Jańa bıikterge bastaıtyn qujat

Elbasy Nursultan Nazarbaev kezekti dástúrli Joldaýymen mıllıondaǵan otandastaryn taǵy bir serpiltip tastady. Qazaqstan jańa belesterge, jańa kókjıekterge táýekel etip otyr. Dúnıe júzindegi moıny ozyq 30 eldiń qatarynda nyq turýymyz kerek, deıdi Nursultan Nazarbaev. Árbir qazaqstandyqtyń mereıin kóterip, keýdesine maqtanysh sezimin uıalatatyn, namysyn qamshylap, jigerin janıtyn uly maqsat, asqaraly meje. «Qazaq eli ótken 22 jylda qyrýar is tyndyrdy. Biz úl­gi­li damýdyń ózindik modelin qalyp­tastyrdyq. Árbir otandasymyzdyń júreginde elimizge degen maq­ta­nysh sezimin ornyqtyrdyq. Qa­zaq­standyqtar erteńine, eliniń bo­lashaǵyna senimmen qaraıdy», deıdi Nursultan Ábishuly. Iá, kez kelgen ımandy ári sanaly azamat týǵan eliniń tileýin tileıdi, joǵyn joqtaıdy. Bizde óz eliniń árbir sátti qadamy, jarqyn tirligi úshin jany qalmaı qýanatyn, Otanymnyń jolynda janym sadaǵa deıtin adamdar óte kóp. Endeshe, «elimniń keleshegi nurly, tirligi baıandy, halqym baqytty bolsyn!» dep jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júrgen Prezıdenttiń arman-tilegin mıl­lıondaǵan otandastardyń tereń túsinetini anyq. Endi Joldaýdaǵy myna jol­dar­ǵa nazar salaıyq: «Búginde Ota­ny­myzdyń jetistikteri – árbir aza­mat­tyń ulttyq maqtanyshy. Kúshti, qýatty memleketter ǵana uzaqmerzimdi josparlaýmen, tu­ra­q­ty ekonomıkalyq ósýmen aına­lysady. «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – barlyq salany qamtıtyn jáne úzdiksiz ósýdi qamtamasyz etetin jańǵyrý joly. Ol – el­digimiz ben birligimiz, erligimiz ben eńbegimiz synalatyn, synala jú­rip shyńdalatyn úlken emtıhan. Strategııany múltiksiz oryndap, emtıhannan múdirmeı ótý – ortaq paryz, abyroıly mindet». Eline sengen, ári eliniń qapysyz senimine ıe bolǵan, týǵan jurtyn jan júregimen súıetin Prezıdent qana osyndaı asa kúrdeli, ári uzaq- merzimdi belesterdi baǵyndyrýǵa táýekel etetini anyq. «Qadirli aǵaıyn! Bizdiń hal­qy­myz eki jarym ǵasyrdan astam ýaqyt bodandyqta boldy. Eki jarym ǵasyrda talaı ulttyq qun­dy­lyqtan aıyrylyp, ult retinde jan­shylyp keldik». Osy sózimen Prezıdent endigi jerde eńsemizdi kóterip, ózgelermen ıyǵymyz teń, jahandyq básekege laıyq memleket bolaıyq, deıdi. Bıylǵy Jol­daýdaǵy myna joldar da soǵan úndeıdi: «Búginde damyǵandyqtyń irgeli kórsetkishterin Ekono­mı­kalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna (EYDU) múshe memleketter kórsetip otyr. Oǵan álemdik ishki jalpy ónimniń 60 paıyzdan astamyn óndiretin 34 el kiredi. EYDU-ǵa kirýge ta­ǵy 6 el – Brazılııa, Qytaı, Úndis­tan, In­do­nezııa, Reseı jáne Oń­tús­tik Afrıka elderi úmit­ker bolyp otyr. Uıymǵa múshe bar­lyq elder tereń jańǵyrý jolynan ótti, ınvestısııanyń, eń­bek