Búgingideı kúzdiń qońyr salqynynda sebepsiz Saıyndy oqyǵyń keletini qyzyq. Árıne, kezekti ret. Sóreńde oqylmaǵan túrli kitaptar syqıyp tursa da, dál osy mezgilde eshqaısysyna zaýqyń bolmaıdy. Ishtegi bir daýys «Qylaýdy», «Jabaıy alma» men «Jýsan ısin» izdep turady. Iá, kóńil kúı de kitap talǵaıdy. Ásirese, kúreń kúzdiń sary-ala saǵynyshqa toly kúnderinde keıipker-Ásetpen («Basynda Úshqaranyń») birge sonaý ólkedegi týǵan aýylǵa, alys-alys qyrattarda qalǵan balalyq shaqqa – jyp-jyly estelikterge sapar shekkimiz keler. Álde kún sýysa, Saıynǵa tartatyn Aıannyń kókesiniń jýsan ısi sińgen kúpáıkesi me eken...
Buǵan deıin jazýshy Saıyn Muratbekov týraly myń-san pikir aıtyldy: bul da sońǵy sóz emes. Eń bastysy, onyń klassık ekeni aqıqat. Osy tusta qaıtalap oqylatyn jazýshy – naǵyz jazýshy desek, tym jattandy kórinýi múmkin. Degenmen oqyrman araǵa ýaqyt salyp, shyǵarmadaǵy buryn keshken sezimderdi ishteı saǵynyp, mindetti túrde Saıyndy izdeıdi. Sol keıipkerlerdi tanymaıtyndaı, sol oqıǵalardan múldem beıhabar keıipte qaıta oqı bastaıdy. Qaıta tebirenedi, qaıta tolqıdy.
Soǵys ýaqytyndaǵy balalardyń báriniń taǵdyry birdeı boldy: kókeleri soǵystan qaıtpady, jalǵyz shesheniń beınetimen erjetti. Saıynnyń da ómiri ózgelerden ózgeshe bolmady. Alaıda sol dáýirden shyqqan jazýshylardyń shyǵarmalarynda, baıqap qarasańyz, qaıǵynyń izi kezdesedi, ómirge degen ókpeniń, ádiletke degen jaýapsyz suraqtardyń taby bolady. Ol qalypty sııaqty. Al Saıynnyń qalamyna bul náziktik qaıdan keldi? Shyǵarmalaryndaǵy jylýlyq qandaı júrekten tógilip jatyr?
Ol tek keıipkerleriniń «Jabaıy alma» jep óskenin aıtady. Jabaıy alma – jazýshy tvorchestvosyndaǵy negizgi ádebı fon ispettes. Aýyl ómirindegi túrli oqıǵalar, keıipkerlerdiń ishki sezinýleri men kózqarastary osy jabaıy alma aǵashynyń aınalasynda órbıdi. Osy bir detal arqyly shyǵarmalaryndaǵy ómir sabaqtarynyń salmaǵy seziledi. Jabaıy almanyń qyshqyl dáminiń astarynda ómirdiń ózi jatyr.
Flober birde: «Áńgime jazý qıyn bolǵan soń roman jazýǵa májbúr boldym» dep aǵynan jarylypty. Áńgime – jazýshy sheberliginiń aınasy ekenin, onda qalamgerdiń artyqshylyǵy da, kemshiligi de kóktamyrlanyp kórinip turatynyn bilemiz. Osy bir shaǵyn janrdyń shyńynda turǵan Beıimbet sııaqty jazýǵa kóp adam umtyldy. Sol úmittilerdiń ishinde Saıyn Muratbekovtiń juldyzy jaryq. Ol alǵashqy jazýynan-aq jańylǵan joq. Shalǵaıdan menmundalap, bólek bitken bolmysymen baýrady. Oqyrman onyń áńgimeleriniń ómirdiń ózindeı shynaıylyǵyna sendi. Syrly sazdaı tógilgen názik lırızmine elitti, eliktedi. Shyǵarmalarynda kórkemdikten bólek áldebir baıaý mýzyka bardaı áser qaldyratynyna tańǵaldy.
Saıynnyń stılinde jazyp, Aıan men Sataı syndy oqyrman jadynda jattalar kesek beıneler jasaýǵa talpynǵandar da az bolǵan joq. Máselen, «Meniń qaryndasymnan» keıin aq bantıkti qyzdar jaıynda ártúrli deńgeıde jazylǵan shyǵarmalar kóbeıdi. Al «Jýsan ıisinen» soń ádebıette jýsan týraly jamyraı jazý úrdisi beleń aldy.
