Laýla, Aq Olımpıada alaýy!

Ony tutandyrý qurmeti kóp dúrkin Olımpıada chempıondary, dańqty hokkeıshi V.Tretıak pen mánerlep syrǵanaýshy I.Rodnınaǵa buıyrdy

Sochıdegi XXII Qysqy Olımpııa oıyndarynyń saltanatty ashylýy da tarıhtyń qoınaýyna qaraı aqyryn jyljyp ketip bara jatyr. Keshe, aqpannyń 7-si kúni tórtkúl dúnıeniń túgel kóz tigýimen Qap taýlarynyń qoltyǵyna qııalaı qonyp, Qara teńizdiń jaǵalaýyna jaǵalaı qonys tepken osynaý qalanyń Adler dep atalatyn aýmaǵyna ornalasqan «Fısht» ulttyq stadıonynda lap etip janyp, burq etip kóterilgen Aq Olımpıadanyń alaýy alamanǵa at qosylyp, eńkýlerge erik berilgenin jahan júzine jarııalap ta úlgerdi. Tórt jyldyq sıkldiń osynaý basty jarysynyń bastalǵanyn pash etip, sańlaqtarǵa sátti sapar tilep qala bergen sol uly jıynǵa kóptegen memleketterdiń basshylary qatarynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta qatysyp, sport atty mártebeli myrzanyń tolaıym toıyn bıik minberden tamashalady. Sonymen, kezekti Oıyndardyń dodasy men dýmanynyń tıegi aǵytyldy. Tuǵyrdaǵy ot tatýlyqqa shaqyrdy Tún qarańǵylyǵy qoıýlana bastaǵan tusta kópten kútken Olımpıadanyń ashylý saltanatyna da kezek keldi. Biz osynaý alaý-dalaý ot shashyraǵan mereke meziretine onyń sóre alýynan úsh jarym saǵat buryn kelýge májbúr boldyq. Buǵan eki túrli nárse áser etti. Munyń birinshisi ómirimizde birinshi ret kórgeli otyrǵan saltanatqa tezirek jetip alýǵa ıtermelegen qushtarlyq bolsa, ekinshisi ýaqyty jaqyndaǵan saıyn «Fısht» ulttyq stadıony mańyna barýdyń ózi qıyndap ketetini týraly qaýipten týyndady. Osymen Reseı jeriniń tarıhynda ekinshi márte Olımpııa oıyndary ótkizilip jatyr. Olardyń birinshisi Keńes Odaǵy kezinde, 1980 jyly Máskeýde Jazǵy Olımpııa oıyndary túrinde órken jaıyp edi. Ol kezde KSRO-nyń astanasy sanalǵan bul qala báribir baıyrǵy orys jeriniń shahary, orys eliniń bas qalasy bolatyn.  Endi, mine, arada 34 jylǵa jýyq ýaqyt ótkennen keıin sondaı alaman jarystyń qysqy túri orys jerine qaıta keldi. Bir ǵajaby, osylardyń ekeýiniń de rettik sany jıyrma ekinshi bolyp otyr. Biz ótken joly Sochı Olımpıa­da­synyń bastalmaı jatyp talaı rekordtyń moınyna sý quıyp úlgergenin, olardy kelesi joly sanamalap aıtyp beretinimizdi baıandap edik. Mine, sol rekordtardyń biri – munda birinshi ret álemniń 80-nen astam elinen 5 myńnan asa sportshy men resmı adamdar kelip jatyr. Taǵy bir joǵary kórsetkish – bul jolǵy Aq Olımpıadada 7 túrli sporttyń negizindegi 15 baǵdarlama boıynsha 98 medaldar jıyntyǵy sarapqa salynady. Munyń ózi osynyń aldyndaǵy Vankýver-2010 Olımpıadasynan 12 medal jıyntyǵynyń kóp ekenin kórsetedi. Endi derek úshin aıta keteıik, bul kórsetkish 1998 jylǵy Naganoda – 68, 2002 jylǵy Solt-Leık-Sıtıde – 75, 2006 jylǵy Týrınde 84 bolǵan edi. Sochı óziniń jańa qurylys nysandary jóninen de aldyńǵylardy áldeqaıda basyp ozǵanyn keshe aıtqanbyz. Buǵan qosatynymyz, osylaısha sport keshenderin turǵyzýdan aldyna jan salmaǵan Olımpıada-2014 olarǵa jaratylatyn qarjy jaǵynan da burynǵylardy shań qaptyryp ketip otyr. Aıtalyq, osy maqsattar úshin Nagano 2 mlrd. dollar, Solt-Leık-Sıtı  2,45 mlrd. dollar jumsasa, Týrın 4,37 mlrd. dollar, Vankýver 6 mlrd. dollar shyǵyndaǵan eken. Al Sochıdiń kórsetkishi artyq-kemi joq 50 mlrd. dollar delinip otyr. Munyń shamamen 40 paıyzdaı mólsherin memlekettik qazyna kóterse, qalǵandary ınvestorlardyń kómegi arqyly jınalǵan kórinedi. Reseılikter Olımpııa alaýyn alyp júrýde de tarıhta buryn-sońdy bolmaǵan birneshe