Burynǵy tergeýshi, búgingi advokat Rustam Toqqojanyń redaksııaǵa jazǵan aryzymen jáne oǵan tirkelgen qujattarmen tanysyp shyqqannan keıin ekiudaı oıda qaldyq. Eger zańgerdiń ózi quqyǵy men múddesin qorǵaı almasa, eger zańgerdiń ózi ádilettilikke qol jetkize almasa, basqa qarapaıym jurt qaıtpek?
Burynǵy tergeýshi, búgingi advokat Rustam Toqqojanyń redaksııaǵa jazǵan aryzymen jáne oǵan tirkelgen qujattarmen tanysyp shyqqannan keıin ekiudaı oıda qaldyq. Eger zańgerdiń ózi quqyǵy men múddesin qorǵaı almasa, eger zańgerdiń ózi ádilettilikke qol jetkize almasa, basqa qarapaıym jurt qaıtpek?
Tal túste qoǵamdyq orynda bir top adamnan taıaq jep (Bostandyq aýdandyq soty ǵımaratynyń aldynda), 21 kún aýrýhanada emdelip shyqqan advokat ózin soqqyǵa jyqqandarǵa qatysty qozǵalǵan qylmystyq istiń tapjylmaı turǵanyna qynjylady. Biraz quzyrly oryndarǵa shaǵymdanǵanymen nátıje bolmaǵan soń, «Egemenge» aryzdanypty. Túsinikti bolý úshin bárin basynan bastaıyq.
Ol ótken jyldyń 1 tamyzy kúni sottasýshy taraptyń ókili retinde Almaty qalasy, Bostandyq aýdandyq sotynda ótken azamattyq iske qatysady. Bul is boıynsha onyń opponenti – Hamedov Abılfas Mýslımovıch bolatyn. Sot prosesi aıaqtalǵannan keıin oǵan qatysýshylar ǵımarattan syrtqa shyǵady. Ǵımarat aldynda Hamedov janynda oqqaǵary jáne azamattyq is boıynsha ókili N.Veısalovpen birge Rustam Toqqojaǵa kelip, qolynan julqylap, shetke shyǵaryp áńgimelespekshi bolady. Biraq Toqqoja: «Men aıtarymnyń bárin sot aldynda aıttym, sizdermen sóılesetin sózim joq», dep olarmen sóılesýden bas tartady. Onyń qashqaqtaǵanyna qaramastan Hamedov advokatty judyryqtyń astyna alady. Jáne oǵan oqqaǵary men zańdy ókili de qosylyp, Toqqojany soqqyǵa jyǵady. Kózderi qaraıǵan úsheý advokattyń qolyndaǵy qujatqa toly sómkeni tartyp alý úshin árekettenedi. Sómkedegi bul qujattar ózi úshin asa mańyzdy bolǵandyqtan, qarsylasýǵa shamasy kelmese de qolyndaǵy sómkeden aıyrylmaýǵa tyrysady. Aıǵaılap jurtty kómekke shaqyrady. Sol kezde sot prıstavy men kezekshi polısııa qyzmetkeri kelip bulardy ajyratady.
Degenmen, jegen taıaqtyń zardaby aýyr bolǵandyqtan, sol jerge jedel járdem men polısııa shaqyrtylady. Kóptegen dene jaraqatyn alyp, bas súıegine zaqym kelgendikten Rustamǵa medısınalyq járdem kórsetilip, aýrýhanaǵa jatqyzylady. Sot-medısınalyq saraptamasy advokattyń orta deńgeıdegi jaraqat alǵanyn dáleldeıtin qorytyndy shyǵarady (№04-05-2079 sarapshy anyqtamasynyń kóshirmesi redaksııada saqtaýly). Nátıjesinde, Hamedovke qatysty qylmystyq is qozǵalady. Biraq bul qylmystyq iske qatysty aıǵaqtardyń jetkilikti bolýyna qaramastan, is odan ári jyljymaıdy. Túrli qıturqylyqqa túsedi. «О́ziniń qylmystyq áreketi úshin zań aldynda da, jurt aldynda da, óziniń ary aldynda da jaýap bergisi kelmeıtin Abılfas Hamedov qalaı da áshkerelenýi tıis. Burynǵy quqyq qorǵaý qyzmetkeri, búgingi advokat retinde men mundaı isterdiń qalaı «synatynyn», ıaǵnı isti qalaı «syndyratynyn» jaqsy bilemin. Sondyqtan, barlyq múmkindigimdi salyp, bul isti jerine jetkizýge tyrysamyn», deıdi Rustam Toqqoja.
О́tken jyldyń tamyz aıynda qoǵamdyq orynda, ıaǵnı Bostandyq aýdandyq sotynyń ǵımaraty aldynda bir top adamnyń bir adamǵa jabylyp, oǵan dene jaraqatyn salyp, aýrýhanaǵa jatqyzǵan qylmystyq istiń bıylǵy jyldyń qańtaryna deıin qańtarylyp turýy nelikten? Biz osy suraqty Almaty qalasy, Bostandyq aýdanynyń prokýrory Baýyrjan Jumaqanovqa qoıǵan edik.
