О́tken ǵasyrlarda AQSh-ta «amerıkalyq arman» fenomeni paıda boldy. Olar osy fenomenniń izimen baı-baqýatty, izgi qoǵam qalyptastyrýǵa umtyldy. Iаǵnı «amerıkalyq arman» – adamdy baqytqa jetkizedi: materıaldyq, moraldyq turǵydan da halyq baı bolady. Bul erkin, múmkindigi mol qoǵamnyń ulttyq ımmýnıtetin kóteredi», dedi. «Eger amerıkalyq júıe amerıkalyq saıasattyń qańqasy bolsa, onda amerıkalyq arman – onyń jany» dep eseptedi. Álqıssa.
Ol ómir boıy amerıkalyqtardyń tragedııasyn jazdy. Jaqsylyq pen jamandyq. Baılyq pen joqshylyq. Aınaladaǵy adamdardyń minezi, bolmysy, kóńil kúıi, jaǵdaıy, qaıǵysy, qýanyshy – bárin-bárin shynaıy qalpynda beıneledi. Árqashan óz qoǵamyn, óz halqyn zertteýmen boldy. Oqyrmannyń aldynda sózden sýret salyp, sıýjet oınatqan joq. Amerıkalyq armannyń amerıkalyq tragedııasyna úńildi. Oqyrmanǵa da, Amerıkaǵa da jaǵynbady: halqynyń shyn baqytyn kórsetpegeni úshin Draızerdi eshkim jaqtyrmady.
Teodor Draızer jazýshylyqtaǵy bul taqyrypqa, osy baǵytqa qalaı keldi? Ol nemis emıgranttarynyń kedeı otbasynda ósti. Jastaıynan joqshylyq kórdi. Balalyq shaǵy fermalar men meıramhanalardaǵy qara jumyspen ótti. Draızerdiń bastan keshken osy qıyndyqtary qoǵamyn etene jaqyn tanýyna sebep bolǵan shyǵar. Tipti ol mundaı ómirdi amerıkalyq tragedııa dep atady. Al jurttyń bári japa-tarmaǵaı umtylatyn hám senetin amerıkalyq arman Amerıkadan alys shalǵaıda qaldy dep sanady. Bálkı, álemde de joq shyǵar. Draızer oǵan eshqashan sengen joq. Sondyqtan qoǵamnyń, ulttyń dertin tanyp, adamdarǵa jetkizý úshin reporter boldy. Osy jolda jazýshy úlken kúızeliske ushyrady: sheshim bireý – bárine qoldy bir-aq silteý ıakı uly adamǵa aınalý. Draızer ekinshisin tańdady.
Onyń shyndyǵyn eshkim qalamady. Árıne, opasyzdy opasyz deseń hám onyńyz zııaly qaýymnan bolsa, tipti qaýipti. Al baı-manaptardyń urlyǵyn áshkerelep, urlyqshy deseń, adam shoshıdy. Alaıda Draızer eshkimnen ımenbedi. О́tirik pen shyndyqty, adaldy da, aramdy da óz ornyna qoıdy.
Ol Shtattardy kóp aralady: halyqtyń jumyssyzdyq pen kedeılikten azyp-tozǵanyn kórdi. Ereýilge shyqqan kenshilerdi qorǵaǵan kezde oǵan qysym jasaldy. Tipti jıyrma jyldan asa ýaqytqa túrmege túsýi de múmkin edi. Biraq Draızer qorqytý-úrkitýlerden seskenbedi. 1930 jyldyń mamyrynda: «Biz bul memleketti demokratııalyq deımiz. Shyn máninde, bul olıgarhııa. Bılik Vashıngtonda emes, Ýoll-strıtte ornalasqan. Al demokratııa týraly aıtylyp júrgen áńgimeler tek ázil», dep ashyq aıtty.
Eger siz amerıkalyq armanǵa senetin bolsańyz, Draızerdi oqyńyz. Al senbeseńiz, taǵy da Draızerdi oqyńyz. Amerıkalyq tragedııaǵa senetin bolsańyz, Draızerdi oqyńyz. Olaı bolmasa da Draızerdi oqyńyz. Onyń shyǵarmalary aına sekildi: senetinder de, senbeıtinder de bir nárseni kóredi.
Draızerdi Nobel syılyǵyna usyndy. Alaıda marapat Sınkler Lıýıske buıyrdy. Ol sonda, aqıqatynda Nobel syılyǵyna Draızer laıyq ekenin, «amerıkalyq ádebıetti jasqanshaqtyqtan bosatyp, ómirdiń shynaıy, kórkem, batyl sýretterin beıneleýge baǵyttaǵan» sol ekenin aıtty.
Osylaısha, Draızerdi kim ne dep maqtasa da, Nobel oǵan buıyrmady. Alaıda barsha álem jazýshy eń úlken syılyqqa ıe boldy desti: ony ýaqyt pen oqyrman marapattady. Sondyqtan Draızer shyǵarmalary áli kúnge deıin oqylyp keledi. Bul bir máńgilik maıatnıgi ispettes.
Aıta keteıik, Draızer 1927 jyly Keńes Odaǵyna keldi. Keıin AQSh-ta bul sapar týraly kitap ta shyqty. Onyń «Amerıkalyq tragedııa» romanynyń oryssha nusqasy alǵash ret 1928 jyly Z.Vershınınanyń tárjimalaýymen shyqqan. Al qazaq tiline birinshi bólimin 1960 jyly Ǵ.Aqqulov pen F.Dinislamov, ekinshi bólimin 1962 jyly T.Ysmaıylov aýdardy.