Kógildir otyn qymbattaı ma?

Turǵyndar úshin gazdyń baǵasy kúrt qymbattamaıdy. Bul jóninde keshe Úkimet otyrysynda aıtyldy. Gaz qazirgi tańda halyqtyń tirshilik kózine aınalǵany ras. Tipti keıbir eldi mekenderde kógildir otynsyz kúnkóristi elestetýdiń ózi qıyn. Astana mańyna ázirge jete qoımaǵany bolmasa, el halqynyń kóbi osy gazdyń arqasynda ǵana turmysyn túzep otyr. Sol sebepti de halyq úshin onyń baǵasy qashanda mańyzdy másele. Árıne, el Úkimeti gaz qunyn barynsha turaqty ustaýǵa tyrysyp jatyr. Sonyń nátıjesinde baǵa kúrt kóterilmeıdi dep otyr. Desek te, aldaǵy mamyrda qandaı da bir ózgerister bolýy múmkin. Alaıda, Úkimet músheleri ol ózgeris oń sıpatta bolady dep boljaýda. Keshe Premer-Mı­nıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen selek­torlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda dál osy gaz ba­ǵa­syn qalyptastyrý máselesi talqylanǵan bolatyn. Onda baıan­dama jasaǵan Munaı jáne gaz mınıstri Uzaqbaı Qarabalın men Tabıǵı monopolııalardy retteý agent­tiginiń tóraǵasy Murat Ospanov keltirgen dáıekter alda gazdyń baǵasy turǵyndar úshin turaqty bolatynyn kórsetti. «Munaı jáne gaz mınıstrligi ishki rynoktaǵy taýarly jáne suıytylǵan munaı gazynyń kóter­me saýdadaǵy shekti baǵasyn anyq­taý erejelerine ózgerister engizýdi kózdeýde. Usynylyp otyrǵan ózgerister nátıjesinde gazdyń ishki rynoktaǵy túpkilikti baǵasy oń ózgeris taýyp, «QazTransGaz» AQ ulttyq operatory úshin gaz baǵasynyń tómendeýine ákeledi dep kútilýde. Ulttyq operator júrgizgen saraptaýdan keıin mı­nıstrlik bekitken, gazdy satý-satyp alý baǵasy boıynsha ke­lisimder jasalatyn bolady», dedi U.Qarabalın. Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń tóraǵasy Murat Ospanov tutynýshylar úshin gazdyń baǵasy ınflıasııalyq dáliz aıasynda aǵymdaǵy jyldyń 1 mamyrynda anyqtalatynyn alǵa tartty. «Taıaý arada gazǵa tarıfterdi ártaraptandyrý ádistemesin ázirleýdi aıaqtaımyz, ol baǵany berilgen ınflıasııalyq dálizde ustap turýǵa múmkindik beredi», dedi ol. Sonymen birge, eksporttyq-tranzıttik aýystyryp quıý úshin tarıf tómendep, ishki tutynýǵa joǵarylaıdy», dedi M.Ospanov Baıandamashylardyń aıtýyn­sha, ár oblys úshin kóterme baǵa­ny­ anyqtaý kezinde áleýmet­tik as­pektiler, óńirde gaz re­sýrs­tary­nyń bolýy nemese bolmaýy, son­daı-aq, gaz baǵasynyń aǵymdaǵy deńgeıi eskerilip, ár oblysqa jeke yqpal jasaldy. Demek, baǵa qalyptastyrý tujyrymdamasy ulttyq operatordyń bir de bir óńirde tabys tabýyn kózdemeıdi degen olar taıaý arada halyq úshin eshqandaı baǵanyń kúrt ózgerýi bolmaıtynyna sendirdi. «Usynylǵan gaz baǵasy deń­geı­leriniń ózinde ulttyq opera­tor gazdy ishki naryqta satýdan shyǵynǵa ushyraıdy», dep to­lyqtyrdy M.Ospanov. Bul má­limdemeni Úkimet basshysy da quptady. «Bir aı ishinde anyq ta ashyq, túsinikti sıfrlar bolady dep oılaımyn. Olar baǵanyń tómendeýine qaraı