Qazaq baspasóziniń arǵy-bergi tarıhyn túgel tápsirlegende, onyń baı shejiresin tutas baıan etkende esimderin atamaı ketpeıtin, ǵıbratty joldaryna soqpaı ótpeıtin tulǵalar bolady. Sondaı zańǵarlardyń qatarynda biz álbette, Sherhan Murtazany aıtar edik. Sherhan Murtaza degende bizdiń kóz aldymyzǵa aıbarynan alyp taýlar yǵatyn, tegeýrini qara tasty qamyrsha ılep jibererdeı naızaǵaı minez tulǵa kele qalady. Alashtyń arystan tulǵasy Álıhan Bókeıhannyń «Ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden» degen sózin búginde ersili-qarsyly qoldana beretin boldyq qoı. Asylynda, mundaı kesek sózdi kez kelgen jerge joıdasyz jumsamasaq kerek edi.
Murtaza minezi – ult minezi. Sherhan bıik minberden aqıyq qyrandaı sańq ete qalǵanda, onyń daýsynan muqym qazaqtyń keýdesinde myńdaǵan jyl boıy aıtylmaı kelgen arzý estilgendeı el eleń ete qalatyn. Ol týraly estelikterge den qoıǵanda, tarıh taspasyna úńilgende Sherhan-bolmys únemi shıryǵyp sóıleıtinin, jazǵanda da jerine jetkizip, shegelep jazatynyn ańǵarar edik. Onyń namys naızaǵaıyndaı shart ketetin «shataq» minezi odan keıingi ustalatyn ár qalamǵa, sóılenetin ár sózge, miniletin ár minberge aıbar, ses, úlgi bolýy kerek. Sherhannyń shamyrqanysyn bylaı qoıǵanda, Sherhan únsizdiginiń ózi máslıhat tórin jep qoıa jazdar edi. Keıde adamǵa jekip urysqannan da aýyr jaza, úndemeı qoıý ǵoı.
«Arany ashylǵan qyran ne ańdy alady, ne ańshynyń ózin alady» degen jalǵyz aýyz sózden keıingi uzaq kidiris kóbimizdiń esimizde bolýy kerek. Ol kidiris jaı kidiris emes, sol kidiriske deıingi aıtylǵan sózden de salmaqty, sol kidiristen keıin de aıtylatyn barlyq sózdiń júgin arqalap turatyn, kez kelgen adamnyń ıyǵy kótere almaıtyn, júıkesi shydas bermeıtin kidiris bolatyn. Odan ári qaraı «Osyǵan qatty mán berseńiz» delindi.
Iá, mundaı kidiristi tabany nyq turǵan tulǵa ǵana uzaq ustaı alady. Sondaı-aq Sherhannyń shamyrqanysy osyndaı kidiristerimen de ótimdi boldy.
Biz táýelsiz elimizdiń en tegin baılyǵynyń esh qadaǵalaýsyz, ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda suraýsyz ketip jatqanyn qansha jerde aıttyq eken? Áli de aıta berýimiz múmkin? Biraq Sherhannyń shıryǵyp kelip, sharbolattaı shoq shashyp turyp aıtqan bir aýyz sózine kóbisiniń kópirik sózi astar bola almaı qaldy.
«Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi» degen sóz sańq ete qaldy!.. Zal siltideı tynǵan. «Bizdiń jas memleketimizdiń qazyna-qaqpaǵy ashylǵan eken, sony uıaty ketkender talan-tarajǵa salyp jatyr», dep taǵy da kidirdi. Jaı kidirgen joq, jan-jaǵyn otty kózderimen bir sholyp alyp ári qaraı negizgi oılaryn sabaqtady.
Bylaı qarasańyz, baǵanaǵy aıtqan mátelimiz de, mynaý da árbirimiz aıtqan, ár kitapta júrgen, arnaıy qoldanbasań tipti mańyzy joqtaı sóz bolýy da ǵajap emes. Alaıda ol Sherhan shamyrqanysynan estilgende, basqalardy bilmeımiz, parlament tóriniń tús-óńin aıtyp jetkizý qıyn.
Han aıtqan sózdi qara da aıtady, aýzynyń dýasy joq deımiz be? Iá, Sher-Han aıtqanda ár sózge jan, ár únsizdikke til biter edi.
Sheraǵań shamyrqanysy ultty uıqysynan quralaıdyń salqynyndaı oıatyp turdy.
Sózimizdi Aqańsha, Aqseleý Seıdimbekshe túıindesek, ár sózine qaraýyl qoıyp sóıleıtin qazaqtyń alǵadaı arysy Sherhan Murtaza – qazaqtyń betti de berik minezi edi-aý!..