rekordqa qol jetkizdi. Bul estafeta 123 kúnge sozylyp, 40 myńnan astam shaqyrym qashyqtyqty kókteı ótti. Olımpııa alaýy eldiń barlyq sýbektilerinde bolyp, 14 myń alaýgerdi tirkedi. Al Sochı qalasynyń Adler bóligindegi «Fısht» stadıonynda XXII Qysqy Olımpııa oıyndarynyń ashylýyna arnalǵan saltanat Máskeý ýaqytymen týra 20:14 saǵatta bastaldy. Ony Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın sóz sóılep ashty. Sodan keıin Halyqaralyq Olımpııa komıtetiniń prezıdenti Tomas Bah sóz jalǵastyrdy. Olardyń ekeýiniń de sózderi Sochıde bastalǵan kezekti Qysqy Olımpııa oıyndarynyń jalpy olımpııalyq qozǵalystyń jańa arnada damýyna jaqsy serpin beretinine úmittenetinderine saıdy. Sóıleýshiler, sondaı-aq, olımpııalyq qozǵalystyń Jer betinde tatýlyq pen beıbitshilik ornaýyna sebepker bola túsetinine senim bildirdi. Al Olımpııa gımnin reseılik opera ánshisi Anna Netrebko orys tilinde oryndady. Budan ári saltanattyń teatr­lan­dyrylǵan kórinisteri bas­talyp ketti. Osy tusta Olımpııa oıyndarynyń ashy­lý saltanatyna arnalǵan ssenarııdi Reseı­diń «Birinshi arnasynyń» bas dı­rek­tory jáne osy sharanyń bas krea­tıv­ti dırektory Konstantın Ernstiń daıyndaǵany belgili boldy. Belgili maman ázirlegen baǵdarlama 18 taraýdan turatyn bolyp shyqty. Bulardyń bári Reseı qoǵamynyń ár kezeńdegi damý barysyn sıpattaýǵa arnalypty. Máselen, solardyń biri Reseıdegi XX ǵasyr men orys revolıýsııasynan kórinister beredi. Sahnada bular avangardtyq óner ıininde óz  sheshimin tapqan. Tutastaı alǵanda, ashylý saltanatyna arnalǵan baǵdarlama 2 saǵat 30 mınýttaı ýaqytqa shaqtalypty. Osy ýaqyttyń ishinde aspanǵa qaraı salmaǵy 22 tonnany quraıtyn 3,5 myń feıerverk atyldy. Kópshilik kórinisterine 3 myń akter men 2 myń shamalas volonter qatysty. Uıymdastyrýshylar olarǵa arnap 6 myń kostıým tigipti. Teatrlandyrylǵan kórinister kezinde uıymdastyrýshylar tarapynan jasalǵan tapqyr qımyldar da az bolǵan joq. Máselen, olımpııalyq qurama músheleri stadıonǵa kirip kele jatqanda, olardyń tabandarynyń astyna Jer shary kelip tura qalǵandaı áser beredi. Ol udaıy aınalyp turady da, árbir atlet ishke óz eliniń tusynan kirgendeı bolyp kórinedi. Bulardyń qatarynda Qazaqstan sportshylary da boldy. Bizdiń týymyzdy, budan buryn habarlanǵanyndaı, shańǵyshy Erdos Ahmadıev kóterip shyqty. Stadıon toly qaýym basqalar sekildi, qazaqstandyq sańlaqtarǵa da zor qoshemet kórsetti. Osylaısha Sochı Olımpıadasy óziniń sheshýshi kezeńderine qaraı qadam basty.  Birinshi kúngi saıystar birinshi júldelerdi ákeldi Olımpıadadaǵy saıystardyń aldy aqpannyń 6-sy kúni bastalyp ketti. Osy birinshi kúni-aq birqatar sportshylar ózderiniń alǵashqy medaldaryn alyp úlgerse, endi bireýleri soǵan jetý jolyndaǵy alǵashqy qadamdaryn sátti jasap, irikteý synaqtarynan súrinbeı ótti. Al úshinshi bireýleri, álbette, sol synnyń tezine tótep bere almaı, jarys jolynan erterek shyǵyp qaldy. Bulardyń sońǵy ekeýiniń qatarynda qazaqstandyq sportshylar da bar. О́kinishke qaraı, básekeniń básinen múldem basqa sebeppen – kúres ústinde jaraqat alyp qalýyna baılanys­ty bas tartýǵa májbúr bolǵan sportshylar da kezdesti. Endi osynyń bárin ret-retimen baıandaıyq. Oıyndardaǵy jarystar shymyldyǵyn beısenbi kúni tańerteń snoý­bordshylar ashyp berdi. Snoý­bordtyń sloýp­staıl dep atalatyn bul túrine qazaqstandyqtar qatarynan qaty­satyn eshkim bolǵan joq. Al irikteý synaǵy barynsha tartysty ótti. Áıtkenmen, qanshama tartys tegeý­rin tepkenimen, mamandar áý bastan Oıyn­dardaǵy