Qasıetti mór men kıeli qazan

Seıitpenbet áýlıe el aýzyn­da Qorasan ata ata­lyp ketken áıgili Ábdi­­já­lel babtyń otyz tór­tin­shi ur­­paǵy, HVIII-HIH ǵasyr­lar­da ómir súrgen ataq­ty din qaıratkeri. Bala kúnin­de Hıýa, Buharadaǵy medrese­­den bilim alady. Keıinnen Baǵ­­dat, Mysyr, Sham, Mek­ke, Mádı­­ne, Gerat qalalaryn aralap, ­talaı ǵulamanyń aldyn kórgen desedi. Arab, parsy, túrki, qytaı tilderine je­tik bolǵan Seıitpenbet Ibn-Sınanyń dárigerlik jazbalaryna den qoıypty. Túrli shópterdiń qasıetterin ıgergen ony Kishi júzdegi Shómekeı rýynyń Dósek, Beket, Qalam degen azamattary ózderine pir etip kóteredi. Sodan bas­tap Túrkistannan Syr óńi­rine kóship kelgen áýlıege Qa­lam bı Qýańdarııanyń sol ja­ǵalaýynan meshit salyp beredi. El aýzyndaǵy de­rek­terge qaraǵanda bul me­shit qazirgi Qarmaqshy aýdany Qýańdarııa aýyly­nyń aýma­ǵynda bolǵan kóri­nedi. Syr súleıleriniń ishin­de er Se­ıit­­penbettiń esimin jyryna qos­paǵandar kemde-kem.

 Onyń áýlıeligi týraly ańyz, áńgimeler el ishinde áli de aıtylady. Kóne soraby saqtalǵan ańyzdyń birinde Járimbet áýlıe, Maral ıshan jáne Seıitpenbet úsheýi­niń suhbat qurǵany baıan­dalady. Úsh júzge pir bol­ǵan Maral ıshan áńgime barysynda:

– Áı, Seıitpenbet, jurt seni «er Seıitpenbet, áýlıe Seıitpenbet» dep ataıdy. Áýlıe bolsań aıtshy, biz ól­gende qaıda jerlenemiz? – dep surapty. Sonda Se­ıitpenbet oılanyp turyp:

– Men bilsem, Maral, sen el jaılaǵan sýy mol eldi mekende qalasyń, Járimbet, saǵan óziń turǵan osy taýdyń basy buıyrar. Al men bolsam qııan shólge jaıǵasarmyn, – dep jaýap beripti.

Seıitpenbet babanyń osy aıtqan kóregen sózderi shyndyqqa aınalady. Maral ıshan Qarmaqshy aýdanynyń shyǵysynda, elge jaqyn qorymǵa jerlenedi. Al Já­rimbet áýlıeniń máńgilik me­keni Qaraq taýynyń basy. Er Seıitpenbet te ózi aıtqan jerden oryn alypty.

Seıitpenbet áýlıeniń mó­ri júzik tárizdi etip ja­sal­ǵan. Qundy jádigerde arab­sha «Saıd Muhammed bın Qo­ja­jan» dep ja­zylǵan. Ur­paq­tarynyń aı­týynsha Er Seıitpenbettiń kúmis mó­ri HIH ǵasyrda Mek­ke qala­synda jasalǵan eken. Qazir tikeleı urpaǵy Iаkýb Tur­ma­novtyń qolynda saq­talǵan.

Áýlıeden qalǵan kıeli qazan týraly da ańyz az emes. Áýlıe kesenesine kel­gen­derdiń arasynan oıy bu­zylyp, qazandy kesene basynan alyp ketpek bolǵandar kezdesipti. Biraq jeme-jemge kelgende dátteri shydamaı qazandy tastaı qashyp, jaryq túsiripti. Bir ǵajaby, sol jaryq qazannan bir tamshy sý aqpaıdy. Qazir de kesene basyna zııarattap barǵan adamdar kıeli qazanǵa as ázirlep júr.

Qyzylorda