Ýaqyt jaratqan uly jyr

(Sońy. Basy 184-nómirde)

 Muqaǵalı – ózine deıingi óleń órý men jyr somdaýdaǵy ulttyq mektepterimiz ben uly dástúrlerimizdi jalǵap qana qoı­maı, ony jan-jaqty damytqan, te­reń­detken qazaqtyń óleń-sózin jańa zań­ǵarlarǵa kótergen, jańa keńis­tikterge alyp shyqqan, arǵy-bergi dáýir­lerdegi ult ulylarynyń qataryn mo­laıt­qan, «taıǵa basqan tańbadaı etip», qazaq jy­rynyń órisin keńeıter óz mektebin qalyp­tastyrǵan jıyrmasynshy ǵasyrdyń sa­naýly sańlaqtarynyń sanatynan. Ábdil­da Tájibaevtyń sózi­men aıtqanda, Mu­qaǵalı – «qazaq poe­zııasynyń asyl qazy­nasyn óz jyrymen molyqtyrǵan», «zamanymyzdyń ǵa­jaıyp aqyndarynyń biri», aqynnyń óz sózi­men aıtqanda, «kúpi kıgen qazaqtyń qara óleńin shekpen jaýyp ózine qaı­tarǵan» eren Jyrdyń jaratýshysy.

Uly tulǵa, uly aqyn!

Muqaǵalısyz ótken jarty ǵasyrdan astam ýaqyttyń aqyn rýhyn ardaqtap oty­ryp, onyń baı murasyna elimen bir­ge ja­sar máńgilik dúnıelerine bergen baǵasy osy!

«Poezııa!

Menimen egiz be ediń

Sen meni sezesiń be, nege izdedim?

Alaýyrtqan tańdardan seni izdedim,

Qaraýytqan taýlardan seni izdedim.

 

Seni izdedim kezdesken adamdardan,

Bulaqtardan, baqtardan, alańdardan,

Shyraqtardan, ottardan,

jalaýlardan,

Seni izdedim joǵalǵan zamandardan...

 

...Seni izdedim.

Izdeımin taǵat bar ma?

Seni maǵan egiz ǵyp jaratqan ba?!» –

degen túý alystan, ǵarysh tórinen talyp jeter ǵaıypberen saryndaı, týmysy bólek, aryny qatty, tamyry tereń joldardy qaıyra oqyp, qaıta elekten ótkize otyryp, eriksiz tebirenesiz. Aqyn rýhymen tildeskendeı bolasyz. О́lmes oıdyń órisine kenelesiz. Qýanasyz, muńaıasyz, ókinesiz, qaıǵyrasyz, kúrsinesiz, túrshi­gesiz, tolqısyz... Qas-qaǵym sát ishinde pen­­deliktiń toryn buzyp, adam keıpine enesiz. Myna jaryq dúnıege essiz ǵashyq aqyn­nyń kózimen qarap, tazarasyz, jańa­rasyz. Aqynnyń únine arbalasyz, Tiline baılanasyz!

«Sen myna – janarymnyń ishindesiń,

Janardyń bilesiń ǵoı kishirmesin.

Ishine janaryńnyń saqta meni,

Bireýler kóleńkesin túsirmesin!

 

Sen meniń – myna tylsym keýdemdesiń,

Bilesiń, keýdeme eshkim teń kelmesin.

Keýdeńe – zyndanyńa salyp saqta,

Bireýler kókpar qylyp óńgermesin!

 

Sen myna – tilimdesiń, únimdesiń,

Bilesiń ǵoı, tilimniń búlinbesin.

Sen meni únińe qos, tilińe tut,

Únim óship, úshkir til tilinbesin! – degen Muqaǵalı aqynnyń júrekjardy sózine – oqyrmanyna qaratyp aıtqan órtteı ystyq ótinishine ózegińizdi qaryp otyryp, senesiz, ılanasyz.