– Bul qylmystyq is ýaqytsha toqtap tur, – dedi Baýyrjan Albertuly, – bul is boıynsha aldyn ala tekserý júrgizgen Bostandyq aýdandyq ishki ister basqarmasynyń ýchaskelik ınspektory A.Baılenov Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń 37-baby, birinshi bólimi, ekinshi tarmaǵy boıynsha qylmystyq is qozǵaýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaǵan. Sebebi, sol kezde sot-medısınalyq saraptama daıyn bolmaǵan. 2013 jyldyń 9 qyrkúıeginde Almaty qalasynyń prokýratýrasyna R.Toqqojadan bul sheshimge kelispeıtini jóninde aryz túsedi. Sol aıdyń 26 juldyzynda Bostandyq aýdandyq prokýratýrasy tarapynan ýchaskelik ınspektordyń sheshimi buzylyp, qylmystyq is qaıtadan qozǵaldy. Qylmystyq isti qozǵaýǵa tóbeles kezinde qoǵamdyq tártip buzyldy ma, oqıǵaǵa qatysty adamdardyń buryn-sońdy ózara qatynasy qandaı bolǵan degen sııaqty mán-jaılardy anyqtaý negiz bolyp edi. Sondyqtan, osy is boıynsha R.Toqqojadan da, A.Hamedovten de túsinik alyndy. R.Toqqoja redaksııaǵa jáne basqa da quzyrly oryndarǵa jazǵan aryzynda aıtylǵan sózderinen tanbasa, A.Hamedov «sózben keristik, eshqandaı tóbeles bolǵan joq» degendi aıtady. Onyń sózin N.Veısalov ta qoshtap otyr.
– Sondaı-aq, – deıdi sózin jalǵastyrǵan Baýyrjan Albertuly, – qylmystyq is materıalynda A.Hamedov, N.Veısalov jáne N.Narmanqulov Toqqojanyń sómkesine jarmaspaǵanyn, ony tartyp alýǵa árekettenbegendikterin aıtady. Sondaı-aq, mundaı áreketti dáleldeıtin kýálar da joq. Sondyqtan, Bostandyq aýdandyq ishki ister basqarmasynyń tergeýshisi A.Qýanyshuly osyǵan qatysty qylmystyq isti qysqartty.
Prokýrordyń aıtqan sózderin túsingendeı boldyq. Degenmen, tergeýshiniń bul sheshimi áli qaıta qaralar. Másele tek munda ǵana emes. Negizgi aıtaıyn degenimiz, R.Toqqojanyń úsh adamnan taıaq jep, densaýlyǵyna zaqym kelýine baılanysty qozǵalǵan qylmystyq istiń nátıjesi edi.
– Bul is ýaqytsha toqtap tur, – dedi prokýror, – sebebi, A.Hamedov Toqqojaǵa berilgen sot-medısınalyq saraptama qorytyndysyna kúmán keltirip, aryz jazdy. Onyń aryzyna baılanysty ótken jyldyń 13 jeltoqsany kúni komıssııalyq sot-medısınalyq saraptama taǵaıyndaldy. Eger komıssııa R.Toqqojaǵa berilgen sot-medısınalyq saraptamanyń qorytyndysyn durys dep tapsa, Hamedovke qarsy qylmystyq is sotqa jiberiledi.
Tobyqtaı túıin
Isi musylmanda qandaı aıyp jasalsa da keshirimmen qaraıtyn jaqsy dástúr bar. Jáne «Aldyńa kelse, atańnyń qunyn kesh» deıdi qazaq. Dál osy oqıǵada Abılfas «jazdym, jańyldym» dep Toqqojadan keshirim suraıtyn bolsa, bálkim Rustam keshirgen de bolar ma edi. Biraq Abılfas keshirim suramaq turmaq, istegen isin múmkindiginshe túrli aıla-sharǵymen jýyp-shaıyp, jaýapkershilikten qutylyp ketýdiń amalyn qarastyryp jatqan syńaıly. «Urmadym, soqpadym, eshqandaı tóbeles bolǵan joq» depti aldyn ala tergeý kezinde. Sonda R.Toqqoja kimderden taıaq jegen? Kezekshi polısııa men sot prıstavy kimderdi arashalaǵan? Jedel járdem nege kelgen? Sol jedel járdemmen baryp aýrýhanaǵa túsken kim? Orta dárejedegi dene jaraqatyn alǵan degen sot-medısınalyq saraptamasynyń qorytyndysy kimge berilgen?
El Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Biz eń usaq quqyq buzýshylyqpen, buzaqylyqpen, mádenıetsizdikpen ymyraǵa kelmeýimiz kerek, óıtkeni, osynyń ózi qoǵamnyń tynyshtyǵyn buzady, ómirdiń sapasyna selkeý túsiredi» degen bolatyn. Sonda, qoǵamdyq orynda, Bostandyq aýdandyq soty ǵımaratynyń aldynda úsh adam jabylyp bir adamdy soqqyǵa jyǵýy quqyq buzýshylyqtyń qaı túrine jatar eken? Eger Bostandyq aýdandyq ishki ister basqarmasynyń ýchaskelik ınspektory men tergeýshisi Elbasynyń osy Joldaýyn oqyǵan bolsa, Abılfas Hamedovke qatysty qozǵalǵan qylmystyq isti qıturqyǵa salmaǵan bolar edi...
Sharafaddın ÁMIROV,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.