altyn medaldan bas­ty úmitkerdiń biri retinde atap bergen kana­dalyq Maks Perrotten ozatyn jan taby­la qoımady. Endi bul erlerdiń arasyn­daǵy jartylaı fınaldyq jáne fınal­dyq aıqastar 8 aqpan kúni ótetin bolady. Munyń sońynan qyzdar da sloýp­staıldan jarys kórigin qyzdyrdy. Biraq ondaǵy talas túbirine sportshylardyń biriniń trassada qatty qulap, jaraqat alyp qalýy edáýir kirbiń túsirip ketti. Buǵan deıin snoýbordshylardyń bári kúrdeli ekenin aýyzǵa alyp, bas shaıqap júrgen syrǵanaq sulbasy norveg qyzy Kerstı Býasqa barynsha qyryn keldi. Zaýlap bara jatqan jolynda qabyrǵaǵa qatty soǵylǵan ol esinen tana qulady. Ile-shala medısınalyq járdem kórsetilgen sportshy artynsha aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Degenmen, sol kúni keshke qaraı Norvegııa quramasynyń ókili jýrnalısterge Býastyń ózin jaqsy sezinip, ózdigimen qozǵala bastaǵanyn da jetkizdi. Al tolqymasy kóp asaý trassany bárinen jaqsy ótkergen avstrııalyq Anna Gasser boldy. Onymen birge irikteý synaǵynda táýir nátıje kórsetken jeti snoý­bordshy qyz fınalǵa qadam bas­ty. Qalǵan sportshylar aqtyq aıqasqa joldama alý úshin jartylaı fınalda kúsh synasady. Qyzdar medaldar úshin bas­ty talasqa 9 aqpan kúni shyǵady. Keshke qaraı snoýbordshylardan estafetany frıstaılshy qyzdar ilip áketti. Olar mogýl baǵdarlamasy boıynsha irikteý synyna tústi. Olardyń arasynda bizdiń Iýlııa Galysheva men Darıa Rybalova esimdi eki qyzymyz dúbirge dúbir qosyp baqty. Aıta ketýimiz kerek, sońǵy kezderi jarqyrap kórinip júrgen Iýlııa taǵy da senimge selkeý túsirmeı, tóreshiler tarapynan 21,17 ball aldy. Bul onyń kvalıfıkasııada altynshy orynǵa taban tirep, aqpannyń 8-i kúni ótetin fınaldyq jarysqa jol­dama alýyn qamtamasyz etti. Al Darıanyń budan birshama ýaqyt buryn alǵan jaraqatynan áli aryla qoımaǵany anyq baıqaldy. Sonyń aıǵaǵy shyǵar, ol 16,24 upaımen fınaldy kózden bul-bul ushyratyn 23-orynda qalyp qoıdy. Birinshi jarys kúnin mánerlep syrǵanaýshylar juptarynyń qys­qa baǵdarlamasy men erler­diń jeke komandalyq jary­sy tııanaqtady. Osy synaqta reseı­lik Evgenıı Plıýshenko óziniń je­ke rekordyn jańartyp, tóreshi­lerden 91,39 ball aldy. Alaıda, munyń ózi onyń jeke-dara kósh bas­taýyna múmkindik ber­medi. Odan jeti balǵa jýyq ar­tyq jınaǵan japon mánerlep syrǵa­naýshysy Iýzýrý Hanıý talassyz birinshi orynǵa shyqty. Degenmen, osy Olımpıadaǵa qatysýynyń ózi úlken kúmán bolǵan reseılik sportshynyń bul tabysynyń ózi sport mamandary arasynda úlken qozǵaý týǵyzdy. Aıtalyq, mánerlep syrǵanaýdyń ataqty jattyqtyrýshysy Tatıana Tara­sova osydan keıin: «Men búgin kemeń­gerdiń sportqa qaıta oralǵa­nyn óz kózimmen kórgenim úshin óte razymyn!» degendi aǵynan aqtarylyp, qýana habarlady. Birinshi jarys kúninde, son­daı-aq, reseılik jup Tatıana Vo­lo­sojar men Maksım Trankov qysqa baǵdarlamanyń ozyǵy atandy. Olar ózderiniń sońynan kele jatqan kanadalyq Megan Dıýamel men Erıka Redfordtan 10,69 bal­ǵa ilgeri ketti. Budan arǵy oryn­darǵa qytaı jáne japon sportshylary ornalasty. Al keshe, 7 aqpan kúni Oıyndardyń ashylý saltanaty ótetin bolǵandyqtan, sporttyń eshqandaı túrinen jarys ótken joq. Sońynda aıtarymyz, Aq Olım­pıa­danyń ashylý saltanaty kesh aıaq­­tal­ǵandyqtan jáne ony bar­sha sportsúıer qaýymynyń tele­dı­dar arqyly tama­shalaǵany kúmán týǵyzbaǵandyqtan, reportajymyzda saltanatty sáttiń bárin egjeı-tegjeıli jazýdy qa­jet dep tappadyq, qurmetti oqyr­man. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Sochıden.