Aqyn keńistigin armansyz kezgen oqyr­­­man jany kúızelý, kúıreý seziminen góri arylý, tazarý, ózin ózi taný prosesin kóbirek bastan keshedi. Dúnıe deıtin alyp júrektiń kardıogrammasy poezııa tú­rinde, mýza tilinde sóıleı bastaıdy. Mu­qaǵalı aqyn usynar qazaqy beıneleý­ler adamdyq oılaý men álemdik paıymdaý bıigine kóteriledi. Myńdaǵan jyldar boıy «joǵalǵan zamandary» men kúıregen qamaldaryn, qum basqan qalalary men muń basqan danalaryn baýyryna alyp, buıyǵyp únsiz jatqan Uly dala – salqar sahara, saǵymdy taýlar bir sát óre túre­gelip, óleń bolyp, órile quıylyp jat­qandaı elesteıdi.

«Ne kelip, ne ketpegen bul ǵalamnan,

Sý tartylǵan teńizden, jylǵalardan.

Neler urpaq attanǵan qýǵan arman.

Ne bar deısiń ómirge tulǵa bolǵan

Ne kelip, ne ketpegen bul ǵalamnan.

 

Ýaqytty toqtatar shamań bar ma?

Bári ótedi: dáýirler, zamandar da.

Meniń janym ashıdy myna ómirdi,

О́tpeıtindeı kóretin adamdarǵa!..

 

...Bári ótýde,

Kún batyp, kesh kirýde,

Jańarýda dúnıe, eskirýde.

Bolashaqtan – Beıtanys urpaǵymyz,

Bosat dep tur ornymdy,

Estidiń be?!.».

Eskiniń jańaǵa yǵysyp, oryn berýi, jańanyń jarqyrap, kózge túsýi – «Aı­dyń – tolǵanynda, jigittiń bolǵanynda» jurt nazaryn ózine burýy tárizdi jandy qu­bylys! Tarıh pen jaratylystyń máńgilik sıpatyn aıqyndar jasarý – jańǵyrý, almasý – jalǵasý deıtin dúnıelik qozǵalystar kózin qazaqy uǵym­dar aıasynda tolǵaı otyryp, jyr deńgeıin kez kelgen jumyr bas pendege uǵynyqty, jalpy adamzattyq uly bıikke kótere jyr­laý degenimiz osy emes pe? Muqaǵalı aqynǵa ǵana jarasar oı órý men sóz órý­diń mektebi! Tórkininde tekti qasıet pen tegeýrindi qasiret jatqan jyr dúnıe­siniń oqyrman júregin ýaqyt ótken saıyn jaılaı túsýi, boılaı túsýi de sondyqtan.

Muńynyń astaryna parasat uıalaǵan, syrynyń aıdynynda kúreskerlik Rýh bebeýlegen, jeke basynyń jan tolqynyn jalpyhalyqtyq telegeıge aınaldyra alǵan aqynnyń otyz jylǵa tolar-tolmas shyǵarmashylyq ǵumyryna oı kózimen qaraǵan jyrsúıer qaýymnyń bul jaıynda ańǵarmaýy múmkin emes... Jaratylysy­nan jasandylyqty unatpaıtyn, shyndyq úshin shyrqyrap otqa túsetin, ótirik mú­láıimsýge, jalǵan jalbaqtaýǵa jany qas. Osy bir sýretkerlik kredo ony árkez usta­ranyń júzinde ustaıdy... Arǵy-ber­gi álemniń uly aqyndaryna tán jyr ja­ra­týdyń osynaý qııamet-qaıym úlgisi Mu­qa­ǵalıdyń baǵy da, sory da bolǵanyn baı­qaımyz. Baǵy – ólmes jyr jaratqany. Sory – óz qoǵamy men óz ortasyna syımaı, qasiret keshkeni. Baǵy – ótirik óleń ja­za almaǵany. Sory – tapqan-taıanǵany otba­syn asyraýǵa jetpeı, ómiriniń qıyn­shy­lyqta ótkeni. Baǵy – oılaý men óleń órý­diń teńdesi joq klassıkalyq, álemdik bıi­gine kóterilgeni. Sory – sony der ke­zin­de óz zamandastarynyń baǵalaı qoı­maǵany...