Saıynnyń pasportyna aınalǵan osy povestiń qalaı jazylǵany týraly jazýshynyń jary óz estelikteriniń birinde: «Saıyn kóbine túnde jazatyn. Kúzde qarly jaýyn jaýady ǵoı. Ásirese, sol kezdi qatty jaqsy kóretin. Ondaı ýaqyttarda jumystan kele sala jazýǵa otyratyn. Áýejaı mańyndaǵy úıden qaladaǵy páterge kóshkende Saıynnyń «Kókoraı», «Kúsen-Kúseke», «Jabaıy alma», «Jýsan ıisi», «Basynda Úshqaranyń» syndy shyǵarmalary dúnıege keldi. «Jýsan ıisin» jazyp bitken soń ol keremet kóńil kúıde júrdi», deıdi. Iá, jazýshy da oqyrmanǵa qımas dos bolatyn ertegishi bala syılaǵanyn sezgen shyǵar. «Eı, toqtańdarshy, men senderge búgin keshegiden de qyzyq ertegi aıtamyn» degen jalynyshty únmen balalardyń sońynan dalbaqtap júgiretin Aıannyń taǵdyry – sol dáýirdiń kórkem jazýdaǵy kórinisine aınaldy. Bul Aıannyń obrazy tek sol ýaqyt keńistigine ǵana syıady degen sóz emes. Soǵys jyldarynda ashqarynǵa alma jep ósken balalardan keıin qanshama urpaq almasty. Sol ýaqytta qan maıdannyń dúmpýi eldiń úreıin ushyrsa da, qazir ol da bir tarıhı oqıǵa bolyp, sanada Jeńis kúni merekesi bolyp qala berdi. Desek te ertegishi Aıannyń obrazy búgingi táýelsiz urpaqqa da bóten emes. Áli qansha ýaqyt oqyla beretinin kim bilsin... Klassıkanyń kúshi osynda shyǵar.
Jazýshynyń Ǵumar degen dosy bylaı dep aıtqan eken: «Seniń «Otaý úı» atty kitabyńda «Jýsan ıisi» atty áńgimeń bar emes pe?! Mine, sony oqyǵan bizdiń aýyldyń Tájibaı, Naýqan degen aǵaıyndy mehanızator eki jigittiń úlkeni: «Bul men týraly jazylǵan eken», deıdi qyzyp otyryp. Ony estigen kishisi: «Joq, mundaǵy Aıannyń taǵdyry týra maǵan uqsaıdy», dep oǵan qarsylyǵyn bildiredi. Sóıtip ekeýi shartpa-shurt tóbelesip, aqyrynda olardy ázer aıyryp alypty». Aıan – aýyl balalarynyń taǵdyrynan quralǵan jıyntyq obraz bolǵan soń mundaı oqıǵanyń bir emes, birneshe ret bolǵany sózsiz.
Keıde Saıyn men Oralhan Bókeıdiń jazýynda ortaq bir dúnıeler bar sııaqty kórinedi. Ishki sezinýi, keıipkerden shyǵyp ketip oı soǵýlary uqsaıtyndaı.
Saıyn roman jazǵan joq, esesine birtalaı áńgime-povesteri qaıtalap oqylady. Ol memlekettik qyzmette de eńbek etti. Jazýshynyń bul tańdaýy shyǵarmashylyǵyna áser etken de bolar, bálkı. Odan bólek Saıynnyń aýdarmashylyǵy jıi aıtylmaıdy. Ol Ánýar Álimjanovtyń belgili roman-povesterin, Aleks La Gýmanyń «Tas ǵalam» romanyn, t.b. kórkem shyǵarmalardy tárjimalady.
Bıyl sol qarasózdegi lırık Saıynnyń týǵanyna 85 jyl tolyp otyr. Mereıtoılyq dástúrdi ańsap, ádettegideı, eskertkishin túgendeý – maqsatymyz emes. Onyń ústine Saıynnyń shyǵarmalary da jıyn-toılarǵa muqtaj emes. Degenmen jazýshynyń bıylǵy mereıtoıy atalyp ótilmedi. Keıde ádebıette de ádiletsizdik bardaı kórinedi. Kez kelgen talantty qalamger ómirden ótken soń joqtaýshysy bolmasa, umytylyp kete barady (máselen, Táken Álimqulov, tipti keshegi Farıza qoǵamnan alystap bara jatqandaı). Saıyn da osy bir óliara shaqta kóp atalmaı, qoǵamynyń ádiletsizdiginen ýaqyttyń shyńyraýyna túsip ketpese eken deımiz. Biraq klassıka oǵan des bermes.