyń qurdasyndaı, urpa­ǵy­nyń zamandasyndaı erkin kelip, erkeleýge shaqyryp tur.

Eskertkishke baıqaý jarııalanǵan kún­nen bastap daıarlyq jumysy mu­qııat júzege asyryldy. Kóp jumys­tyń ishinen Qazaqstan Sýret­shiler odaǵynyń múshesi, músinshi Qazbek Dýla­tovtyń jobasy iriktelip alyn­dy.  Ol Jansúgirovtegi Ilııas aqyn­nyń granıt músininiń, Bóribaı batyr eskertkishteriniń de avtory. Eskertkishke Jansúgirovter otbasymen birge, Sabyr Qadyruly, Dıas Qa­symov, Ermek Taıynshabaıuly sııaqty Aqsý aýdanynyń beldi kásip­kerleri demeýshilik jasady.

«Zer salyp qarasaq, qazaqtyń uly adamdarynyń bala kezindegi eskert­kishteri joqqa tán eken. Shetel, orys tulǵalarynda bar. Osy músindi ornatarda, el uly adamdardyń da balalyq shaǵynyń bolǵanyn bilsin, jas balalar eliktep óssin degen oıdy maqsat tuttyq. Qazir «Elbasy medali» atty baǵdarlamaǵa qatysyp júrgen erikti oqýshylar eskertkish aınalasyna gúl egip, ári-beri ótken týrısterge Ilııas atamyz týraly, Bóribaı batyr týraly aqparattar berip, aqyn óleńderin oqyp berip júr» deıdi ıdeıa avtory Berikbol Qasymov.

El ishinde indettiń beleń alyp tur­ǵa­nyna baılanysty eskertkishtiń resmı túrdegi ashylý saltanaty bolmasa da, búginde «Bala Ilııastyń» aınalasy qara joldyń boıynda ersili-qarsyly saparlaǵan jolaýshylardan, alystan at arytyp arnaıy kórýge kelgen adamdardan arylmaıtyn boldy. Birte-birte aýdan ishindegi óleńge áýes, jyrǵa qumar jetkinshek jas aqyndardyń jıi bas qosatyn ádebı alańqaıyna aınalyp keledi. Al ótken senbide «Bala Ilııas» eskertkishiniń janynda Ilııas Jansúgirovke arnalǵan jyr keshi ótti. «Aqyn rýhyna taǵzym» dep atalatyn keshke Taldyqorǵan qala­synan jas prozaık Esbolat Aıda­bosyn, Saǵynysh Namazshamova, Jangeldi Nemerebaev, Gúlbaqyt Qasen, Jomart Igiman bas­taǵan Jetisý­dyń bir top sha­ıyrlary baba rýhyna bas ıip, qurmet kórsetti.

Aqsýlyq el aǵalary arnaıy kelgen aqyndardy qushaq jaıyp qarsy alyp, alǵystaryn bildirdi. Poezııa keshine kelgenderdiń ishinde ártúrli deńgeıdegi laýazym ıeleri bolsa da, munda bári tek Ilııas aqynnyń iz­ba­sarlary, poezııa janashyrlary esebinde qatysty. Shekteý sharalaryn saqtaı otyryp kelgen aqyndar ózde­rimen birge gúl kóshetterin ákelip, ony áýeli eskertkish aınalasyna otyr­ǵyzyp, sońyra aqyn atalaryn qu­shaqtap sýretke tústi. Aýyl aǵalary tara­pynan ádebı keshtiń alǵysózi aıtylǵan soń jazdyń qońyr jelimen birge esken qońyraý jyrdyń tıegi aǵytyldy. Jergilikti aqyndar Raýshan Nur­shabaeva, Nurdan Aınaqulova, Erbol Symhanov sııaqty aqyndar jyr shashýyn shashyp, uly babalary týraly estelikterimen bólisti. Mádenıet basqarmasy tarapynan Bóribaı batyr qoryna Ilııas Jansúgirovtyń 20 tomdyq jınaǵy tartý etildi. О́z kezeginde qatysýshylarǵa arnaıy ja­sal­ǵan Ilııas aqynnyń tósbelgisi taratylyp, ólke tynysymen tanysqan jas qalamgerler basqosýdan rýhanı nár alyp, serpilip qaıtty

Sońǵy jańalyqtar