Bilek túre, birlese jumylaıyq, qanekı!

 Otyzdyqqa ený jospary – eldigimizdi synar emtıhan

El Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múd­de, bir bolashaq» atty Joldaýy meni óziniń strategııalyq oılaý tereńdigimen, alǵa qoıyl­ǵan maqsattardyń aıqyndyǵymen, aýqym­dylyǵymen jáne der kezinde aıtylýymen aıryqsha tolǵandyrdy. Elbasynyń árbir Joldaýy damýdyń belgili bir kezeńinde bizdiń qoǵamnyń aldyna óz múmkindigimizge saı ári ýaqytpen meılinshe úndes mindetter qoıyp keledi. Sonymen birge, jyl saıynǵy joldaýlarda qoıylǵan el damýynyń nysanaly mejeleri artyǵymen alynyp ta otyrǵanyn aıtýymyz kerek. Aıtalyq, kópshiligimiz 2005 jyly Qazaqstannyń álemniń neǵurlym básekege qabiletti 50 eliniń qataryna kirýi oraıyndaǵy keleshekti kózdegen asqaraly mindet on jylǵa jetpeı oryndalady dep oılap pa edik? Nemis fılosofy Artýr Shopengaýer «Tóltýma oılar men baıypty baılamdar jaıdan-jaı kele salmaıdy, olar ózderin zaryqtyra kúttirip qoıady» dep bir kezde aıtqandaı-aq, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy, shyn mánisinde Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi kezeń-kezeńmen baǵdarly damýynyń joldary dúnıege kelýiniń sát saǵaty erte de, kesh te emes, dál osy kúnderde soqqany anyq. Eger «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasy aıasyndaǵy bıik maqsattarǵa, bylaısha aıtqanda, satylap jyljý sıpaty tán bolsa, Elbasynyń bıylǵy úndeýin túp máresinde Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý jónindegi izgilikti maqsat turǵan alys sapar aldyndaǵy mindet qoıýy dep túsingen abzal. Álbette, túpki nátıje osynaý sapardyń qalaı bastalýyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan da biz aldaǵy jolbasy besjyldyq asa aýqymdy, búge-shigesine deıin oılastyrylǵan qamtymdy da qarymdy bolady ári merziminen buryn júzege asady dep úmittenemiz. Bul úshin bizdiń elimizde ne qajettiń bári: berik toptasqan bilimdi ult ta, Elbasynyń sarabdal saıasaty men qaıratkerlik erik-jigeri de, ulan-ǵaıyr jerimiz ben baı tabıǵı qazynamyz da bar. Joldaýmen jete tanysqannan keıin qandaı oılarǵa shomdym jáne ózim «Nur Otan» partııasynyń múshesi ámbe Batys Qazaqstan oblysynyń turǵyny retinde osynaý mańyzdy baǵdarlamalyq qujattan qandaı jaqsylyqtar kútemin? Birinshiden, Elbasy alǵa tartqan mindetterdiń aýqymy jáne táýelsiz Qazaqstannyń keleshekte qadam basar, qanat qaǵar qııalary adamdy qanattandyrady, óz elińe degen úmit pen senim, maqtanysh uıalatady, al Prezıdenttiń jan dúnıesiniń jalyny, baıandaýynyń baıyptylyǵy men suhbat qurý máneri jáne onyń Joldaý jobalary men joldarynyń sózsiz oryndalýyna degen kámil senimi, tipti, teledıdardan kórgenniń ózinde baýrap alyp, ár tyńdaýshyny Táýelsizdik saraıyndaǵy alqaly jıynǵa qatysyp otyrǵandaı áserge bóledi. Meniń paıymdaýymsha, táýel­siz Qazaqstan úshin el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qańtardaǵy baǵ­darlamalyq sózi óziniń mán-mańyzy jaǵynan 30-shy jyl­dar­daǵy AQSh úshin Franklın Rýz­velttiń «Jańa baǵyty» ákelgen jańǵyrýlarmen para-par. Jáne bul jalań salys­tyrý emes. Ol kez­de de, búgin de sosıalıstik úde­den alshaq turǵan eldiń aldy­nan naryqtyq ekonomıkany mem­lekettik retteýdiń jáne uzaqmer­zimdi josparlaýdyń qıyn mindeti týyndady. AQSh bul tyǵyryqtan abyroımen shyǵyp, álemdegi asa iri ekonomıkany meńgerip, óz baǵ­dar­lamasynyń negizgi taraý-tar­maqtaryn túgeldeı oryndap shyqqan-dy. Biz óz elimizdi de osyǵan uqsas jaǵdaı kútip tur dep boljamdaımyz. Prezıdenttiń 2050 jylǵa qa­­raı el ekonomıkasyndaǵy sha­­ǵyn jáne orta bıznestiń úle­sin 50 paıyzǵa, al jan basyna shaq­qandaǵy IJО́ deńgeıin 60 myń AQSh dollaryna deıin jetkizý jó­nin­degi jan-júre­gin jaryp shyq­qan sanaly da salı­qaly pár­meni barshamyzdy yrǵaq­ty da utym­dy jumysqa jiger­len­diredi hám mindetteıdi. Tek ná­tıje jo­lyndaǵy joǵary jaýap­ker­shilik, ortaq jeńiske degen senim jáne el múddesi men halyq ıgi­ligi jo­lyn­daǵy qajyrly eńbek qana asqaq bolsa da ábden aqıqat maq­sattarymyzdy jaqyndata tús­pek. Elbasy Joldaýy qandaı ba­ǵyt­ta qozǵalyp, ne nársege umty­lý kerektigin kórsetip berdi – ol degenińiz eldi tereń modernızasııalaý jáne ındýstrııalandyrý, ınnovasııany engizý, ınvestısııa men halyq ómiri standarttarynyń joǵary kórsetkishterine qol jet­kizý. El Prezıdenti damý deńgeıi bú­gingi tańda Qazaqstan úshin úlgi já­ne eń jaqyn baǵdar bolyp ta­by­­la­tyn Bra­zılııa, Qytaı, Ún­dis­tan, In­do­nezııa, Reseı jáne OAR sııaq­ty alty eldi atady. Ekinshiden, Prezıdent shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa ora­san kóńil bóle otyryp, ony memlekettiń jáne óziniń má­ni jaǵynan bizdiń ulttyq ıdeıala­ry­myzdyń biri bolyp tabyla­tyn Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵa­my­nyń berik ekonomıkalyq negi­zine balady. О́kinishke qaraı, ekin­shi deńgeıdegi bankter ker­deń kerenaýlyǵyn qoıar emes. Olar­dyń tym joǵary paıyzdyq mólsherlemeleri ortaq nátıjeni kózdemeıdi. Ásirese, aýyldyq jerlerde shaǵyn jáne orta bız­nesti nesıeleýge áldebir min­det­tilik retinde nemketti qaraı­dy. Bankterge esh táýekelsiz tuty­ný­shylyq nesıelermen aınalysý, sóıtip, saıyp kelgende, otan­das­tarymyzdyń sengishtigi men ańǵal­dyǵyn paıdalanyp baılyqqa bógý neǵurlym tıimdirek bolǵanǵa uqsaıdy. Olaı bolsa, qalaıda bir kil­tin taýyp, ekinshi deńgeıdegi bankterdiń betin kásipkerlikke, shaǵyn jáne orta bızneske burý qajet. El Prezıdentiniń qoǵam aldyna qoıǵan bıik maqsatty me­jeleri men mindetteri yrǵalyp-jyrǵalýdy kótermeıdi. Birqatar jyldar boıy aýylsharýashylyqty jáne iri ónerkásipti aýdandardyń ákimi bolyp istegen tájirıbemnen tartyp aýyldyq aýmaqtardyń bolashaq damýy haqynda oı-pikirimdi ortaǵa salsam deımin. Árıne, Elbasy aıtqan ýrba­nı­za­sııa úderisi jáne agroóner­kásiptik keshendi ınnovasııalyq jolǵa kóshirý – ómir talabynan týǵan, bolmaı qoımaıtyn aqıqat. Aýyl sharýashylyǵynyń keleshegi agroónerkásiptik bir­les­tikter men holdıngterdiń, iri sha­rýashylyqtar men shaǵyn ǵana sharýager menshik