«Biz degen, dosym,

Taǵdyry qyzyq halyqpyz.

Halyqtyń ózi qorǵasyn quıar

qalyppyz...

 

...Bilgender bilsin,

Bilmester meıli bilmesin.

Qoldasyn meıli,

 qorlasyn meıli,

 kúndesin.

 Qara tastan da meıirim

kútken aqyndy

 Qatygez jandar ashyntyp

alyp júrmesin.

 

 Anteımiz bizder,

 Jerimiz bizdiń – halyq-ty.

 Halyqsyz bizdiń Anteıligimiz qaýipti.

 ...Jurtyna tastap ketpese

boldy kóshkende,

Berenderi úshin qorǵasyn

quıǵan qa­lypty», –

degen joldardy qalaı tol­ǵanbaı oqýǵa bolady? Kóne grek mıfo­lo­gııasynyń alyby, qýaty men qudireti qara jer bolǵan orasan kúshtiń ıesi – Anteıdi Gerkýles aılasyn asyryp, jerden kóterip alyp býyndyryp óltirgen desedi... Aqyndyq taǵdyrdy sol Anteıge balaǵan Muqaǵalı óz qýaty men qudiretin halqynan, halqymen birge bolar taǵdyrynan, halqyna degen senimnen izdeıdi. Baq pen sordyń uly maıdanyn­da júrip, sol senimin, sol úmitin ol eshqa­shan úzgen emes...

Adamdar áreketinen adaldy taba al­maǵan pendeniń Tolstoıshylap dúnıeni tárk etýge bel býýy, adam janyn arashalar jalǵyz joldy tek jyrdan taýyp, jyrǵa ǵana ózin ózi baılaýy, baǵyshtaýy onsyz da kúrdeli pendáýı tirligin óz qolymen ózi kúrdelendirip jiberýi – sol baq pen sor maıdanynyń jemisi... Mundaı sátterde uly Abaıdyń «Allanyń ózi de ras, sózi de ras» dep Uly Jaratýshyǵa burylǵanyn, Maǵjannyń «Táńirim be, álde baıǵyz ba? Táńirim bolsań kel bermen. Qolymdy kókke jaıǵyzba!» dep belgisiz uly kúshke jalbarynǵanyn bilemiz... Al Muqaǵalı she?.. «Qudaı joq, ekinshi dúnıe joq. Qyzyqtyń bári osy jalǵanda... Tek osy dúnıede...» dep tárbıelengen dáýirdiń perzenti bolǵan, ákesi marqum «VKPB tarıhyn ejiktegen» zamanda moınyna pıonerlik qyzyl galstýk baılaǵan uldyń qarshadaı kezinen-aq áldebir kıeli uǵymǵa ishteı arqa súıep, óse kele:

«О́mir degen osynaý maıdanda bul

Qolbasy da, qorqaq ta saırandap júr.

О́mir menen ólimniń ortasynda

Keter me ekem kele almaı

baılamǵa bir?!»,

– dep daı-daı tartysqa túsken sátterinde:

«...Perishteniń qaıǵysyn bólispedim,

Saıtanmenen bolsa da kelispedim.

Ne istermin? Táńir-aý, ne istermin!?», – dep ózine deıingi uly ustazdaryna uqsap Uly Jaratýshysyna – Táńirine jalbarynýy taza poezııaǵa tán qudiretti minez eke­nin endi-endi ańǵara bastaǵan joqpyz ba?!