ónimdiliginiń, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń, halyq ómiri standarttarynyń joǵary kór­setkishterine ıe bolyp otyr. ...Jer júziniń damyǵan 30 memleketiniń qataryna kirý jolyndaǵy bizdiń bazalyq baǵdarymyz osy». Maqsat aıqyn, meje belgili. Zaman tynysh. Tek yntymaq pen nar táýekel kerek! Qytaı men Reseı sekildi alpaýyt memleket­ter áli tabaldyryǵyn attaı qoı­ma­ǵan EYDU-ǵa 17 mln. ǵana hal­qy bar, áli buǵanasy to­lyq be­kı qoımaǵan Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevtyń bastamasymen táýekel etip otyr. Qýan, qazaq, belińdi bekem bý! Bar tirligińdi ǵylymmen bekemdep, mańdaı terińmen sýar, álemdik básekege daıyn bol, degennen basqa ne aıtamyz. Áleýeti zor otyz memlekettiń qataryna ený úshin bizdiń ishki qýa­tymyz kúshti bolýy kerek. Sonyń bir dáleli retinde Prezıdent «Qa­zaqstannyń eksporttyq áleýetindegi shıkizattyq emes ónim­niń úlesin 70 paıyzǵa deıin art­tyrý maqsatyn kózdeıdi». Keńes ókimeti kezinde Qazaqstan ne­gizinen shıkizat kózi bolyp eseptelse, bolashaqta bizdiń respýblıka ǵylym men ozyq tehnologııaǵa arqa súıep, ekonomıkanyń barlyq salasyn damytýdy kózdep otyr. Ol úshin ǵylymdy qarjylandyrýǵa ishki jalpy ónimniń 3 paıyzyn jum­saý josparlanýda. Qazaq eliniń naryqtyq ekono­mıkaǵa bet burǵanyna jıyrma jyl­dan jańa asty. Kóptegen myq­ty memleketterdiń damý tarıhy­na zer salsaq, olarda shaǵyn jáne orta bıznes ekonomıkanyń negizgi tiregi sanalady. Prezıdent óz Jol­daýynda bul baǵyttaǵy oılaryn bylaı saralady: «Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandy ındýs­trııalyq jáne áleýmettik jań­ǵyr­týdyń basty quraly. ...Eko­nomıkamyzda shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi artqan saıyn Qazaqstannyń damýy da ornyqty bola túsedi. Bizde shaǵyn jáne orta bıznestiń 800 myńnan astam sýbektisi bar, onda 2,4 mıllıonnan astam qazaqstandyq eńbek etedi. ...Shaǵyn jáne orta bıznes 2050 jylǵa qaraı Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń qazirgi 20 paıyzy ornyna keminde 50 paıyzyn óndiretin bolady. ...Memleket jumysynyń negizgi bóligi Qa­zaq­stan bıznesin, ásirese, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý bolmaq. Taıaýdaǵy 10-15 jylda ǵylymı qamtymdy ekonomıkalyq bazıs jasaý kerek, onsyz biz álem­niń damyǵan elderi qataryna qosyla almaımyz. ...Shaǵyn bıznes urpaqtan-urpaqqa beriletin otbasy dástúrine aınalýǵa tıis». Prezıdent el damýy stra­te­gııasynyń basym baǵyttarynyń biri retinde halyqtyń ál-aýqatyn kóterýdi oılap otyr. Qazaq «Oraza, namaz – toqtyqta», deıdi. Halyq kásipti násip etse, eshkimge masyl bolmaıdy, óz nesibesin ózi aıyrady. Ondaı halyqtyń urpaǵy da eńbekqor keledi. Qazir kez kelgen qaladaǵy kóp qabatty