Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy tereń mán-maǵynaǵa ıe ári onda basty maqsatymyz – Qazaqstannyń damyp órkendeýine qol jetkizý jóninde naqty mindetter belgilengen.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy tereń mán-maǵynaǵa ıe ári onda basty maqsatymyz – Qazaqstannyń damyp órkendeýine qol jetkizý jóninde naqty mindetter belgilengen.
Osy qujatta elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damýynyń negizgi maqsattary aıqyndalyp, halqymyzdyń mańyzdy qundylyqtaryn ornyqtyrýdy kózdeıtin «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy kórinis tapqan.
2014 jylǵy Joldaý «Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrý jónindegi is-sharalardyń naqty baǵdarlamasyn jáne álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý týraly naqty tujyrymdamalyq kózqarasty qamtıdy. Elbasynyń belgilep kórsetken baǵyt-baǵdarlary Qazaqstan ekonomıkasynyń túbegeıli jańǵyryp, básekege qabilettiligi men damý qarqynynyń arta túskendigin aıǵaqtaıdy.
Elbasy Strategııany iske asyrýdyń tórt negizgi qaǵıdatyn aıqyndap berdi, olar: qabyldanatyn barlyq sheshimderdiń pragmatızmi men evolıýsııalylyǵy qaǵıdaty, ózara tıimdi ashyqtyq qaǵıdaty, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrý qaǵıdaty, búkilhalyqtyq qoldaý qaǵıdaty. Atalǵan maqsatqa qol jetkizý úshin mindetterdi kezeń-kezeńimen iske asyryp, halqymyzdyń ómir súrý sapasyn jyldan-jylǵa arttyryp otyrý qajet.
«Aldymen – ekonomıka, sonan soń saıasat» degen memlekettik saıasat qaǵıdatyn alǵa tarta otyryp, Memleket basshysy jańa strategııalyq qujatta ulttyq ekonomıkany damytýdyń jańa qaǵıdattaryna kóshýdi usyndy. Osylardyń negizinde barlyǵyn túgelimen qamtıtyn ekonomıkalyq pragmatızm jatyr, ıaǵnı munyń mánisi barlyq basqarý sheshimderin ekonomıkalyq oryndylyq turǵysynan qabyldaǵan jón degenge saıady.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna arnalǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýy elimizdiń uzaqmerzimdi kezeńge arnalǵan baǵytyn aıqyndaıtyn onyń jańa damý kezeńiniń bastaýy sanalady. Sóıtip, Memleket basshysy naqtylap bergen keleli mindetter tabysty túrde iske asyrylýda. О́tken jylda atqarylǵan jumystardy saralaıtyn bolsaq, Elbasynyń nusqaǵan baǵytyn baǵyndyrý jolynda Qazaqstan alǵa qaraı batyl qadam basty dep nyq senimmen aıtýǵa bolady.
El tarıhynda tuńǵysh ret memlekettik basqarý júıesinde aýqymdy saıası reforma júzege asty. Jergilikti bılik ókilderin saılaý, memlekettik organdardyń eseptiligi jáne olardyń qyzmetiniń aıqyndyǵy, jergilikti mańyzy bar máselelerdi naqty sheshýde halyq múmkindikterin keńeıtý, qoǵamdyq baqylaý tetikterin kúsheıtý qoǵam men bıliktiń ózara is-qımylynyń tıimdiligin arttyra tústi. Kásibı memlekettik apparatty qalyptastyrý úshin merıtokratııa men básekelestik prınsıpterine negizdelgen ákimshilik reformanyń mańyzdy kezeńi iske asyryla bastady. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý boıynsha naqty nátıjelerge qol jetkizildi.
Prezıdent aıqyndap bergen elimizdiń saıası baǵyt-baǵdaryn ári qaraı iske asyrý memlekettik basqarý organdary men búkil qoǵam tarapynan barynsha kúsh jumsaýdy talap etedi. Osyǵan oraı, bıýdjet qarajatynyń jumsalýyna táýelsiz syrtqy baqylaýdy júzege asyratyn Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetine aıryqsha mindet júktelip otyr. Elimizdiń joǵary qarjy baqylaý organynyń jaýapkershiligi aıasyna ulttyq resýrstardy basqarýǵa baılanysty memlekettiń qyzmeti kiredi. Atap aıtqanda, bıýdjet-qarjy prosesin baqylaý, memleket qarajatynyń uqypty ári tıimdi paıdalanylýyn qadaǵalaý. Sondaı-aq, «2050» Strategııasyn iske asyrýǵa bólinetin qarjynyń jumsalýyna da basa nazar aýdarylýda.