Bir ıyǵynda – Qudaı. Bir ıyǵyna ózi ómir súrgen jıyrmasynshy ǵasyrdyń salmaǵy bar qýanysh-qaıǵysymen, kesir-kesapatymen qonǵan aqynnyń dáýirlik ıdeologııanyń kózsiz jeteginde ketip, uranshyldyqqa urynbaǵan Muqaǵalı jyrlary úsh myń jyldyq tarıhy bar ulttyq poezııamyzǵa orasan olja bolyp qosylǵanyn da aqyn ómirden ótken soń ǵana ańǵaryp, esimiz kete tańǵalyp moıyndaı bastaǵanymyzdy qalaı jasyrýǵa bolady? Aqyn kúndeligine túsken: «Barym meniń balam meniń, jarym, jaqsylyǵym meniń – poezııam... Oılap otyrsam, mende bir arman bar eken. Ol – qalaıda halqyma jaǵyný, unaý sııaqty. Tek soǵan ǵana jasyrmaı shynymdy aıtsam dep edim. Halqym, únimdi qalaı jetkizem saǵan?.. Aınalam tarylyp, qursaýlanyp barady. Jaǵdaı qıyn, óte qıyn...» (22 fevral, 1973 jyl.) degen joldarǵa artyq komentarııdiń keregi joq. О́miri óleńge aınalǵan aqyn taǵdyry osy sózimizdiń aıǵaǵy.

Aqyn bir sózinde «Poezııa mahabbattan bastalyp, parasatpen aıaqtalady...», degen. Jyr jazý – Muqaǵalı úshin alyp tabıǵatpen tildesýdiń, jandy jaratylyspen syrlasýdyń, ómir qoınaýlaryna oı júgirtýdiń, «mahabbat pen ǵadaýattyń máńgi maıdanyna» óz kózqarasyn bildi­rýdiń uly quraly. Oı men parasat, tanym men talǵam – Muqaǵalı poezııasynyń qos qanaty. Oıy – tunyq, parasaty – bıik, talǵamy – taza, tanymy – tereń óleńniń órisi qashanda keń.

 «Belgisiz elementter mıymda oınap,

Mıym qaınap barady, mıym qaınap.

Belgisiz ǵalymdarǵa meken bolyp,

О́z deneme óz basym buıyrmaı ma?!

 

Bul ǵalamnyń túbine jetetindeı,

Sumdyq-sumdyq synaýlar ótetindeı,

Men basymnan qorqamyn...

Men bolmasam,

Atom-mıym jarylyp ketetindeı.

 

Júrgen jan em baıymaı,

tapshysynbaı,

Sarsań boldym ertegi baqsysyndaı.

Basym qaldy jasyryn polıgon bop,

О́zim turmyn maqtaýly saqshysyndaı.

 

Men basymdy jasyram,

jasyram kep,

Mıymdaǵy synaýlar basylar dep.

Men mıyma senemin, ajal bolmaı,

Dúnıege shýaq bop shashylar dep!» –

tolǵanady aqyn.

О́mirsheń oı! О́risti jyr!

Muqaǵalı óleńin keń óristerge shy­ǵarar ózgeshelikterdiń biri – aqıqat keskini men shyndyq bolmysyn ózgeshe óretin kórkem sózdiń, kesteli oıdyń ári qazaqy, ári álemdik tutastyqta qoldanylýy. Orny-ornymen jymdasyp tura qalar obrazdar júıesinen kúni keshe ǵana ózimiz aýasyn jutyp, sýyn ishken, qýanyshyna bólenip, muńyna oranǵan dáýirdiń qazaqy sýretin qalaı tez taýyp, tez tanysaq, oı-qııalymyzdy tarıh qoınaýlary men jıyrmasynshy ǵasyr beldeýlerine ala qashar obrazdar men geografııalyq ataý­lar da solaı jıi ushyrasady. Bul ádis dáýir tynysyn tanytyp qana qoımaı, aqynnyń tulǵalyq bitiminiń daralanýyna, tanym taldaýynyń gallaktıkalyq keńistik aıdynyna uzap shyǵýyna aıryqsha úles qosady, qanat bitiredi. Eń qadirli, eń kıeli uǵymdardyń ózin álgi «ári qazaqy, ári álemdik» sıpattarǵa júgindiredi.

«О́kinishti...