úılerdiń birinshi qabatynda shaǵyn jáne orta kásipkerlerdiń dúkenderin, kafe-restorandaryn, shashtarazdardy, sán úılerin, kompıýter jáne aýdarma ortalyqtaryn, notarıýsterdi, t.b. tirlik kózderin kórýge bolady. Bul –halyq kásipke bet burdy degen sóz. Halyq toq bolsa, memleket kúshti bolady. Eń bastysy, shaǵyn jáne orta bıznesi órkendegen memlekettiń ekonomıkasy turaqty damıdy ári syrtqy kúshterge táýeldi bolmaıdy. Osy jaǵdaılardy tereń zerdelegen Nursultan Nazarbaev keıingi jyldary shaǵyn jáne orta bıznesti tekserýge birneshe ret moratorıı jarııalady. Ekonomıkanyń negizgi kúre­tamyry – tasymal joldary desek, Joldaýda kórsetilgendeı: «El­de joldar jelisin jasaý úshin biz Astana – Qaraǵandy – Al­ma­ty, Astana – Pavlodar – О́ske­men, Almaty – Qapshaǵaı – О́s­ke­men avtojoldaryn salýdy basta­dyq. Osy baǵyttar boı­yn­sha poıyzdar qazirdiń ózinde eki ese jyldam júrip jatyr. ...«Ba­tys Eýropa – Batys Qytaı» dáli­zi­niń qurylysy da aıaqtalýǵa taıaý, Parsy shyǵanaǵyna shyǵý úshin Túrkimenstan men Iranǵa te­mir­jol tartyldy. ...Aqtaý portynyń qýattylyǵyn kúsheıtip, eksport-ımport operasııalarynyń re­simderin jeńildetý kerek. ...Biz uzyndyǵy 1200 shaqyrym bolatyn Jezqazǵan – Shalqar – Beıneý jańa temirjolyn salyp jatyrmyz. Bul orasan qurylys 2015 jyly aıaqtalady. Bul magıstral Kaspıı men Kavkaz arqyly Eýropaǵa shyǵýǵa múmkindik beredi. Al shy­ǵysqa Tynyq muhıttaǵy Lıa­nıýn­gan porty arqyly shyǵamyz, bul jóninde QHR-men kelisim bar». Munyń bári aıtýǵa ǵana ońaı. Memleket ekonomıkasy úshin asa mańyzdy bul jumystardy at­qa­rý úshin orasan kóp qarjy, ju­mys kúshi jáne bilikti mamandar kerek. Prezıdenttiń tikeleı basshylyǵymen Úkimet osyndaı tarıhı iri jobalardy qolǵa aldy. Munyń bári memlekettiń múddesi, halyqtyń erteńgi berekeli tirligi úshin jasalyp jatyr. Nursultan Ábishuly sapaly jolsyz el ekonomıkasy jedel ári qarqyndy damı almaıtynyn tereń túsingendikten, osyndaı iri tarıhı qadamdarǵa táýekel etti. Osy jerden áńgime arnasyn sport salasyna bursaq, Pre­zıdent Nursultan Nazarbaev táýel­sizdiktiń alǵashqy jyldarynan deneshynyqtyrý men sportty óz qamqorlyǵyna aldy. Elbasynyń 2020 jyly qazaqstandyqtardyń 30 paıyzyn buqaralyq sportqa tartý týraly tapsyrmasy el bolashaǵyn tereńnen oılaǵan kemel sheshim. Sebebi, deni saý ult qana álemdik deńgeıdegi básekege qabiletti bolady. Prezıdenttiń «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý úshin qazaq qoǵamyn saýyqtyrý isin myqtap qolǵa alýǵa tıispiz. Osydan 5-6 jyl buryn eldegi buqaralyq sportpen shuǵyldanǵan adamdardyń úlesi 17-18 paıyzdy qurasa, 2013 jyldyń sońynda el halqynyń 23,4 paıyzy (3,9 mln. adam) deneshynyqtyrýǵa den qoıdy. Damyǵan elderde bul kórsetkish áldeqaıda joǵary. Mysaly, AQSh-ta salamatty ómir saltyn ustanatyndar el halqynyń 50%-yn qurasa, Ulybrıtanııada – 60%, Avstralııada – 62%, Qy­taı­da – 66,3%, Fınlıandııada 72% deńgeıinde. Bizge bul elderdiń deńgeıine jetý úshin deneshynyqtyrý men sporttyń nasıhatyn kúsheı­týmen qatar, osy salanyń ınfra­qu­ry­lymdaryn jolǵa qoıý kerek. 