Memleket basshysy eń ozyq álemdik tájirıbege súıengen memlekettik aýdıttiń keshendi júıesin qurýdyń qajettigin atap kórsetken edi. Memlekettik qarjylyq baqylaý – bıýdjet prosesin baqylap otyratyn tetik qana emes, sonymen birge, ekonomıkanyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý, ıaǵnı bólingen qarajatty memlekettiń qalaı paıdalanyp jatqanyn baǵalaýǵa baǵyttalǵan is-sharalar kesheni. О́kinishke qaraı, Esep komıteti qarjylyq buzýshylyqtardyń jyldan-jylǵa artyp kele jatqandyǵyn atap ótýge májbúr. Bul buzýshylyqtar kóp jaǵdaıda memlekettik qarjylyq baqylaý salasynda kezdesetin eleýli kemshilikter men zańnamalyq olqylyqtarǵa baılanysty ekenin aıta ketý kerek. Sondyqtan, Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi tıimdi oryndaý úshin memlekettik qarjylyq baqylaýdyń tetikterin de jańǵyrtý qajet.
Memlekettik qarjylyq baqylaý júıesiniń memlekettik aýdıtke kóshýi Esep komıtetine óz qyzmetin ozyq halyqaralyq standarttarǵa saı, áldeqaıda tıimdi ári sapaly júzege asyrýǵa múmkindik beretin bolady. Memleket basshysynyń eń ozyq álemdik tájirıbege negizdelgen memlekettik aýdıttiń keshendi júıesin qurý jónindegi tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda elimizde Memlekettik aýdıtti engizý tujyrymdamasy qabyldandy. Atalǵan tujyrymdamanyń maqsaty – qoldanystaǵy memlekettik qarjylyq baqylaý júıesin reformalaýdyń negizgi baǵyttaryn jáne memlekettik aýdıtti engizýge tujyrymdamalyq ustanymdardy aıqyndaý.
Memlekettik aýdıt pen qarjylyq baqylaýdyń tıimdi júıesi Memleket basshysyn, Parlamentti, Úkimetti jáne jalpy jurtshylyqty memlekettik organdar qyzmetiniń tıimdiligi, qarjyny jumsaýdyń zańdylyǵy, únemdiligi jáne tıimdiligi prınsıpterine saı, bıýdjet qarajaty men memleket aktıvteriniń paıdalanýy týraly obektıvti ári shynaıy aqparatpen qamtamasyz etýge tıis. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin memlekettik aýdıttiń túrlerin, sýbektileri men nysandaryn reglamentteıtin zańnamalyq bazany qalyptastyryp, memlekettik aýdıt pen qarjylyq baqylaýdy júrgizýdiń halyqaralyq standarttarǵa saı keletin ádisnamalyq negizderin daıyndaý, memleket qarajaty men aktıvteriniń tıimdi paıdalanylýyn baqylaıtyn qural retinde memlekettik qarjylyq baqylaý júıesin jetildirip, memlekettik aýdıt organdarynyń ókilettikteri men ózara is-qımylynyń arajigin aıqyndaı otyryp olardyń teńdestirilgen qurylymyn qalyptastyrý, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń qyzmetkerlerin daıarlaýdyń, qaıta daıarlaý men olardyń biliktiligin arttyrýdyń halyqaralyq talaptarǵa jaýap beretin júıesin qurý, memlekettik aýdıttiń ıntegrasııalanǵan aqparattyq júıesin jasap, memlekettik aýdıtorlardy sertıfıkattaýdan ótkizýdiń júıesin engizý qarastyrylǵan.
Tujyrymdamaǵa sáıkes memlekettik aýdıtti engizý kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bolady. Birinshi kezeńi – 2013-2014 jyldarǵa, ekinshi kezeńi 2015-2017 jyldarǵa eseptelgen.
Birinshi kezeńde memlekettik aýdıttiń Lıma deklarasııasynyń qaǵıdattaryna jáne halyqaralyq standarttarǵa saı keletin zańnamalyq jáne ádisnamalyq bazasyn qalyptastyrý qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, «Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly» zań jobasyn ázirleý josparlanyp otyr, atalmysh zań jobasy memlekettik aýdıt pen qarjylyq baqylaý organdaryn uıymdastyrýdyń, olardyń qyzmeti men ókilettikteriniń biryńǵaı qaǵıdattaryn belgileýge baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta atalǵan zań jobasy Parlamentte talqylaýdan ótýde.
Qoryta kelgende, «2050» Strategııasynyń basty maqsatyna, ıaǵnı qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasy men deńgeıin túbegeıli arttyrýǵa Memleket basshysy qoıǵan strategııalyq mindetterdi sheshken jaǵdaıda ǵana qol jetkizýge bolady. Qazaqstan keń kólemdi jobalardy tabysty iske asyra alatyndyǵyn san márte dáleldegen bolatyn. Respýblıkamyzdyń sońǵy jıyrma jyl ishinde qol jetkizgen jetistikteri bolashaqqa jarqyn boljam jasaýǵa múmkindik beredi. Sol sebepti, qazirgi sátte osy bir aýqymdy da mańyzdy qujatty árqaısymyz muqııat oı eleginen ótkizip, ony oryndaý úshin naqty jumysqa kiriskenimiz jón.
Esep komıteti qarjylyq baqylaýdyń joǵary organy retinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrýynyń jańa kezeńi jaǵdaıynda barlyq kúsh-qýatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń tabysty damýy úshin jumsaıtyn bolady.
Erlan TURLYBEKOV,
Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý
jónindegi esep komıtetiniń múshesi.