ıeleriniń qolynda bolýy tıis ekendigi kúmánsiz. Aýyldyq eldi mekenderdi qa­la­larmen jáne aýdan ortalyq­tary­men baılanystyratyn jol­dar­dyń sapaly ári joǵary tehnolo­gııalyq turǵydan jóndelýi óńir­lik ekonomıkalardy damytýǵa jańa serpin bereri anyq. Bul bu­ryn­ǵy barlyq sharýashylyqtar men bó­limshelerdiń ortalyq qo­nys­taryn saqtap qalýǵa jáne áleýmet­tik jaǵynan jańa tynysyn ashýǵa múmkindik týǵyzady, aýyl­dan halyqtyń amalsyz ketýi toqtalady. Sonymen qatar, Elbasynyń osy­naý mańyzdy úndeýi eldi top­tas­ty­ratyn jańa ulttyq ıdeıalar­dyń birine aınalar bolsa, tipten, quba-qup. Jappaı salynǵan joldar qazirgi gúldengen elderdiń ekonomıkasyn buryn bolmaǵan deńgeıge kótergen mysaldar az emestigi tarıhtan belgili. О́ıtkeni, tamasha joldar men turaqty jumys bolsa, qazirgi ýaqytta kóptegen adamdar úshin qaı jerde turatyny onshalyqty mańyzdy emes. Aýdan ortalyǵy nemese qalanyń ornyna olar kórkeıgen týǵan aýylynda qalǵandy jón kóredi. Osylaısha, belgili bir dáre­jede ultymyzdyń, hal­qymyz­dyń uıyqty negizin, altyn besigin – aýyldyq ómir salty men psıhologııasyn saqtap qalady. О́nerkásipti aýdandardyń damýyna keler bolsaq, el Prezıdenti atap kórsetkendeı, munaı-gaz sektorynda jumys isteıtin tran­s­ult­tyq kompanııalardyń ózderiniń de, jergilikti jerdiń de muqtajdary úshin óndiris oryndaryn qurýǵa qar­jy salýyna qol jetkizý kerek­tigi sózsiz. О́kinishke qaraı, jekelegen kompanııalar, mysaly, Batys Qazaqstan oblysynyń Bórli aýdanynda kómirsýtekterin barlaıtyn asa iri shetel konsorsıýmy ónimdi bólý týraly kelisimniń keıbir erejelerin naqty oryndamaıtyn jaǵdaılary oryn alyp qalýda. Aýdan ákimi bola júrip konsorsıým basshylyǵynan kelisimniń barlyq baptaryn oryndaýdy talap etip, sotta da talaı dáleldi ýájdermen sóıleýime týra kelgen. Jalǵa berilgen jer telimi úshin kópjyldyq qaryzdy osylaısha qaıtaryp alyp otyrýdyń qaǵıdaly mańyzy bar. Álbette, birlesken jumys barysynda olarǵa talaı ret servıs oraıyndaǵy qosymsha ilespe óndirister nemese kásiporyndar qurý ıdeıasy usynylǵan bolatyn. Olar óz kezeginde aýdan ekonomıkasyn damytýǵa zor septigin tıgizer edi. Alaıda, bizdiń barlyq usynystarymyzdy ınvestor ózderiniń derbestigine qol suǵý dep qabyldady. Qazir Qazaqstan aqyrynda osynaý asa iri jobadan óz úlesin oıyp turyp aldy, endi ásem qala Aqsaıdyń budan arǵy damý keleshegi úmittendirip, kóńilge qýanysh uıalatqandaı. Úshinshiden, elde tórt iri aglomerasııa jáne ýrbanıstik ortalyqtar qurý jónindegi Pre­zıdent ıdeıa­sy der kezinde aıtyldy. Olar osy­naý óńirlerdiń eko­nomıkasyn bo­la­shaqta jańa bıikterge kóteredi. Sonymen qa­tar, ýrbanızasııanyń bar­lyq sıpat­tary tán bolyp otyr­ǵan keıbir qalalardyń, mysaly, Oral­­dyń óńirlik aglomerasııa rólin enshilegenin qalar edik. О́ńirlik kóshbasshy róline Aqtóbe qalasynyń sózsiz artyq­shy­­lyqtary men esh talassyz qadir-qa­sıetteri bola turǵanmen, Oral­dyń osy rettegi áleýeti óz kór­shisinen sonshalyqty tómen de emes, al keı retterde, tipti, neǵurlym utym­dy jaqtary da barshylyq. 