2016 jylǵa deıin Úkimet res­pýblıka boıynsha 42 deneshy­nyq­tyrý-saýyqtyrý keshenin salýdy josparlaǵan. Osy sharýa júıeli júrse, taıaýdaǵy jyldarda Qazaqstan sportynyń mate­rıaldyq bazasy edáýir nyǵaıady. Prezıdenttiń tapsyrmasy negizinde Úkimet 2020 jylǵa deıin respýblıka eldi mekenderiniń 50 paıyzyn sport ǵımarattarymen qamtýdy kózdep otyr. Sonymen birge, qazir eń tómengi áleýmettik standart týraly zań jobasy ázirlenýde. Bul zańǵa sáıkes 50-den 3000 adamǵa deıin turǵyny bar eldi mekenderde fýtbol, voleıbol, basketbol alańy, júgiretin aınalma jol, týrnık, taǵy basqa sport jabdyqtary bar sport alańdary kópshilik ıgiligine beriledi. 2013 jyldyń derekterine súıensek, Otanymyzdaǵy 6769 orta mektepte aptasyna úsh ret deneshy­nyqtyrý sabaǵy ótedi. Bul barlyq mektepterdiń 98 paıyzyn quraıdy. Byltyrdan bastap 5-11 synyp oqýshylary arasynda fýtbol, voleıbol, basketboldan mektep lıgasy jarystary ótti. Bile bilsek, osy aýqymdy tirliktiń bári ultty saýyqtyrý úshin jasalyp jatyr. Prezıdenttiń bıylǵy Jol­daýynda «Salamatty ómir salty­nyń ornyǵýy, medısınanyń damýy qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaqtyǵyn 80 jasqa deıin arttyrady», degen joldar bar. Birikken Ulttar Uıymynyń málimeti boıynsha, turǵyndarynyń ómir súrý jasynyń uzaqtyǵynan dúnıe júzinde Japonııa (82,2 jyl) birinshi orynda tursa, ekinshi, úshin­shi oryndarǵa Gonkong (81,8 jyl) pen Islandııa (80,9 jyl) ornyqqan. BUU-nyń 2011 jyl­ǵy deregi boıynsha Qazaqstan halqynyń ortasha ómir súrý jasy – 63,4 jyl. Alla qalap, 2050 jylǵa qaraı Prezıdent armandaǵan beleske kóterilsek, halqymyzdyń ómir súrý uzaqtyǵy 80 jastyń mejesine jetetini anyq. Elimizdiń ishki jáne syrtqy saıasatyn naqty aıqyndap, áleý­mettik-ekonomıkalyq damýymyz­dy jan-jaqty saralaǵan bul Joldaý – Qazaqstannyń bolashaq damý joldaryn kezeń-kezeń­men belgilep, «Nur Otan» par­tııasynyń HV sezinde qabyl­dan­ǵan Doktrınamen tyǵyz ún­des­­tik tapqan jańa saıası baǵ­dar­­lama. Sondyqtan, bul asa mańyzdy qujatty Otanymyzdyń tarıhyndaǵy jańa bir kezeńniń bastaýy desek, qatelespeımiz. «Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol», deıdi Prezıdent. Otanymyzdyń máńgilik baqytyn armandaǵan Nursultan Ábishulyna aq júrekten, shyn peıilmen ti­lek­testigimdi bildiremin. Temirhan DOSMUHAMBETOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ulttyq olımpıada komıtetiniń prezıdenti.