Myna qurǵyr syrqattyń beti kúshti.

Júregim kóterilis jasap jatyr,

Buzbaq bolyp keýdemde bekinisti.

О́kinishti...

...Ne istemekpin?

Janym-aı, saǵan shıpa istemek kim?!

Jaralǵanda bútin em. Úsh bólekpin:

Júregim – Afrıka, baýyrym – Kıpr,

Mıym – Muzdy muhıttaı...

Ne istemekpin?!».

Sanany sarsańǵa salyp, súrindirmeı, oıǵa jeteleıtin, tuńǵıyqtan-talǵajaý, zańǵardan súıenish suraıtyn adam mine­ziniń osy bir qaıtalanbas sáti men janǵa – daýa, emge shıpa kereksingen keziniń ózinen aqyn («Júregim – Afrıka, baýyrym – Kıpr», «Mıym – Muzdy muhıttaı» degen) tosyn teńeýler izdeıdi, jıyrmasynshy ǵasyrdyń 60-70-jyldarynan habar aıtar tarıhı oqıǵalardy obraz retinde sátti paıdalanady. Jeke basynyń ári-sári aýyr haliniń ózinen álemdik kere­ǵar­lyqtar men úılesimsizdik nyshandaryn baıqaıdy. «Jaralǵanda bútin em. Úsh bólekpin...», degen tereń de tórkindi uǵym­ǵa qanshama maǵyna ústemelenip otyr­ǵanyn ańǵaramyz...

Muqaǵalı-Jyrdyń keńistigi – sheksiz.

Muqaǵalı-Jyr qazaq dalasyn kezgen jolaýshynyń kóńil ahýalyn, jan álemin eske salady. Shetsiz-sheksiz qazaqtyń al­qam-salqam dalasyn daýys kezgendeı bo­­la­dy. Muqaǵalı daýysy:

«Qazynam bar.

Bireýge bersem be eken?!

О́kpeleıdi-aý bermesem,

Bersem, bóten.

Bar baılyqty qoınyma tyǵyp alyp,

Álde mynaý qumdardaı ólsem be eken?!

 

Qazynam bar,

Bireýge qısam ba eken?!

Renjıdi-aý qımasam,

Qısam, bóten.

Álde myna daladaı bar baılyqty

Bir ózim ıemdenip, jısam ba eken?!

 

Qazynam bar,

Táýekel satsam ba eken?!

О́zińdikin ózgege satsań, bóten.

Álde myna taýlardaı búrkenip ap,

Búk túsip, teris qarap

jatsam ba eken?!

 

Qazynam bar

Qısapsyz shekteledi.

Qyzǵanady, bireýler jek kóredi.

Bermeımin de satpaımyn,

kórsetpeımin!

Alam deseń,

Aldymen zertte meni...», –

deıdi aqyn daýysy.

El taný men álem tanýdyń, adam taný men zaman tanýdyń konsepsııalyq uly bıigine kóterilgen aqynnyń oıy qalaı anyq bolsa, sózi de solaı anyq. Alty qur­lyqty jaıpaǵan, búgingi ólshemmen aıt­qanda, jeti jarym mıllıardtan asyp jy­ǵylar jumyr jer turǵyndarynyń qaı-qaısysyna da túsinikti kórkem óril­gen jyrdy qaıyra oqyp otyryp, «...Ber-­­ meımin de satpaımyn, kórsetpeımin! Alam deseń, aldymen zertte meni!..» degen tosyn oıǵa tirelemiz. Jaýaby qıyn saýal. Aqyn adam basyndaǵy jalqy oılardy shet-shegi joq ǵalamdyq problemalardyń keńistigine kótergen. Oqyrmannyń ózine qaldyrǵan jyrdyń bir jaýabyn aqynnyń kúndeliginen kezdestirdik. «Poezııa – ǵy­lym. Zertteý kerek. Adam ómiriniń, adam ja­nynyń zerttelmegen, qalam tartyl­maǵan nesi qaldy? Sony tabý, sony zertteý kerek. Adam sezimin jan-jaqty zertteıtin qudiret bolsa, ol – tek poezııa. Basqa eshqandaı da ǵylymnyń qolynan kelmeıtin sharýa bul!» (6 mart, 1973 jyl.)