baǵyttalady, al eleýsizdeý ǵana kóterilýi múmkin, ol biraq, turǵyndar úshin gaz baǵasynyń kúrt sekirýine ákelmeıtin bolady. Qolymyzda bar derekter de osyny dáleldep otyr», dedi S.Ahmetov. Osyǵan oraı, Úkimet basshysy Munaı jáne gaz mınıstrligine ishki rynokta biryńǵaı kóterme baǵa engizýdi qamtamasyz etýdi, Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigine rettemeli rynoktar sýbektileri úshin taýarly gazǵa baǵa esebi ádistemesin bekitýdi tapsyrdy. Otyrystan soń jýrnalısterge bergen suhbatynda Munaı jáne gaz mınıstri U.Qarabalın Qazaqstanda endi 10 jyldan keıin gaz tapshylyǵy sezilýi múmkindigin aıtyp ótti. Buǵan gazdy keri aıdaý kóleminiń artýy sebep bolýda. Atap aıtqanda, Qazaqstanda óndiriletin gazdyń 90 paıyzy ilespe gaz bolyp tabylady. Qazirgi kezde óndiriletin munaıdyń ilespe gazynyń bir bóligi, ıaǵnı shamamen 30 paıyzy jer qabatyndaǵy qysymdy saqtaý úshin keri aıdalady. Osy rette, mınıstr elimizde ishki naryqta gaz tapshylyǵynyń aldyn alý boıynsha, sondaı-aq geologııalyq jumystardy jandandyrý men jańa gaz ken oryndaryn paıdalanýdy iske qosý turǵysyndaǵy jumystar júrgiziletinin jetkizdi. Iаǵnı, elimizde gaz salasyn damytý tujyrymdamasynda aýdandarǵa, eldi mekenderge jáne basqa da nysandarǵa gaz tartýdyń basymdyǵyn anyqtaý boıynsha ólshemder aıqyndalady. Osyǵan sáıkes, gaz balansy aýysýy múmkin. U.Qarabalın, sonymen qatar, gazdy daıarlaý boıynsha biryńǵaı ınfraqurylymdy engizý, ishki naryqqa gazdy jetkizý boıynsha kóliktik ınfraqurylymdy ártaraptandyrý jáne basqa da múmkindikter qarastyrylatynyn atap ótti. Úkimet otyrysynyń kún tártibindegi ekinshi másele azamattyq avıasııanyń jaǵdaıy men ony IKAO talaptary sheńberinde odan ári damytý pers­pektıvalary bolatyn. Osyǵan oraı, Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Asqar Jumaǵalıev qazirgi jaǵdaıdy baıandady. Onyń aıtýynsha, 2017 jylǵa qaraı Qazaqstanda ishki áýe reısteri sany 50 paıyzǵa, halyqaralyq áýe marshrýttary sany 1,5 esege kóbeıedi. 2018 jyly barlyq oblys ortalyqtary áýejaılaryndaǵy ushý-qoný jolaqtaryn jańǵyrtý tolyq aıaqtalyp, jolaýshylar tasqyny ósimi 70 paıyzdy quraıtyn bolady. Úkimet otyrysynda, sondaı-aq, «Eır Astana» kompanııasynyń vıse-prezıdenti Erbol Ospanov, «Skat» AQ prezıdenti Vladımır Denısov, IKAO tehnıkalyq áriptestik bıýrosynyń jetekshisi Orlın Tonchev sóıledi. Keńesti qorytyndylaı kele, S.Ahmetov Memleket basshysynyń ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý, aımaqtyq áýejaılardyń ınfraqurylymdaryn damytý jáne tranzıttik áleýetin paıdalaný, sondaı-aq, áýe tasymaly qyzmetin usyný deńgeıin arttyrý máselelerin turaqty kóterip kele jatqanyn atap ótti. S.Ahmetov Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi aldyna IKAO talaptaryna baılanys­ty barlyq máselelerdi sheshý mindetin qoıdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».