25 sha­qy­rym­dyq sheńberdegi aýyldyq ok­rýg­terdiń turǵyndaryn qosa eseptegende Aqtóbede 400 myńnan sál astam adam turady. Qala irgesindegi aýyldar zańdy túrde qala márte­besin ıemdengen, al olardyń tur­ǵyndary Aqtóbeniń qalalyq hal­qynyń qataryna jatady. Oraldyń daýsyz artyqshylyǵy sonda, ol eldiń eýropalyq bó­li­gin­de, ıaǵnı Eýropada jatyr, al ob­lys­tyń ózi Reseı Fede­ra­sııa­sy­nyń bes iri oblysymen shek­tese­di. Búginde Oralda beıres­mı máli­met­ter boıynsha 300 myń­nan astam adam turady. Sony­men birge, qala­ǵa tym jaqyn orna­lasyp, tipti, qosyla jazdap tur­ǵan birneshe iri aýyldardyń árqaı­sysynda ekiden on myńǵa deıin adam meken etedi. Eger Aqtóbe qaǵıdaty boıynsha Oraldyń aınalasyndaǵy 25 shaqyrymdyq aımaqta jatqan aýyldarǵa qala mártebesi beriler bolsa, onda bizdiń oblys ortalyǵynyń hal­qy údeli mejege emin-erkin jaqyndaıdy. Oral qalasy damýynyń jańa bas josparyna sáıkes jeke úı salý úshin jer telimin alý keze­ginde turǵan jetpis myńǵa jýyq qalalyqtarǵa jerdi 25 shaqy­rym­dyq aımaqta jatqan naq osy serik-aýyldardan berý kózdelgen. Iаǵnı, budan qalalardyń ulǵaıýy men ýrbanızasııa sıpaty aıqyn kórinip tur. Reseıdiń mıllıon turǵyndyq Samara, Orynbor jáne Saratov sııaqty asa iri ónerkásip ortalyq­taryna ábden jaqyn ornalasqan Oral qalasy reseılik bıznes úshin óte-móte tartymdy bolyp tabylady jáne ınvestısııa tartý úshin, jańa nemese birlesken kásiporyndar qurý úshin zor múm­kindikter ashady. Oral qalasynyń ákimi bolyp júrgen kezimde, 2012 jyly, óńir basshysy N.A.Noǵaevpen birge As­trahan, Volgograd, Saratov, Samar jáne Orynbor oblystaryn aralap ótip, gýbernatorlarmen jáne oblys ortalyqtarynyń aýdanbasylarymen kezdestik, tıisti kelisimderge qol qoıdyq. Olar boıynsha jumys júrip jatyr. Osy kezdesýlerden keıin, tek kórshilester ǵana emes, basqa da Reseı qalabasylary bıznes ókilderimen birge Oralǵa birne­she dúrkin kelip, turǵyn úı quryly­syna jáne basqa salalarǵa óz ın­vestısııalaryn salýdyń amaldaryn qarastyrdy. Bul arada oblys basshylarynyń shektes óńirlerdiń gýbernatorlarymen ózara dostyq ráýishteri de az ról atqarmaıdy. Olar Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti V.Pýtınniń úlgisi boıynsha ıntegrasııa úderisine jáne bıznestiń ózara kirigýine belsendi kómektesýde. Tórtinshiden, bıylǵy Jol­daý­dyń ózegine tartylǵan asa mańyzdy quramdas bóligi «Máń­gilik El» Patrıottyq aktisiniń ázir­lenýi men qabyldaný tujy­rym­damasy bolyp tabylady. Me­niń uǵymymdaǵy «Máńgilik El» bizdiń halqymyzdyń Qazaqstan dep atalatyn óziniń táýelsiz, erkin jáne gúldengen eli týraly san ǵasyrlyq armanynyń osy zamanda júzege asqan kórinisi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal da aqylman saıasatynyń arqasynda bizdiń elimiz búkil álemdik qoǵamdastyq moıyndaǵan, qarqyndy damyǵan zamanaýı memleket retinde qalyptasty. «Máńgilik El» maǵan kúsh-qýaty kúnnen-kúnge tolysyp, órken jaıyp, órleı ósip kele jatqan Qazaqstan báıteregi bolyp