Osyndaı ǵalamdyq konsepsııaǵa beıim­delip, osydan qyryq bes-elý jyl ilgeride emes, myna óleń tup-týra búgin – qasıetti qazaq jeriniń ózi de, qazyna baılyǵy da jańa dáýir talqysyna túsip, «Jer satyla ma, satylmaı ma?» dep el ishi ári-sári bolyp jatqan tusta jazylǵandaı áserge bóleıdi...

 «Kórer ediń,

Shalamyn ba, otpyn ba,

Biler ediń,

Aqynmyn ba, joqpyn ba?..

Kektendirgen han

Jáńgir de joq munda,

Kektenetin Mahambet te joq munda.

 

Túsiner eń,

Ezbin be, álde ermin be,

Baıqar ediń,

Artyqpyn ba, kemmin be?..

Men Spartak bola almadym, ne shara,

Seniń óziń Sezar bolyp kórdiń be?!

 

Syrym da – osy,

Jyrym da – osy,

Aldyńda.

Baıqashy bir,

Byqsydym ba, jandym ba?

Mahańdar joq,

Mahańdardyń sarqyty –

Muqaǵalı Maqataev bar munda!», –

degen bas-aıaǵy úsh shýmaqtan turatyn osynaý «Avtograf» atty óleń aqynnyń sol ózine, óziniń shyǵarmashylyq baqytyna degen seniminiń aıqyn dáleli. Janyńa, júregińe áldebir uly sezim uıalatar, oıyń­dy saǵynyshtyń sazyna bólep, degbirińdi alar, aza boıyńdy qaza qylar, táńirtekti bir daýys keledi qulaǵyńa. Keledi de keýdeńdi sabaı bastaıdy. Jigerińdi janıdy. Sáıgúlik jalyn sıpatyp, samuryq qanatyna qondyrady.

О́miriniń qysqa bolaryn sezdi me, álde, «qulaǵyna sybyrlaǵan» shalqar sha­byttyń qýatty kúshi me, ıesin aldy-arty­na qaratpaı aq qaǵaz betine túskenshe asyq­tyrǵan Jyr-Naızaǵaıdyń qamshysy aspan men jerdiń arasyn – oıdy, sanany, jú­rekti osyp-osyp ótkendeı kúıge bóleıdi.

«Meken-jaıym – Jer meniń.

Jerde júrgen aqyn degen pendemin.

Qalam, qaǵaz, ýaqyt ber tek azdaǵan,

Men ómirdi jyrlaý úshin kelgenmin!», – deıdi aqyn.

О́leń aqyn ómirden ozarynan sál buryn – 1976 jyldyń 2 aqpany kúni jazylypty. Bir kúnde jazylǵan jeti óleńniń biri: Jyr aty – «Meniń anketam». Tańǵalmaı kórińiz?! Jeti óleńniń jeteýi de jer tiregen, keýdesi kókke umtylǵan ǵajaıyp jyrlar...

Aqyn óziniń «Mosart «Jan Azasy» (rekvıem) poemasynda adam balasynyń myna jaryq dúnıege kelýi qalaı haq bolsa, ketýi de solaı Uly Jaratýshynyń buı­ry­ǵymen atqarylar uly aqıqat ekenin jerine jet­kizip, súıeginen ótkizip, ǵalamdyq she­devr­lardyń deńgeıine kótere jyrlaǵan. «О́mir­di qalaı syı­lasań, ólimdi solaı jat kórme!» degen tuǵyry bıik, týmysy bó­lek oı usy­nady. Konsepsııalyq qazyǵy be­rik oı. Muqaǵalıdyń «Rekvıemin» oqyp oty­ryp, adam balasy eki dúnıeniń ba­ryna senedi. Azaly kúıdiń azapty sary­nyn estip otyryp, Fánı-jalǵan men Baqı-shyn­dyqty tarazyǵa qoıady. Jer ús­tin­degi jaryq dúnıe­niń qadirin sezinýge shaqyrady.