elesteıdi. Onyń qalyń nýly ushar basynda bizdiń barlyq eleýli de eleýsiz jetistikterimiz, Olımpııa oıyndaryndaǵy jeńisterimiz, EKSPO-2017, «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasynyń oryndalýy, «2050-Strategııasy» jáne basqa tabystarymyz kóbeıip ósip, kóktep ulǵaıa bermek. Al onyń juldyzdy shyrqaý bıigi bizdiń elimizdiń álemniń jetekshi otyz eliniń qataryna qosylýy bolmaq. Mine, sol kezde eshqandaı jelder men daýyldar, zamana borandary ǵasyrlar qoınaýyna tereń tamyr tartqan qýatty da qudiretti «Máńgilik El» alybyn esh shaıqalta almasy anyq. «Máńgilik El» degenimiz – myńdaǵan jyldar boıy ómir keshýdi násip etken bizdiń ulysymyz. Tarıhtan málim bolǵanyndaı, kún astyndaǵy kúngeı úshin kúreste kúshtiler ǵana máńgi jasaıdy. Sondyqtan, Qazaqstan órkendegen óristi, ındýstrııasy damyǵan kelisti de kenishti, ınnovasııasy gúldengen jemisti de jeńisti el bolýǵa mindetti. Mundaı elde ómir súrý qazaqstandyqtarǵa ǵana emes, ózge memleketterdiń ókilderi úshin de birdeı tartymdy bolmaq. Eger biz Elbasynyń Joldaýyndaǵy barlyq aýqymdy mindetterdi júzege asyryp, tolyq oryndap shyqsaq, solaı bolary da sózsiz. Elbasymyz óziniń jalyndy sózinde bizdiń jáne keıingi býyndar óz urpaqtaryna basty basymdyq halyqqa joǵary ómir standarttaryn qamtamasyz etý bolyp tabylatyn táýelsiz, órkendegen jáne ekonomıkasy myǵym eldi muraǵa qaldyra alýy úshin barlyq qazaqstandyqtardy osynaý shyn mánisindegi tarıhı Joldaýdy iske asyrýǵa asqan belsendilikpen atsalysýǵa shaqyrdy. Bir kezderi Anglııanyń pre­mer-mınıstri Ýınston Cherchıll halyq aldynda sóz sóılep turyp, keýdesin óz eline degen mahabbat kernep, kóńilin sharyqtata: «Qa­nekı, óz boryshymyzdy oryn­daıyq, birigeıik, eger Brıtan ımperııasy áli de myń jyl ómir súrer bolsa, adamdar sodan keıin de: «Bul olardyń uly saǵaty boldy!» dep aıtatyndaı is jasaıyq» degen eken. Shynynda da, Ulybrıtanııa Cher­chıll bılik qurǵan jyldar­da jańa qarqynmen qanat­ta­nyp, qazirgi álemniń uly derja­va­larynyń birine aınaldy. Prezıdent Nursultan Nazar­baev Qazaqstan halqyna jalyndy sóz arnady: «Biz óz halqymyzdyń ıgiligi jolynda uly maqsattardy alǵa qoıamyz, sondyqtan men bar­lyq saıası partııalardy, qoǵam­dyq birlestikterdi, barsha qa­zaq­standyqtardy 2050 Strategııa­synyń basty maqsatyna jetý jó­nindegi jumysqa belsene qa­ty­sýǵa shaqyramyn!.. О́z ju­mys oryndaryńyzda otyryp, osy jumysqa árqaısyńyz atsaly­syń­yz­dar. Nemquraıdylyq tanyt­pańyzdar. Eldiń bolashaǵyn barsha halyqpen birge jasańyzdar!» dep jigerlendirdi Elbasy. Prezıdent Nursultan Nazar­baevtyń shyn júrekten shyqqan rııasyz, adal da asqaq sózderi bizdiń elimiz úshin de bir kezdegi Ýınston Cherchılldiń Brıtan ımperııasynyń halqyna tastaǵan úndeýindegi sáýleli boljam bolyp shyǵyp, máńgilik Qazaq eliniń uly saǵaty mindetti túrde kúmbirlep soǵatyn kemel kúnder týsyn dep Táńirden tileıik! Bolat ShÁKIMOV, «Nur Otan» partııasy Oral qalalyq fılıalynyń  tóraǵasy, Búkilreseılik «Dástúr» ádebı syılyǵynyń laýreaty.