«О́mir degenge,

Tirlikte, sirá, jeter me oı.

Jaryq sáýleden basqanyń

bári beker ǵoı.

Beker ǵoı bári,

Beker ǵoı bári bóten ǵoı,

О́mir degeniń –

bir kúndik sáýle eken ǵoı!..», –

deıdi ýaqyt týdyrǵan Uly jyrdyń ıesi.

 

* * *

Iá...

Qazaq jyrynyń aqıyǵy tiri bolsa, bıyl toqsan deıtin torqaly jasqa tolar edi...

Biraq toqsanǵa jetý aqynnyń mań­daıyna buıyrmapty. Toqsannyń jartysynda ómirden ótkenimen, alda «Qazaq Eli aman bolsa, talaı toqsan men talaı júzdiń basyn qaıyrar Máńgilik jyrdy jaratý baǵy peshenesine jazylǵan eken. Muqaǵalı Maqataevtyń jyr álemi úsh myń jyldan asyp jyǵylar tarıhy bar Uly dalanyń bastaýynda turǵan Zaratýshtra, Anarys, Maıqy bı, Tonykók, Asan Qaıǵy, Qaztýǵan, Shalkıiz, Buqar jyraý, Aqtamberdi, Abaı, Mahambet, Súıinbaı, Jambyl, Maǵjan, Ilııas, Qasymdardyń jalǵasy ekenin ýaqyt deıtin qatal-synshy, qatygez-tarazy dáleldeı túsýde.

Qalyń oqyrmannyń qabyrǵasyn qaıys­tyryp, aqyndy «Keńsaıǵa» aparyp tap­syrǵan azaly kún aqynnyń ekinshi máńgi ómi­riniń basy boldy. Alashtyń uly jurtyn ańyz terbedi, jyrdyń úni kernedi. Ýaqyt bizdi sol 1976 jyldyń qaraly kókteminen alystatqan saıyn, Mu­qaǵalı halqyna jaqyndaı tústi...

О́mir túledi. О́zgergeni ómirmen qosa aqyn rýhy da bıiktep, asqaqtaı túsýde.

Jańa, jas urpaq keldi. Olar úmit­teriniń otyn Muqaǵalı jyrymen úrlep, Muqaǵalı jyrymen senimderiniń shyra­ǵyn jaǵýda... Armandaryn terbetýde.

«Eń birinshi baqytym –

Halqym meniń,

Soǵan berem oıymnyń

altyn kenin...», –

dep ózi jyrǵa qosqan, senimin artqan, jyryn amanattaǵan «qalyń eli – qaza­ǵynyń» ólsheýsiz mahabbatyna bólengen, ta­myryn oqyrman oıy men sanasyna, hal­qynyń júregi men janyna, eliniń kóki­regi men jadyna – ýaqyt jeli, zamana­lar daýyly shaıqaı almas tereńge jiber­gen Alashtyń uly aqyny jańa ǵasyr tórine entikpeı, erkin enip, jańa myń­jyldyq aıdynyna jelkenin ja­ıyp barady.

Qazaq jyry amanda, qazaq óleńin oqıtyn el amanda, syry men sıqyry mol ǵalamdy óziniń qundaǵyna alyp terbeter qudiretti jyrdyń halqymen birge jasary, uly taýlarynyń baýyrynda, uly dalasynyń qushaǵynda ómir súreri, ǵumyr kesheri aqıqat.

Qatal synshy ýaqyttyń emirengen, tebirengen sátiniń kýási bolyp otyrmyz.

Táýbe!

Ýaqyt jaratqan Uly jyr aldaǵy ǵasyrlarǵa bet túzep barady.

 

Nurlan ORAZALIN,

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty